Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1804. rođena je francuska književnica iz doba romantizma Žorž Sand, prijateljica Alfreda de Misea i Šopena, preteča feminizma. Pisala je sentimentalne, socijalne i seoske romane i priče. Poznata djela: “Indijana”, “Lelija” , “Đavolja bara”, “Majstori trubači”, “Povijest mog života”.  Žorž Sand je ostavila i obimnu prepisku i memoare.

1876 – Umro je ruski revolucionar, anarhist Mihail Aleksandrovič Bakunjin. Od 1841. do 1847. boravio je u Njemačkoj, Francuskoj i Švajcarskoj, istupao protiv carskog samodržavlja i kmetstva u Rusiji, te pohvalno pisao o narodnooslobodilačkom pokretu u Poljskoj. Zbog širenja liberalnih ideja ruski senat ga je 1844. lišio plemićke titule i osudio na robiju u Sibiru, odakle je uspio da pobjegne u zapadnu Evropu, gdje je nastavio revolucionarne aktivnosti. U Londonu je 1862-63. sarađivao s Hercenom i Ogarevim i u isto vrijeme povezao se s tajnom organizacijom ruskih revolucionarnih demokrata „Zemlja i sloboda“. Određeno vrijeme sarađivao je i s Marksom i Engelsom; bio je član I internacionale, ali je na Haškom kongresu 1872. isključen. Bakunjinova doktrina anarhizma  prožeta je elementima iz svih prethodnih anarhističkih doktrina od Godvina do Prudona. Poznata djela: „Državnost i anarhija“, „Knutogermanska imperija i socijalna revolucija“. 

1888 – Stupio je na snagu Opšti imovinski zakonik za Knjaževinu Crnu Goru, čiji je autor čuveni pravnik Valtazar Bogišić. Do pojave Opšteg imovinskog zakonika na snazi je bio Zakonik knjaza Danila iz 1855. Opšti imovinski zakonik Bogišić je radio 20 godina, tako da to djelo predstavlja izraz pravne autentičnosti jedne zemlje, i jedan od najznačajnijih dokumenata u evropskoj pravnoj nauci toga vremena.

1902 – Na Cetinje je stigao prvi automobil. Njime je iz Kotora doputovao princ Burbonski, sin španskog pretendenta don Karlosa koji je služio u ruskoj carskoj gardi. Automobil je izazvao veliko interesovanje i oduševljenje stanovništva, ali i poštanskih službenika koji su već razmišljali o korišćenju automobila u transportu poštanskih pošiljki i putnika.

1902 – Rođen je američki filmski reditelj njemačkog porijekla Vilijam Vajler, poznat po kamernim dramama i stilskoj perfekciji, dobitnik Oskara za filmove “Gospođa Miniver”, “Ben Hur” i “Najljepše godine našeg života”.  Proslavio se i filmovima “Male lisice”, „Orkanski visovi“, “Keri ” i “Praznik u Rimu”.

1907 – Uvedena je telefonska služba u Crnoj Gori. Telefonske stanice otvorene su u l0 crnogorskih varoši: na Cetinju, na Rijeci Crnojevića, u Podgorici, Baru, Ulcinju, Nikšiću, Žabljaku, Kolašinu,  Andrijevici i Grahovu – i to samo za zvaničnu upotrebu.

1927 – Na Cetinju je objavljen  prvi broj časopisa za nauku i književnost “Zapisi”. Bio je to važan događaj u kulturi međuratnog perioda u Crnoj Gori. Prva serija, čiji je urednik bio Dušan Vuksan od 1927. do 1933, dosegla je nivo ugledne naučne i književne publikacije koja je kvalitetom sadržaja bila poznata van regionalnih granica. Od januara 1935. u podnaslovu “Zapisa” javlja se kao izdavač “Cetinjsko istorijsko društvo”, a poslije Drugog svjetskog rata 1948. časopis je obnovljen pod imenom “Istorijski zapisi”.

1966 –  Održan je “Brionski plenum”Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije, na kojem su iz rukovodstva partije uklonjeni Aleksandar Ranković – potpredsjednik SFR Jugoslavije i Svetislav Stefanović – savezni sekretar za unutrašnje poslove, što je značilo i uklanjanje sa državnih funkcija. Kao ličnosti odgovorne za rad Službe državne bezbjednosti, Ranković i Stefanović optuženi su za prisluškivanje predsjednika SFRJ Josipa Broza Tita i za šovinističku politiku prema  Albancima na Kosovu.

