REAGOVANJA

Društvo profesionalnih novinara osuđuje hapšenje dvojice novinara Dražena Živkovića i Gojka Raičevića i izražava bojazan zbog stvaranja klime u kojoj novinari i mediji rade, odnosno uskraćivanje slobode izražavanja, saopštila je generalna sekretarka DPNCG Mila Radulović. Povodom hapšenja reagovali su i iz MANS-a.

“Društvo ne podržava način izvještavanja medija čiji su urednici uhapšeni, ali najoštrije protestujemo zbog političkog obračuna vlasti sa tim medijima i njihovim urednicima”, navodi se u regovanju.

Kako je kazala, hapšenjem novinara stvora se atmosfera straha, cezure i autocenzure u kojoj svaka naša informacija može biti ocijenjena namjerom izazivanja panike, a da policija i tužilaštvo nemaju dokaze za to.

“Nemamo dilemu da iza ovoga, kao ni hapšenja Anđele Đikanović stoji Vlada. Ista ona koja je obavezna da ispuni privremena mjerila iz dva ključna poglavlja – koja tretiraju slobodu medija. Umjesto toga Vlada sije strah među svim novinarima, pa i onima koji se trude da ukazuju na društvene anomalije i pišu u javnom interesu”, navodi Radulović i pita ko je sljedeći.

MANS: Tužilaštvo ne smije biti udarna pesnica režima 

MANS je izrazio zabrinutost povodom sve učestalijih pritisaka tužilaštva na slobodu govora u Crnoj Gori i osuđuje očiglednu namjeru da se crnogorsko društvo na najbrutalniji način cenzuriše.

Kako se navodi u saopštenju, tužilaštvo koje je pod političkom kontrolom vlasti i koje je pokazalo da nema ni volje ni kapaciteta da istraži mnogobrojne napade na novinare, prijeti da postane udarna pesnica režima u njihovom obračunu sa
neistomišljenicima.

“Neslaganje sa uređivačkom politikom medija ili njihovo neprofesionalno izvještavanje ne smiju biti razlog za drastično narušavanje slobode govora, jer bi na taj način tužilastvo postalo vrhovni cenzor u našoj državi. Ovakva praksa se mora odmah zaustaviti i tražiti drugi načini da se obezbijedi profesionalno izvještavanje novinara, kako sloboda mišljenja i
govora svakog pojedinca ne bi zavisila od samovolje partijskog tužilaštva”, ističe se u saopštenju MANS-a.

CGO: Tužilaštvo ušlo u polje slobode izražavanja 

Centar za građansko obrazovanje (CGO) izražava zabrinutost zbog sve češćeg privođenja novinara na osnovu procjene da informacije koje objavljuju utiču na širenje panike i nereda.

“Posljednji slučajevi novinara Gojka Raičevića i Dražena Živkovića, a ranije i novinarke Anđele Đikanović, ukazuju na elemente zloupotrebe ovakvog djelovanja Tužilaštva. Za kršenje profesionalnih standarda postoje samoregulatorni i regulatorni mehanizmi, dok ovako restriktivan pristup može biti predmet zloupotrebe i predstavlja prijetnju ne lažnim vijestima, već slobodi izražavanja”, ističe se u saopštenju CGO.

CGO poziva sve medije i zaposlene u medijima da poštuju Kodeks novinara Crne Gore.

“I sami smo imali negativno iskustvo tokom 2018. godine kada smo bili mete neviđene negativne kampanje sa morem lažnih vijesti jednog dijela medija. Stoga, apelujemo da se svi novinari vode dužnom novinarskom pažnjom, profesionalnim standardima i da provjeravaju informacije koje objavljuju. Na drugoj strani, navodni ili stvarni novinarski propusti ili greške ne smiju biti razlog da se kroz pozivanje na odgovornost za ovo krivično djelo ulazi u polje slobode izražavanja. Posebno se mora biti oprezan kad se na odgovornost pozivaju novinari ili građanski aktivisti kojima Evropski sud za ljudska prava u Strazburu priznaje status javnih čuvara (public watchdog)”, navodi se u saopštenju.

Kako pojašnjavaju krivično-pravni teoretičari paniku definišu kao iznenadno i značajnije uznemirivanje građana i osjećaj sigurnosti jačeg intenziteta prouzrokovano istragom zbog iznijete informacije. Budući da se radi o vrlo osjetljivoj oblasti slobode izražavanja, veoma je važno da Tužilaštvo i sud u svakom pojedinačnom slučaju, te u skladu sa standardima Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu, sprovedu tzv. trodjelni test i valjano obrazlože svaki od njegovih segmenata.

