Izbor i priprema: C. Durdic

Na danasnji dan 1632. roden je holandski filozof jevrejskog porijekla Baruh de Spinoza, jedan od najznacajnijih i najdosljednijih predstavnika racionalisticke i monisticke filozofije. Njegova misao u kapitalnom djelu “Etika” izvrsila je veoma znacajan uticaj na evropsku filozofiju. Spinozin kriticki odnos prema Bibliji i Talmudu izazvao je gnjev u teoloskim krugovima, a jevrejska zajednica ga je anatemisala i iskljucila iz svojih redova.

1729 – Roden je ruski general Aleksandar Vasiljevic Suvorov, jedan od najvecih vojskovoda 18. vijeka. U SSSR-u je 1942. uveden orden “Suvorov” za visoke vojnicke zasluge.

1859 – Objavljena je knjiga engleskog prirodnjaka Carlsa Darvina “Porijeklo vrsta”. Njegova revolucionarna teorija evolucije izazvala je velike kontroverze u naucnim krugovima, a crkveni su izrazili bojazan da ce knjiga podriti religijska vjerovanja o postanku svijeta.

1864 – Roden je francuski slikar i graficar Anri Tuluz Lotrek, majstor litografije, slikar boema, atmosfere i likova iz pariskog nocnog zivota na kraju 19. vijeka. Najradije je slikao licnosti i zbivanja iz nocnog zivota na Monmartru u Parizu. Kao nenadmasan crtac znao je s malo poteza da zabiljezi pokret i docara atmosferu. Svojim djelima posvjedocio je o vioskim umjetnickim vrijednostima, ali i o vremenu u kome je zivio.

1883 – Roden je srpski pisac Jovan Jovanovic Zmaj, jedna od najmarkantnijih licnosti srpskog drustva u drugoj polovini 19. vijeka. Borac za nacionalno i politicko oslobodenje, clan Srpske kraljevske akademije i dramaturg Narodnog pozorista u Beogradu, urednik nekoliko casopisa, napoznatiji je kao djeciji pjesnik i autor elegicnih licnih ispovijesti “Dulici” i “Dulici uveoci”.

1906 – Nakon izglasavanja nepovjerenja vladi Lazara Mijuskovica, pod pritiskom klubasa, knjaz Nikola je bio prinuden da novi mandat za sastav vlade povjeri klubasu, sudiji Velikog suda Marku Radulovicu. Program nove vlade predvidao je ciscenje drzavnog aparata od nesposobnih cinovnika, otkrivanje malverzacija drzavnim novcem, demokratizaciju zemlje na osnovu ustava i, napokon, uspostavljanje bratskih odnosa sa Srbijom.

1918 – U Podgorici je pocelo zasjedanje tzv. Velike narodne skupstine, poznate kao Podgoricka skupstina, koju su organizovale pristalice bezuslovnog ujedinjenja, odnosno prisajedinjenja Crne Gore Srbiji. Crnogorski Ustav iz 1905. nije poznavao instituciju Velike narodne skupstine, vec je taj termin preuzet iz srpskog ustava. Sjednicama skupstine, osim poslanika, prisustvovali su i clanovi Centralnog izvrsnog odbora za ujedinjenje Crne Gore i Srbije koji nijesu bili poslanici, niti pak podanici Crne Gore. Skupstinsko zasjedanje trajalo je sest dana, a zakazano je u Podgorici iz prakticnih i politickih razloga, jer se na taj nacin, makar formalno, zeljelo prekinuti s tradicijom odrzavanja skupstina na Cetinju. Sestodnevno zasjedanje trebalo je da kod medunarodne zajednice stvori utisak o demokraticnosti, legalnosti i ozbiljnosti rjesavanja drzavnog pitanja Crne Gore. Za predsjednika komisije, koja je trebalo da sprovede u djelo odluke nelegalne Podgoricke skupstine, izabran je Spasoje Piletic.

1929 – Umro je francuski drzavnik Zorz Benzamin Klemanso, premijer od 1906. do 1909. i od 1917. do 1920, kada se povukao iz politickog zivota. Zbog zustrine kojom je djelovao u parlamentu kao opozicija, dobio je nadimak “Tigar”. U vrijeme Drajfusove afere objavio je 1898. u svom listu “L’ Oror” (Zora) znamenito pismo Emila Zole predsjedniku Republike pod naslovom “Optuzujem”. Jedan je od tvoraca Antante i predsjedavajuci mirovne konfernecije u Versaju 1919.

1957 – U Meksiko Sitiju umro je cuveni meksicki slikar i komunisticki aktivista Dijego Rivera, koji je umnogome uticao na razvpj novijeg meksickog slikarstva. Proslavio se monumentalnim muralima u javnim ustanovama u Meksiku (124 freske u palati Ministarstva prosvjete) i u Sjedinjenim Americkim Drzavama.

1975 – Na pruzi Beograd – Bar, dugoj 476 km, postavljeni su posljednji metri sina. Pruga je, s prekidima, gradena 25 godina, a prvi voz sa zvanicnim redom voznje krenuo je 30. maja 1976.

2006 – Ronilacki savez Crne Gore primljen je u Svjetsku ronilacku federaciju (CMAS). Svjetski ronilacki savez osnovan je 1957. a medu osnivacima bila je i Crna Gora s republikama bivse SFRJ.

2009 – U jednoj napustenoj fabrici na fjordovima Norveske otvorena je prva osmotska elektrana na svijetu, koja bez stetnih emisija proizvodi struju mijesanjem svjeze i morske vode kroz specijalnu membranu. Osmotska energija, koja se moze naci svuda gdje se svjeza voda uliva u more, ocijenjena je, pouzdanijom od solarne, ili energije vjetra.

2009 – Bivsi pukovnik Drzavne bezbjednosti Milorad Ulemek Legija i bivsi potpukovnik DB-a Zvezdan Jovanovic pravosnazno su osudeni na po 40 godina zatvora zbog ubistva srpskog premijera Zorana Dindica, nakon sto je Vrhovni sud Srbije kao neosnovane odbio njihove zalbe.

Na danasnji dan dogodilo se i sljedece:

1642 – Holandski moreplovac Abel Janson Tasman otkrio je juzno od Australije ostrvo i nazvao ga Van Dimenova Zemlja, koje je kasnije njemu u cast nazvano Tasmanija.

2007 – Od 1997. do 2007. u privatno vlasnistvo preslo je vise od 80 odsto crnogorske privrede i u tom privatizacionom procesu prihodovano je 700 miliona eura, saopstio je Branko Vujovic, direktor Vladine Agencije za prestrukturiranje privrede i strana ulaganja.

2007 – Estonija je bila prva od 27 clanica EU koja je ratifikovala Sporazum o stabilizaciji i pridruzivanju Crne Gore Uniji.