Izbor i priprema: Č. Đurđić

Ovaj se dan od 1999. obilježava kao Međunarodni dan maternjeg jezika. Generalna Skupština UNESKO-a je na 30. zasjedanju u Parizu 21. februara 1999. proklamovala Dan maternjeg jezika u cilju promovisanja jezičke kulture, raznolikosti i višejezičnosti, kao i u znak sjećanja na studente koji su 21. februara 1952. ubijeni u Daki u Istočnom Pakistanu, danas Bangladešu, jer su protestovali zbog toga što njihov maternji jezik nije proglašen za zvanični. Prema procjenama, u svijetu gotovo svakodnevno nestane po jedan jezik, a lingvisti predviđaju da će od oko postojećih 6.000 jezika do kraja 21. vijeka odumrijeti više od polovine, čak i do 90 odsto. Najviše su ugroženi jezici s malim brojem govornika od nekoliko stotina ili desetina, i jezici koji pripadaju malim zajednicama koje civilizacijski nijesu na nivou zapadnih standarda i nemaju institucije.

 

Na današnji dan 1513. umro je papa Julije II, zaštitnik umjetnosti i umjetnika. Tokom njegovog pontifikata (od 1503.) papska država postala je centar umjetnosti i kulture. Po papinoj narudžbi Mikelanđelo je oslikao Sikstinsku kapelu, Rafael Santi papine privatne odaje, a Bramante rekonstruisao crkvu Svetog Petra u Vatikanu.

 

1613 – Na ruski prijesto stupio  je Mihail, sin moskovskog patrijarha Filareta, rodonačelnik dinastije Romanov, koja je vladala Rusijom do 1917.

 

1677 – Umro je holandski filozof Baruh de Spinoza, jedan od najznačajnijih i najdosljednijih predstavnika racionalističke i monističke filozofije. Njegova misao, iznijeta u kapitalnom djelu «Etika», izvršila je veoma značajan uticaj na evropsku filozofiju. Spinozin kritički odnos prema Bibliji i Talmudu izazvao je gnjev u teološkim krugovima, a jevrejska zajednica ga je 1656. anatemisala i isključila  iz svojih redova.

1808 – Vladika Petar I odbio je ponudu francuskog generala Marmona o otvaranju francuskog konzulata na Cetinju, prihvatajući da se konzulat otvori u graničnom pojasu. Tim povodom vladika je napomenuo da je njegova odluka neprikosnovena i da, eventualno, drugačiju može donijeti Opštecrnogorski zbor, te da se u tom slučaju mora konsultovati s ruskim dvorom.

 

1893 – Rođen je španski gitarista Andres Segovija, najveći majstor gitare u 20. vijeku, jedan od prvih gitarista koji je tehniku tog instrumenta prilagodio polifoničnim djelima.

 

1900 –  Umro je arhimandrit Nićifor Dučić. Nakon crnogorsko-turskog rata 1862. iz Hercegovine je emigrirao u Crnu Goru. Na Cetinju je bio imenovan za upravnika državne štamparije, a potom i za upravitelja svih osnovnih škola u Crnoj Gori. Čin arhimandrita dobio je 1883. kada je na njegovo insistiranje otvorena   «Privremena bogoslovija», kao i deset osnovnih škola. Za knjaza Nikolu obavljao je važne diplomatske poslove u Beogradu i Beču. Napustio je Crnu Goru 1867. i preselio se u Beograd.

 

1911 – Umro je Robert Tolinger, muzičar, porijeklom Čeh, koji je Crnu Goru smatrao posljednjom oazom slobode na Slovenskom jugu. Violončelist i dirigent, ostvario je bogatu pedagošku, kompozitorsku i koncertnu karijeru u Crnoj Gori od 1890. do 1897. Bio je učitelj klavira na Dvoru – knjeginjama Jeleni i Kseniji i knjazu Mirku. Za doprinos razvoju muzike u Crnoj Gori, knjaz Nikola ga je odlikovao Danilovim krstom petog stepena.

 

1916 – Njemačkim napadom počela je bitka kod Verdena u Francuskoj, najduža i najkrvavija u Prvom svjetskom ratu. U toj bici, okončanoj 18. decembra, poginulo je oko milion njemačkih i francuskih vojnika.