“Primjena najboljih evropskih standarda, kojima i naše zakonodavstvo daje primat, izuzetno je važna kako ne bi došli u situaciju da se institucionalna moć Tužilaštva rutinski koristi u ograničenju svakog vida izražavanja koji nije po volji određenim centrima moći, a čije smo naznake dobili i kroz neke druge primjere ovih dana. Takođe, ovo može biti i indirektna skrivena prijetnja prema kritički orijentisanom dijelu javnosti. CGO poziva na dodatan oprez sve aktere kako ne bi, u već usijanoj atmosferi nakon donošenja Zakona o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom položaju vjerskih zajednica, uticali na podizanje dodatnih tenzija, zaključuju u saopštenju Centru za građansko obrazovanje koje je potpisao koordinator za razvoj Damir Nikočević.

HRA: Zatvaranje novinara protivno međunarodnom standardu slobode izražavanja

Iz Akcije za ljudska prava saopštili su da je zatvaranje novinara zbog objavljivanja sadržaja koji ne podstiče na nasilje, koji ne predstavlja govor mržnje i ne negira holokaust i slične zločine protivno međunarodnom standardu slobode izražavanja.

 “Zbog toga je posebno problematično krivično djelo “Izazivanje panike i nereda” iz čl. 398 Krivičnog zakonika Crne Gore (KZCG), zbog koga je bila zatvorena novinarka Anđela Đikanović, kao i dvojica novinara Gojko Raičević i Dražen Živković, a kojim je propisana kazna zatvora do 3 godine za novinare i sve one koji “putem medija ili drugih sredstava javnog informisanja ili sličnih sredstava ili na javnom skupu” iznesu ili prenesu “lažnu vijest ili tvrđenje” i time izazovu “paniku, ili teže narušavanje javnog reda ili mira ili osujete ili značajnije ometu sprovođenje odluka i mjera državnih organa ili organizacija koje vrše javna ovlašćenja”, naveli su iz HRA.

Oni navode da KZCG ne definiše šta se smatra “lažnom vijesti”, ni šta se smatra izazivanjem panike, niti sadrži okolnosti koje mogu opravdati takvo postupanje, što sve lako može dovesti do kršenja slobode izražavanja, tj. tumačenja koje je protivno članu 10 Evropske konvencije o ljudskim pravima i praksi Evropskog suda za ljudska prava, odnosno člana 19 Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima i praksi Komiteta za ljudska prava UN”, navodi se u saopštenju.

Podsjećaju da međunarodni ugovori dozvoljavaju ograničavanje slobode izražavanja samo pod usko definisanim ograničenjima, samo kada je to proporcionalno, i neophodno u demokratskom društvu.

“U svojoj praksi, Evropski sud za ljudska prava je rekao da objavljena vijest može da sadrži i “dozu pretjerivanja i provokacije”, kao i da se toleriše i objavljivanje djelimično netačne vijesti ako ona ima neko utemeljenje u činjenicama i javnom interesu”, navode oni.

Ističu da prema zajedničkom stavu izvjestilaca za slobodu izražavanja Ujedinjenih nacija (UN), Organizacije za bezbjednost i saradnju u Evropi (OSCE), Organizacije američkih država (OAS) i Afričke komisije za ljudska prava i prava naroda (ACHPR), objavljenom 2017. godine (Zajednička izjava o slobodi izražavanja i ’lažnim vijestima’, dezinformacijama i propagandi), “opšta zabrana pronošenja informacija koja se bazira na nejasnim i dvosmislenim idejama kao što su lažne vijesti ili neobjektivne informacije nisu u skladu sa međunarodnim standardima u pogledu ograničenja slobode izražavanja … i kao takva treba da bude ukinuta.

Krivični zakoni o kleveti su pretjerano restriktivni i treba da budu ukinuti. Građanski zakoni o odgovornosti za objavljivanje netačnih ili klevetničkih izjava su legitimni samo kada tuženima daju potpunu mogućnost da se od takvih tužbi brane, i ako tuženi ne uspiju da dokažu istinitost svojih iskaza, i ako se na njih ne mogu primijeniti druge opravdavajuće okolnosti za novinarske greške, naveli su iz HRA.

“Crna Gora je 2011. godine dekriminalizovala krivična djela klevete i uvrede, u skladu sa preporukama Savjeta Evrope. Prethodno je 2003. godine ukinuta zatvorska kazna za ta krivična djela. Krivično djelo „Izazivanje panike i nereda“, koje sankcioniše „lažne vijesti“, kao oblik klevete, odstupa od pravnog poretka Crne Gore, jer sadrži i zatvorsku kaznu i formulacije koje svojim nepreciznostima dozvoljavaju odstupanja od međunarodnih standarda slobode izražavanja. HRA će zbog toga u najkraćem roku Ustavnom sudu podnijeti inicijativu za ocjenu ustavnosti tog člana Krivičnog zakonika”, zaključili su oni.

