Izbor i priprema: C. Durdic

Na danasnji dan 1053. prvi put se u jednoj papskoj poslanici na latinskom jeziku pominje Crna Gora kao oblast, odnosno region u okviru velikodukljanske drzave ili Kraljevstva Slovena.

1798 – Petar I Petrovic, kao dobitnik visokog odlikovanja od ruskog cara Pavla I – ordena Aleksandra Nevskog, uputio je pismo austrijskom caru Francu I, izrazivsi negodovanje zbog nasilja koje su austrijski general Bradi i njegovi cinovnici vrsili nad crnogorskim stanovnistvom u Boki Kotorskoj.

1818 – Roden je Ivan Sergejevic Turgenjev, jedan od najznacajnijih predstavnika ruskog realizma i jedan od prvih ruskih pisaca cija su djela prodrla na Zapad. Za zivota je uzivao mnogo veci ugled u francuskim, nego u ruskim knjizevnim krugovima. Likovi u njegovim djelima uglavnom su ruski seljaci, cije je pozitivne osobine naglasavao, ali i intelektualci suoceni s izazovima drustvene stvarnosti njegove epohe. Otkrio je tip >>nihiliste<<, gradanskog intelektualca sukobljenog s konzervativizmom tradicionalne plemicke kulture. Predstavljajuci ga kroz apstraktno promisljanje o sudbini domovine, na jednoj strani, i kroz angazovan odnos prema stvarima progresa, na drugoj, predskazivao je novu revolucionarnu epohu u Rusiji. Autor je romana "Ocevi i djeca", "Lovcevi zapisi", "Uoci novih dana", "Proljecne vode", a poznata je i njegova drama "Mjesec dana na selu".

1835 – Roden je Davorin Jenko, jedan od najznacajnijih kompozitora romanticara u slovenackoj i srpskoj muzici. Autor je srpske himne “Boze pravde” i slovenacke “Naprej, zastava slave”. Kao dirigent beogradskog Narodnog pozorista (1871-1902) komponovao je muziku za vise od 80 pozorisnih komada. Autor je prve srpske operete “Vracara”.

1875 – U Ceklicima kod Cetinja roden je dr Stanko Matanovic. Medicinski fakultet zavrsio je u Hajdelbergu, gdje je odbranio i doktorsku tezu, i kao specijalista hirurg vratio se u domovinu 1903. Ljekarsku karijeru zapoceo je u Bolnici “Danilo I”, da bi ubrzo, ukazom knjaza Nikole bio postavljen za upravnika Bolnice, a 1905. imenovan je za clana Prosvjetnog savjeta. U vrijeme austrijske okupacije interniran je u Madarsku. Stanko Matanovic nosilac je znacajnih crnogorskih odlikovanja, a umro je 28. maja 1932. godine.

1913 – Na kraju Drugog balkanskog rata kralj Nikola je uputio proglas narodu Crne Gore u kojem je, nakon teritorijalnog prosirenja Kraljevine i definisanja njenih novih granica, izrazio zadovoljstvo nastalim stanjem i istakao da ce on i njegova vlada uloziti sve svoje staranje da novim podanicima osiguraju licnu i imovinsku bezbjednost, dobro sudstvo, savremeno skolstvo, i uslove za bolju buducnost. Proglas su potpisali predsjednik Ministarskog savjeta Janko Vukotic i ministri crnogorske vlade.

1938 – Tokom noci nacisti su u Njemackoj demolirali vise od 7.000 jevrejskih kuca i prodavnica i spalili stotine sinagoga. Ubijeno je preko 90 Jevreja, a 30 hiljada odraslih muskaraca i djecaka odvedeno je u koncentracione logore. Ovaj pogrom Jevreja dobio je naziv “Kristalna noc” jer su ulice njemackih gradova bile prekrivene razbijenim staklom. U berlinskoj sinagogi, jednoj od hiljadu unistenih u pogromu Jevreja, obiljezena je 2008. sedamdesetogodisnjica “Kristalne noci”. Povodom tog obiljezavanja njemacka kancelarka Angela Merkel izjavila je da se u borbi protiv antisemitizma ne smije biti popustljiv i da je popustljivost prvi korak ka ugrozavanju osnovnih vrijednosti demokratije.