 

1924 – U selu Bogetići, srpski žandarmi uhapsili su majora Šćepana Mijuškovića, perjanika Stevana Mijuškovića i nekoliko seljaka zbog sumnji da sarađuju s crnogorskim komitima. Nakon torture kojoj su bili izloženi, Šćepan i Stevan prebačeni su u Nikšić i tamo ubijeni, a njihova tijela bačena u jamu u blizini Nikšića. Njihovi mučitelji i ubice, srpski žandarmerijski kapetan Milan Kalabić, Vasilije Grbić i Krsto Đurđević, našli su se na sudu tek 1930.

 

1974 – U Skupštini Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije proglašen je novi Ustav kojim su definisane promjene u odnosima federacije i federalnih jedinica i ustrojstvo federalne zajedinice. Republike su faktički postale nacionalne države, a autonomne pokrajine Kosovo i Vojvodina konstitutivni elementi Federacije.

 

2005 –  U Londonu je umro kubanski pisac Giljermo Kabrera Infante. Kabrera koji je pisao romane, eseje i filmsku kritiku smatra se jednim od najoriginalnijih pisaca  20. vijeka na španskom govornom području. Poznata djela: roman “Tri tužna tigra” (1967) i zbirka političkih eseja “Moja Kuba”, objavljena 1991.

 2008 – Ispred doma Narodne skupštine u Beogradu održan je protestni miting „Kosovo je Srbija“. Nakon mitinga, kojem je prema procjeni policije prisustvovalo oko 150 hiljada građana, grupe huligana kamenovale su diplomatska predstavništva i napale ambasade Sjedinjenih Američkih Država  i Hrvatske; razbijali su izloge i pljačkali prodavnice. U ambasadi Sjedinjenih Američkih Država, koju su zapalili, stradala je jedna osoba.

2010 – Nagrada „Zlatni medvjed“ na 60. filmskom festivalu u Berlinu dodijeljena je filmu „Med“ turskog reditelja Semia Kaplanoglua. Film „Med“ završni je dio Kaplanogluove trilogije, koju čine i filmovi „Mlijeko“ i „Jaje“. Nagrada za režiju dodijeljena je Romanu Polanskom za politički triler „Pisac iz sjenke“.

 

2011 – Nakon višednevnog nasilja na istoku  Libije, protesti protiv 41-godišnje vladavine Moamera Gadafija zahvatili su i prijestonicu  te zemlje – Tripoli.

2012 – Ministri finansija euro zone dogovorili su paket pomoći Grčkoj od 130 milijardi eura da bi se izbjegao haotičan bankrot nakon što su primorali Atinu na nepopularne mjere štednje, a privatne vlasnike obveznica da preuzmu veće gubitke. Poslije  komplikovanog sporazuma, postignutog u zoru, rečeno je da je kupljeno vrijeme za stabilizaciju 17-člane jedinstvene valute i jačanje njenih finansijskih odbrambenih mehanizama, ali da i dalje ostaje duboka sumnja u sposobnost Grčke da se oporavi i izbjegne bankrot na duži rok.

2014 – U Vašingtonu su se sastali američki predsjednik Barak Obama i tibetanski duhovni vođa dalaj lama. Obama je naveo da podržava tibetansku kulturu, ali ne i nezavisnost te zemlje, a dalaj lama da on tome i ne teži. Oba lidera izrazila su nadu da će biti nastavljeni razgovori između predstavnika Kine i predstavnika dalaj lame. Kina je, međutim, reagovala na taj susret, upozorivši da će on ozbiljno naškoditi njenim odnosima sa Sjedinjenim Američkim Državama. 

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1957 – U Crnogorskom narodnom pozorištu premijerno je izvedena predstava «Četvrti ugao», drama u dva dijela o vođama pobune mornara u Boki 1918, tekst Radoslava Rotkovića, u režiji Ilije Nikolića. Uloge su tumačili: Petar Begović, Neđeljko Pavić, Dobrica Stefanović, Danilo Radulović, Čedo Vukanović, Stevan Mišić, Branko Obradović i drugi.

2009 – U Kotoru je održana četvrta Međunarodna veslačka regata pomorskih institucija na kojoj je pobijedila ekipa Pomorskog fakulteta iz Kotora.

2014 – Prva Crnogorka na Zimskim olimpijskim igrama, Ivana Bulatović iz Kolašina, završila je slalom na 44. mjestu od 88 takmičarki.