 SMCG pisao Stankoviću i Veljoviću

Privođenje Dražena Živkovića i Gojka Raičevića je nedopustivo, a smatramo da je nedopustivo i da svaku informaciju koja vam se ne dopadne ili je demantovana proglašavate lažnom vijesti i hapsite zbog toga, poručili su iz Sinidkata medija vrhovnom državnom tužiocu Ivici Stankoviću i direktoru Uprave policije Veselinu Veljoviću.

Oni su u u otvorenom pismu zatražili da se prestane sa “zloupotrebom ovlašćenja i hapšenjem novinara”.

“Ono što ste uradili u posljednjih 10 dana, hapšenjem tri novinara, je nezabilježeno u Crnoj Gori i regionu. Ne znamo kakav ishod očekujete i kakvu poruku šaljte ovim hapšenjima ali teško da ćete uspjeti da kompletno crnogorsko novinarstvo svedete na objavljivanje zvaničnih saopštenja i izvještaja sa konferencija za novinare. Hapšenjima se ne povećava sloboda medija niti se bilo ko uči etičnijem pisanju i poštovanju pravila profesije. Zato tražimo od vas da zaboravite na sve dalje slične aktivnosti”, navodi se u pismu.

Iz Sindikata navode da “ko god krši zakone neka odgovara, ali lišavanje slobode nije način i ono što su izgovori za hapšenja crnogorskih novinara nas nisu ubijedili u opravdanost vaših postupaka”.

“Podsjećamo da Crna Gora nije na dobrom glasu niti se država proslavila kada je u pitanju odnos prema medijima i novinarima i rješavanje slučajeva napada na njih. Hapšenja zbog navodnih lažnih vijesti sigurno neće popraviti tu sliku.
Još jednom vas molimo da nađete drugi način u borbi protiv dezinformacija i da više ne hapsite novinare”, navodi se u otvorenom pismu.

Dodaju da će o slučajevima Živkovića i Raičevića, kao što su uradili u slučaju novinarke Anđele Đikanović, informisati sve međunarodne organizacije – Evropsku delegaciju u Crnoj Gori, Misiju OEBS-a, Međunarodnu i Evropsku federaciju novinara.

Media centar: Hapšenjem pozivaju na autocenzuru

Media centar osudio je hapšenje glavnih urednika portala Borba i IN4S Dražena Živkovića i Gojka Raičevića i pokretanje krivičnog postupka protiv njih zbog, kako je navedeno, “izazivanja panike i nereda”.
 
“Tužilaštvo olako koristi kvalifikaciju “izazivanje panike i nereda” kada su informacije objavljene u medijima u pitanju. Zavisno od ugla posmatranja, ova kvalifikacija krivičnog djela se može zloupotrebljavati na dnevnoj osnovi, a pojedine informacije koje plasiraju državni organi se na isti način mogu smatrati “izazivanjem panike i nereda”. Profesionalizam u medijima se ne može uspostavljati krivičnim prijavama i progonom novinara, a policija i tužilaštvo su posljednje institucije koje treba da se staraju o unapređivanju profesionalnih i etičkih standarda u crnogorskom novinarstvu”, navodi Dragoljub Vuković, Predsjednik Skupštine Media centra.
 
On dodaje da postoji čitav set mehanizama koji stoje na raspolaganju državnim organima, kao i fizičkim licima, kojima se može sankcionisati objavljivanje netačnih informacija.

“Državne instititucije su, u konkretnom slučaju, mogle podnijeti žalbu Agenciji za elektronske medije (AEM) i tražiti sankcinisanje medija ukoliko su objavili netačne informacije. Posljedica ovakvog djelovanja tužilaštva biće povećanje ionako izražene autocenzure i prikrivene cenzure u medijima, a ne profesionalizacija medija. Vlast protiv laži i poluistina u medijima može da se bori jedino tako što će institucije vlasti koje su u posjedu informacija od javnog značaja biti krajnje otvorene i spremne da medijima i građanima brzo proslijede važne informacije i preduprijete moguće širenje poluistina i laži. Kako ovdje stvari stoje, vlast ima drugačiju viziju crnogorskog društva, jer nastoji da Zakon o slobodnom pristupu informacijama promijeni tako da maksimalno spriječi odliv informacija od javnih institucija prema građanima”, navodi se u saopštenju Šuković.

Ukoliko policija i tužilaštvo nastave sa sličnim akcijama, navodi Vuković, onda domaćoj i međunarodnoj javnosti treba da bude jasno da se radi o “smišljenoj politici zastrašivanja svih koji kritički ukazuju na rad institucija”.