Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan  1375. umro je italijanski pisac Đovani Bokačo, autor zbirke od sto novela “Dekameron”, remek djela koje je postalo izvor nadahnuća i nenadmašni uzor italijanske proze.

1804 – Rođen je engleski državnik i pisac Bendžamin Dizraeli, osnivač i vođa konzervativaca, premijer i  jedan od tvoraca britanskog imperijalizma.

1879 – Rođen je sovjetski diktator, porijeklom iz Gruzije, Josif Visarionovič Džugašvili (Staljin). Kao generalni sekretar Komunističke partije od 1922. do smrti 1953. bio je neprikosnoveni vladar Sovjetskog Saveza i lider komunističkog svijeta. U “čistkama” koje je sprovodio da bi se održao na vlasti stradalo je nekoliko miliona ljudi, među kojima su bili istaknuti političari, generali, intelektualci. Hegemonističkom politikom doprinio je zaoštravanju međunarodnih odnosa u vrijeme hladnog rata i okrnjio ogroman ugled Sovjetskog Saveza, stečen značajnom ulogom u slamanju fašizma u Drugom svjetskom ratu. Rezolucijom Informbiroa pokušao je 1948. da SFR Jugoslaviju stavi pod sovjetsku zonu uticaja.

1892 – Rođena je engleska književnica Sesili Izabel Ferfild, poznata kao Rebeka Vest, koja je poslije boravka u Jugoslaviji 1937. i 1941. napisala opsežno putopisno-istorijsko djelo “Crno jagnje i sivi soko”.

1905 – Na Cetinju je potpisan sporazum o uslovima ostvarivanja koncesije za izgradnju i eksploataciju barskog pristaništa i željeznice od Bara do Skadarskog jezera. Između crnogorske vlade i “Barskog društva”, odnosno italo-crnogorskog udruženja, dogovoreno je da crnogorska vlada ustanovi barsko pristanište kao slobodno, sa dodatnom slobodnom zonom, a da izgradnja željeznice otpočne kad se vlada i “Barsko društvo” sporazumiju o trasi, te da Društvo ima pravo plovidbe po Jezeru, isključivo mehaničkim sredstvima, s obavezom izgradnje pristupnih skela.

1917 – Rođen je njemački pisac Hajnrih Teodor Bel, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1972, majstor kratke priče, najprevođeniji njemački pisac poslije Drugog svjetskog rata. Prvi roman “Gdje si bio, Adame?”, objavio je 1951. i od tada se potpuno posvetio književnosti. U početku je pisao o nepodnošljivosti i ispraznosti vojničkog života, a kasnije o odnosima i pojavama u modernom njemačkom društvu. Bio je predavač na Frankfurtskom univerzitetu, a aktivno je učestvovao i u političkom životu Njemačke. Poznata djela: “Mišljenja jednog klovna”, “Grupna slika s damom”, “Izgubljena čast Katarine Blum”.

1918 – U mjestima u okolini Cetinja počelo je organizovanje protivnika bezuslovnog ujedinjenja Crne Gore sa Srbijom, koji su namjeravali da se suprotstave sprovođenju odluka tzv. Velike podgoričke skupštine. Bio je to uvod u događaje poznate kao “Božićna pobuna”.

1918 – Formirana je prva vlada Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca na čelu sa Stojanom Protićem. U vladu je ušao i  poslanik nelegitimne Podgoričke skupštine Milosav Raičević, prethodno crnogorski ministar. Formiranjem te vlade smanjena je mogućnost da kralj Nikola i emigrantska vlada značajnije utiču na rješavanje tzv. “crnogorskog pitanja” u novoj državi.

1940 – Umro je američki pisac Frensis Skot Ficdžerald. Proslavio se već prvim djelima u kojima je opisao “godine džeza”, a njegov roman “Veliki Getsbi” smatra se jednim od remek djela o “izgubljenoj generaciji”. U njemu se na svojevrstan način pominje i Crna Gora preko ordena za izvanrednu hrabrost “Orderi Di Danilo”, čiji je nosilac glavni junak romana major Džej Getsbi. “Unaprijeđen sam u čin majora, i svaka me je saveznička vlada odlikovala – pa čak i Crna Gora, mala Crna Gora, tamo negdje dolje na Jadranskom moru!” – kaže u romanu Getsbi.

1948 – U Irskoj je potpisan zakon o konstituisanju Irske Republike. Irska je 1949. proglasila punu nezavisnost od Velike Britanije i istupila je iz Komonvelta.

1972 – Istočna i Zapadna Njemačka potpisale su ugovor o dobrosusjedskim odnosima i uspostavile diplomatske veze, formalno završivši neprijateljstvo koje je trajalo više od dvije decenije. Time je otvoren put i za međunarodno priznanje Istočne Njemačke.