2014 – Ukrajinske biatlonke Vita Valentina Sjemerenko, Julija Džima i Jelena Pidgrušnjaja osvojile su titulu prvaka i okitile se zlatom. Ukrajina je 20 godina čekala na titulu olimpijskog prvaka na Zimskim olimpijskim igrama. Prvo zlato osvojila je Oksana Bajul u umjetničkom klizanju 1994.

0 comments

You must be logged in to post a comment.

  • Netanjahu: Nema prekida rata u Gazi dok Hamas ne bude potpuno poražen
    on 13/05/2025 at 21:50

    Izraelski premijer Benjamin Netanjahu kazao je da Izrael neće prekinuti rat u Pojasu Gaze ni u slučaju da dođe do dogovora o oslobađanju još talaca.

  • Tramp najavio ukidanje sankcija Siriji
    on 13/05/2025 at 21:45

    Predsjednik SAD Donald Tramp danas je objavio u Rijadu da ukida sankcije Siriji, dan uoči predviđenog kratkog susreta sa sirijskim predsjednikom Ahmadom al Šarehom u Saudijskoj Arabiji.

  • Mark Karni formirao Vladu
    on 13/05/2025 at 21:34

    Kanadski premijer Mark Karni formirao je danas novu Vladu koncentrisanu oko tima zaduženog za odnose sa SAD, posle pobjede na izborima krajem aprila uz obećanje da će se suprotstaviti prijetnjama Donalda Trampa.

  • Pravni put zaštite prava na zdravu životnu sredinu nejasno definisan
    on 13/05/2025 at 21:20

    Pravni put za zaštitu prava na zdravu životnu sredinu u Crnoj Gori nije jasno definisan ni predvidiv, ocijenjeno je na okruglom stolu koji je u Podgorici organizovao Savjet Evrope (SE).

  • Potpisan Memorandum o saradnji
    on 13/05/2025 at 21:11

    Uprave za igre na sreću i Mreže za mlade Crne Gore potpisali su Memorandum o saradnji kojim je predviđena zajednička realizacija aktivnosti usmjerenih na prevenciju maloljetničkog klađenja i edukaciju mladih o rizicima i posljedicama zavisnosti od kockanja.

  • Nimanbegu pisao Alabaru: O projektima tek nakon strategije razvoja prostora
    on 13/05/2025 at 20:31

    Predsjednik Opštine Ulcinj Genci Nimanbegu uputio je otvoreno pismo biznismenu Mohamedu Alabaru.

  • Inflacija u aprilu manja od očekivanja
    on 13/05/2025 at 20:22

    Inflacija u Sjedinjenim Američkim Državama (SAD) u aprilu je bila nešto niža od očekivane, jer su tarife predsjednika Donalda Trampa tek počele da utiču na usporavanje privrede, pokazao je izvještaj Ministarstva rada.

  • Sjutra pretežno sunčano
    on 13/05/2025 at 20:11

    Sjutra na sjeveru Crne Gore pretežno sunčano i tokom dana toplije. Na jugu sunčano uz slab do umjeren razvoj dnevne oblačnosti.

  • Nedovoljno inspektora i ove sezone
    on 13/05/2025 at 19:05

    Još jedna sezona i stari problemi. Crna Gora nema dovoljno inspektora. Od 44 samo sedam inspekcija ima dovoljan broj zaposlenih u odnosu na sistematizaciju, a četiri inspekcije nemaju inspektora.

  • U Specijalnom odjeljenju Višeg suda 17 sudija mora da riješi 172 predmeta
    on 13/05/2025 at 18:49

    Malo sudija, a veliki broj predmeta. Tako bi se u najkraćem mogli objasniti uslovi u kojima radi Specijalno odjeljenje Višeg suda. No, situacija je sada i bolja, jer su dobili šest novih kolega, pa su 172 predmeta raspoređena na 14 sudija. Iz Višeg suda uvjeravaju da će smanjiti broj neriješenih predmeta, a više detalja pogledajte u priči Krsta Gazivode.

  • Nimanbegu pisao Alabaru: O projektima tek nakon strategije razvoja prostora
    on 13/05/2025 at 20:31

    Predsjednik Opštine Ulcinj Genci Nimanbegu uputio je otvoreno pismo biznismenu Mohamedu Alabaru.