2004 – Savjet za opšte obrazovanje u Crnoj Gori  donio je odluku da program maternjeg jezika i književnosti u novom obrazovnom programu bude za srpski, crnogorski, bošnjački i hrvatski jezik i književnost, kao i za albanski jezik i književnost u školama gdje je albanski maternji jezik.

2004 – Umro je Marlon Brando, jedna od najpoznatijih i najkontroverznijih holivudskih zvijezda druge polovine 20. vijeka. Dobitnik je dva Oskara: za ulogu u filmu Elija Kazana “Na dokovima Njujorka” i  za lik don Vita Korleonea u proslavljenom “Kumu” Frensisa Forda Kopole.

2004 –  Umro je  i britanski sudija Ričard Džordž Mej, posebno poznat kao predsjedavajući tročlanog sudskog vijeća u haškom procesu protiv bivšeg predsjednika Srbije i Jugoslavije Slobodana Miloševića.

2007 – Predsjednik SAD Džordž Buš ugostio je u porodičnoj kući na atlantskoj obali ruskog predsjednika Vladimira Putina. Dvojica predsjednika sastali su se radi prevazilaženja razlika oko postavljanja raketnog štita na istoku Evrope, rješavanja kosovskog statusa, oko Irana i ljudskih prava.

2009 – U 97. godini umro je poznati američki glumac srpskog porijekla Karl Malden, dobitnik Oskara za ulogu Miča u filmu “Tramvaj zvani želja”.

2010 – Crnu Goru posjetio je predsjednik Hrvatske Ivo Josipović. U razgovoru s crnogorskim predsjednikom Filipom Vujanovićem, premijerom Milom Đukanovićem i predsjednikom parlamenta Rankom Krivokapićem istaknut je značaj savezništva između Crne Gore i Hrvatske u borbi protiv organizovanog kriminala i korupcije, kao i neophodnost potpisivanja međusobnog sporazuma o ekstradiciji kriminalaca. Istaknuto je takođe da dvije zemlje imaju dobre ekonomske odnose, da je položaj hrvatske manjine u Crnoj Gori i crnogorske u Hrvatskoj sve bolji, te da nema otvorenih pitanja izuzev Prevlake, što će se, kako je kazao Josipović, riješiti kad za to dođe vrijeme.

2010 – Vlada Crne Gore usvojila je set zakona o obrazovanju i slobodnom pristupu informacijama. Usvojenim izmjenama zakona o obrazovanju data je mogućnost da se novcem poreskih obveznika finansiraju i neki privatni fakulteti, ako njihov kvalitet doprinosi, kako je kazano, „napretku Crne Gore“. Izmjenama tih zakona obavezuju se i sve crnogorske obrazovne ustanove na primjenu crnogorskog jezika „kao ustavne kategorije“, a studentima i privatnih i državnog Univerziteta obezbjeđuje pravo da konkurišu za smještaj u studentskim domovima, kao i za studentske kredite i stipendije.

2012 – Islandski predsjednik Olafur Ragnar Grimson izabran je na predsjedničkim izborima peti put za šefa države, što je najduži predsjednički staž u islandskoj istoriji. Žestoko kritikovan nakon finasijske krize, jer je odbio sporazum koji je trebalo da poreske obveznike njegove zemlje optereti za tri milijarde funti, povratio je podršku običnih Islanđana i postao simbol prkosa nakon što je insistirao da država ne isplati dugove propale onlajn banke Ajssejv. Islandski bankarski sektor uticao je da BDP zemlje bude povećan devet puta u deceniji naglog rasta, prije nego što se urušio pod teretom duga u oktobru 2008.Tri vodeće islandske banke propale su u samo jednoj sedmici.