1952 – Umro je izraelski drzavnik i hemicar Haim Vajcman, prvi predsjednik novoformirane drzave Izrael 1948, predsjednik Svjetske cionisticke organizacije (1920-31) i Jevrejske agencije (1929-31 i 1935-46). Kao hemicar pronasao je postupak za proizvodnju acetona i butanola.

1970 – Umro je francuski drzavnik i general Sarl de Gol, voda pokreta “Slobodna Francuska” u Drugom svjetskom ratu kojim je rukovodio iz Londona, prvi poslijeratni premijer, osnivac i prvi predsjednik Pete republike od 1958. do 1969, kada se povukao jer nije dobio vecinu na referendumu o regionalizaciji zemlje i ukidanju Senata. Suprotstavljao se prestizu SAD u Evropi, povukao francuske snage iz NATO pakta, a americkim snagama onemogucio da drze svoje baze u Francuskoj (1966). Okoncao je sedmogodisnji rat u Alziru nakon cega je ta zemlja stekla nezavisnost. Napisao je “Ratne memoare”.

1989 – Stotine hiljada Istocnih Njemaca krenulo je prema Zapadnoj Njemackoj, a veliki broj Zapadnih Njemaca krenuo je u suprotnom pravcu, samo nekoliko sati nakon sto je vlada objavila da je otvorena granica prema Zapadu. Pad “Berlinskog zida”, simbola podjele Evrope poslije Drugog svjetskog rata, bio je prvi korak ka ponovnom ujedinjenju dvije Njemacke.

1993 – U muslimansko-hrvatskim sukobima u Bosanskom ratu, Hrvati su srusili Stari most na rijeci Neretvi u Mostaru, simbol grada sagraden u vrijeme Otomanskog carstva u 16. vijeku.

2004 – Slovenacki Drzavni zbor (parlament) izabrao je tajnim glasanjem predsjednika Slovenske demokratske stranke Janeza Jansu za novog predsjednika Vlade. Na parlamentarnim izborima 3. oktobra Jancina SDS osvojila je najvise glasova.

2007 – Predsjednik Crne Gore Filip Vujanovic primio je na Cetinju akreditivna pisma novoimenovanih ambasadora Francuske, Velike Britanije, Egipta i Argentine.

2009 – Na Rijeci Crnojevica otvoren je rekonstuisani pogon fabrike “Ribarstvo” i pusten u rad kolektor, u koji je Evropska komisija 2004. preko Evropske agencije za rekonstrukciju, ulozila 960.000 eura.

2010 – Evropski komesar za prosirenje Stefan File predstavio je u Briselu sedam uslova koje je Crna Gora morala da ispuni da bi pocela pristupne pregovore s Evropskom unijom. Prvi od tih sedam uslova bio je uskladivanje izbornog zakona s preporukama OEBS-a, ODIHR-a i Venecijanske komisije, kao i jacanje zakonodavne i nadzorne funkcije parlamenta.

Na danasnji dan dogodilo se i sljedece:

1953 – Umro je kralj Abdul-Aziz Ibn Saud, koji je 1932. osnovao kraljevinu Saudijsku Arabiju, osvojivsi prije toga citavu centralnu Arabiju.

1985 – Ruski velemajstor Gari Kasparov je u 23. godini postao najmladi svjetski prvak u istoriji saha. U mecu za titulu pobijedio je ruskog velemajstora Anatolija Karpova rezultatom 13:11.

2005 – Evropska komisija preporucila je Makedoniju kao kandidata za clanstvo u Evropskoj uniji.

2008 – U crkvi Svetog groba u Jerusalimu, najsvetijem hriscanskom hramu, podignutom na mjestu gdje je, kako se vjeruje, Isus Hristos razapet, sahranjen i vaskrsnuo, posvadali su se grcki i jermenski monasi. Kontrola nad crkvom Svetog groba podijeljena je medu sest hriscanskih vjera, pa cesto zbog prevlasti izbijaju nesporazumi.

2009 – U Berlinu je obiljezena 20-godisnjica pada Berlinskog zida, koji je oznacio kraj Hladnog rata i pocetak ujedinjene Njemacke.