  • Inflacija u aprilu manja od očekivanja
    on 13/05/2025 at 20:22

    Inflacija u Sjedinjenim Američkim Državama (SAD) u aprilu je bila nešto niža od očekivane, jer su tarife predsjednika Donalda Trampa tek počele da utiču na usporavanje privrede, pokazao je izvještaj Ministarstva rada.

  • Ohrabrene zemlje Zapadnog Balkana da u potpunosti iskoriste Plan rasta
    on 13/05/2025 at 14:05

    Predstavnici Evropske komisije ohrabrili su danas u Briselu zemlje Zapadnog Balkana da u potpunosti iskoriste Plan rasta, uključujući sprovođenje socio-ekonomskih reformi predviđenih Reformskom agendom, a sve u cilju ubrzanja ekonomske konvergencije sa Evropskom unijom, saopšteno je iz Ministarstva finansija. To su poručili na godišnjem Ekonomskom i finansijskom dijalogu EU sa zemljama Zapadnog Balkana, Turskom, Ukrajinom, Gruzijom i Moldavijom, na kojem je učestvovala i državna sekretarka Bojana Bošković.

  • Radović: Od oktobra potpuna integracija u SEPA
    on 13/05/2025 at 14:01

    Inicijativa da se zemljama, kandidatima za pristupanje EU, pruži prilika da se integrišu u jedinstveno evropsko tržište pokazuje već prve rezultate, poručila je guvernerka Centralne banke Crne Gore Irena Radović, nakon učešća na godišnjem sastanku Ekonomskog i finansijskog dijaloga sa partnerima iz regiona, koji je održan u Briselu.

  • Inkorporiraju međunarodne standarde u poresko zakonodavstvo
    on 13/05/2025 at 13:59

    Crna Gora je veoma posvećena borbi protiv poreskih prevara i utaje poreza i snažno podržava sve međunarodne aktivnosti koje imaju za cilj poboljšanje transparentnosti i razmjene informacija za sprečavanje izbjegavanja plaćanja poreza, saopšteno je iz Ministarstva finansija.

  • Aleksić: U Hrvatskoj isplaćeno 300 miliona odštete zbog kredita u švajcarskim francima, očekujem pravi cunami presuda i u Crnoj Gori
    on 13/05/2025 at 12:43

    Predstavnik Udruženja Franak i član Nacionalnog vijeća za zaštitu potrošača Hrvatske Goran Aleksić pozdravio je donošenje prve pravosnažne presude u Crnoj Gori u korist klijenata koji su uzeli kredite u švajcarskim francima. Za Gradsku TV ističe kako se nada da će krenuti i pravi cunami pravosnažnih presuda u njihovu korist.

  • Podrška promociji i plasmanu organskih proizvoda
    on 13/05/2025 at 11:48

    Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, objavilo je prošle sedmice javni poziv za dodjelu podrške promociji i plasmanu organskih proizvoda za ovu godinu.

  • Radović: CBCG posvećena sprovođenju reformi
    on 12/05/2025 at 20:08

    Centralna banka (CBCG) ostaje kontinuirano posvećena sprovođenju reformi koje će osigurati stabilnost, transparentnost i usklađenost finansijskog sistema sa najboljim evropskim praksama, saopštila je njena guvernerka, Irena Radović, na sastanku sa visokim predstavnicima Evropske komisije (EK).

  • Milatović: Turizam koji uvažava prirodu, kulturu može donijeti dugoročan razvoj
    on 12/05/2025 at 15:57

    Predsjednik Crne Gore Jakov Milatović tokom posjete Paštrovićima naglasio je važnost očuvanja lokalne tradicije i zajedništva, ističući da su Paštrovići primjer kako se snaga zajednice, mudrost nasljeđa i privrženost zavičaju prenose kroz generacije.

  • Đeljošaj: Saradnja sa Japanom otvara nove razvojne šanse za Crnu Goru
    on 12/05/2025 at 13:57

    Partnerska saradnja sa japanskim kompanijama podstiče dinamično ekonomsko okruženje u Crnoj Gori, stvarajući mogućnosti za rast i razvoja, izjavio je potpredsjednik Vlade za ekonomsku politiku i ministar ekonomskog razvoja, Nik Đeljošaj na sastanku sa ambasadorom Japana u Crnoj Gori, NJ.E. Akirom Imamurom.