2013 – Hrvatska je  u ponoć (30. juna) postala 28 članica EU. Oko 170 stranih državnika, uključujući petnaest šefova država i trinaest premijera, prisustvovalo je glavnoj ceremoniji koja je na trgu Bana Jelačića i trgu Svetog Marka u Zagrebu počela u 23 sata, dan ranije, hrvatskom himnom. Ceremoniji je među predstavnicima stranih država prisustvovala i crnogorska delegacija – predsjednik države Filip Vujanović, premijer Milo Đukanović i ministar vanjskih poslova i evropskih integracija Igor Lukšić. Na trgu Bana Jelačića i trgu Svetog Marka prisustvovale su hiljade hrvatskih građana. Proslava ulaska Hrvatske u EU, koja je, kako je procijenjeno, koštala oko 5,5 miliona kuna, odnosno 737.000 eura bila je skromnija od ceremonija Bugarske i Rumunije, dvije najsiromašnije članice Unije, povodom njihovog ulaska. Hrvatska, čiji BDP po stanovniku iznosi 61% prosjeka dosadašnjih 27 članica, s pridruživanjem bloku evropskih zemalja postala je njena treća najsiromašnija zemlja. Hrvatska je prošla kroz sedam godina napornih i često nepopularnih reformi kojima je upravljala EU. Haškom tribunalu predala je više od deset vojnih i političkih lidera, optuženih za ratne zločine 90-ih. Privatizovala je prezadužena brodogradilišta sa zastarjelom opremom i pokrenula borbu protiv korupcije i organizovanog kriminala u okviru koje se iza rešetaka našao i bivši premijer Ivo Sanader, osuđen na 10 godina zatvora. Hrvatska je postala članica EU samo dvadeset godina nakon što je prošla ratne sukobe. Na svečanosti povodom ulaska u EU, među govornicima su bili su predsjednik Evropske komisije Žoze Manuel Baroso, predsjednik Evropskog savjeta Herman Van Rompuj, predsjednik Evropskog parlamenta Martin Šulc, kao i hrvatski lideri – predsjednik Ivo Josipović i premijer Zoran Milanović. U ponoć (30. juna) simbolično su uklonjeni carinski punktovi sa granice prema Sloveniji i Mađarskoj i postavljene zastave i obilježja EU na granicama prema Crnoj Gori, Srbiji i BiH. 

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1895 – Crna Gora je prema sporazumu s austrijskom upravom pošta, uvela svakodnevni prevoz pošte i putnika na relaciji Cetinje – Kotor. Uprava pošta Austrije finansirala je taj prevoz sa osam hiljada fiorina godišnje.

1921 – Na tajnom sastanku u Šangaju osnovana je Komunistička partija Kine, koja je 1949. preuzela vlast u Kini.

1921 – Prvi put je primijenjena vakcina za zaštitu djece od tuberkuloze.

1946 – SAD su izvršile probu atomske bombe na atolu Bikini u Pacifiku.

1961 – Rođen je američki atletičar Karl Luis, jedan od najupsješnijih sportista 20 vijeka.  Na Olimpijskim igrama 1984. osvojio je četiri zlatne medalje.

1991 – Na sastanku u Pragu lideri istočnoevropskih zemalja ukinuli su vojni savez Varšavski pakt, osnovan 1955.

2000 – Pušten je u saobraćaj najduži most na svijetu koji je povezao Švedsku i Dansku.

2006 – Finska je od Austrije preuzela mjesto predsjedavajućeg Evropskoj uniji.

2006 – U Kini je otvorena prva željeznička linija ka Tibetu na najvećoj nadmorskoj visini na svijetu, na 5.072 metra. Vagoni voza koji su povezali Tibet s ostatkom svijeta hermetizovani su zbog nadmorske visine.

2012 – U finalu 14. Evropskog fudbalskog prvenstva, koje je održano u Poljskoj i Ukrajini od 8. juna do 1. jula, Španija je pobijedila Italiju 4:0 i tako postala jedina reprezentacija koja je osvojila tri uzastopna takmičenja. Vezista Španije Andres Inijesta izabran je za najboljeg igrača Evropskog prvenstva.

2008 – Turske vlasti uhapsile su najmanje dvadesetjednog ultranacionalistu, uključujući i dvojicu uticajnih penzionisanih generala optuženih za pokušaj uspostavljanja islamske države.

2008 – Francuska je preuzela predsjedavanje Evropskoj uniji. Francuski predsjednik Nikola Sarkozi kazao je tim povodom da Francuska želi da se EU proširi na Balkan, ali da to ne dolazi u obzir dok se ne riješe institucionalni problemi Unije, odnosno pitanje Lisabonskog ugovora i njegovo usvajanje.

2009 – Hrvatski premijer Ivo Sanader podnio je ostavku na tu funkciju, kao i na funkciju predsjednika Hrvatske demokratske zajednice(HDZ).

2011 – U Kini je obilježena 90-godišnjica osnivanja Komunističke partije. Kineski lider Hu Đintao upozorio je članove partije da bi ih korupcija mogla koštati podrške naroda.