1993 – Predsjednik Rusije Boris Jeljcin raspustio je Ministarstvo bezbjednosti (bivši KGB) jer ga nije blagovremeno upozorilo na opasan razvoj događaja u zemlji i zato što, kako je rekao, instituciju koja je decenijama zastrašivala građane, nije moguće reformisati.

2004 – Skupština Srbije usvojila je, na prijedlog Srpskog pokreta obnove, izmjene zakona o pravima boraca, vojnih invalida i članova njihovih porodica kojim se izjednačavaju prava četnika i partizana i ustanovljava “Ravnogorska spomenica 1941. godine”, pandan “Partizanskoj spomenici”.

2007 – Devet novih članica Evropske unije ušlo je u šengensku zonu, koja je uz postojećih 15 obuhvatila 24 zemlje bez kontrole na unutrašnjim granicama. U šengensku zonu ušle su Poljska, Slovačka, Mađarska, Češka, Slovenija, Malta, Letonija, Litvanija i Estonija, čime je za više od 400 miliona Evropljana omogućeno putovanje bez pasoša u zemlje obuhvaćene šengenskom zonom. U zemljama istočne Evrope proširenje šengenske zone označeno je kao posljednja etapa rušenja „gvozdene zavjese“ iz vremena hladnog rata.

2010 – Premijer Crne Gore Milo Đukanović podnio je ostavku na tu funkciju. Đukanović, koji je za dvije decenije na čelu Vlade bio šest puta, prvu ostavku podnio je u oktobru 2006. a na istu funkciju se vratio u februaru 2008. Na konferenciji za novinare kazao je da odluku o ostavci nije donio ni pod čijim pritiskom, te da mirne savjesti odlazi iz Vlade ne plašeći se eventualnih optužnica. Istoga dana glavni odbor Demokratske partije socijalista jednoglasno je za Đukanovićevog nasljednika podržao člana te partije, ministra finansija i potpredsjednika Vlade, doktora ekonomskih nauka Igora Lukšića.

2010 – Ministri zdravlja Srbije i Crne Gore Tomica Milosavljević i Miodrag Radunović potpisali su Sporazum o saradnji u oblasti zdravstva i medicinskih nauka, koji podrazumijeva  direktnu komunikaciju institucija, razmjenu kadra, kao i praćenje primjene Sporazuma o socijalnom osiguranju između dvije države.

2011 – Iz štampe je izašao prvi broj časopisa “Komuna”, koji je, s grupom novinara i entuzijasta, pokrenuo rukovodilac NVO “Svjetlost” Vildan Ramusović, u cilju očuvanja i zaštite istorijske, kulturne i naučne baštine Crne Gore. Časopis (u štampanoj i elektronskoj formi) izlazi, četiri puta godišnje, u crno-bijeloj tehnici, na 28 strana. Ima veliki broj eminentnih saradnika i tematski obuhvata cjelokupan crnogorski prostor. Karakterističnog je dizajna kome poseban pečat daju brojne raritetne fotografije, i u tom smislu podsjeća na časopise s početka prošlog vijeka. Prvi urednik “Komune” je Amer Ramusović.

2011 – Evropska komisija uvela je strogu kontrolu izvoza ljekova koji se koriste za ubrizgavanje smrtonosnih injekcija. Kompanije u Evropskoj uniji koje žele da izvezu ljekove kao što je sedativ natrijum tiopental prvo moraju da garantuju da njihovi proizvodi neće biti upotrijebljeni za izvršenje smrtne kazne, čime bi moglo biti usporeno izvršavanje smrtnih kazni u SAD-u, gdje se natrijum tiopental koristi za spravljanje smrtonosnih injekcija. Smrtna kazna u Evropskoj uniji je zabranjena, dok je u trideset četiri američke države, u kojima se i dalje izriče, natrijum tiopental zakonski obavezan kao prva od tri supstance koje se koriste za smrtonosne injekcije prilikom pogubljenja i čija je namjena da osobu uspava prije nego joj se ubrizga smrtonosni koktel. Natrijum tiopental proizvodi se u Britaniji, Italiji, Austriji i Danskoj. Odluka o zabrani izvoza tog lijeka dovela je do njegovog deficita u SAD-u a time i do znatnog pada broja izvršenih pogubljenja.

2012 – Za novog državnog sekretara Sjedinjenih Američkih Država imenovan je senator iz Demokratske stranke Džon Keri, koji je funkciju preuzeo od Hilari Klinton.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1937 – U Holivudu je održana premijera filma Volta Diznija “Snežana i sedam patuljaka”, prvog cjelovečernjeg crtanog filma u filmskoj istoriji.

1958 – General Šarl de Gol, izabran je za prvog predsjednika Pete republike.

1967 – Luis Vaškanski, prvi čovjek kojem je presađeno tuđe srce, umro je u južnoafričkom gradu Kejptaunu 18 dana poslije operacije.

2009 – U izboru Fife za najboljeg igrača u 2009. izabran je fudbaler Barselone Lionel Mesi.