Izbor i priprema: C. Durdic

Na danasnji dan 1257. sklopljen je ugovor izmedu Kotora i Dubrovnika o miru i prijateljstu izmedu tih gradova, te da trgovci iz jednog, mogu slobodno djelovati u drugom gradu, bez placanja carina i dazbina, izuzev onih, kakve inace placaju domaci trgovci.

1756 – U Predisu u Bjelicama, odigarala se bitka izmedu crnogorske i turske vojske. Po nalogu sultana Osmana III, novi bosanski vezir Ahmet-pasa trebalo je da potcini Crnu Goru sultanovoj vlasti, da naplati harac, i na Njegusima i u Katunskoj nahiji podigne utvrdenja. Vladika Vasilije napustio je Crnu Goru prije napada, s namjerom da u Becu, ili u Petrogradu izdejstvuje odlaganje turske ofanzive, ali u tome nije uspio. Turci su napali s tri strane: od Grahova, Niksica i Podgorice, i prodrli do Ceva. Crnogorci, bez praha i olova nijesu mogli pruziti znacaniji otpor, ali je zahvaljujuci vezama guvernadura Stanka Radonjica s Bokeljima, jedan Risnjanin prebacio nekoliko hiljada fiseka. Poslije tri sata borbe, turski poraz bio je potpun. U tom sukobu tesko je ranjen turski komandant Osman-pasa.

1800 – Roden je slovenacki pjesnik France Presern, najistaknutija licnost slovenacke knjizevnosti 19. vijeka. Rano se oslobodio uticaja crkve i postao radikalan, “slobodan duh”, kako se onda govorilo. Zavrsio je filozofiju prava, i u Becu je 1828. promovisan za doktora pravnih nauka. Poznavao je glavne evropske knjizevnosti, a pored klasicnih jezika znao je njemacki, francuski, italijanski, engleski i spanski. Mada je dio pjesama ispjevao na njemackom, France Presern je svojim talentom uveo slovenacku knjizevnost u evropsku literaturu, a slovenacku poeziju obogatio novim pjesnickim oblicima – balada, sonet, romansa … Bio je protivnik Ilirskog pokreta i zalagao se za uspostavljanje slovenackog jezika. Poznata djela: “Vodeni duh”, “Oprostaj s mladoscu” i “Sonetni vijenac”.

1883 – Roden je austrijski kompozitor Anton Vebern, jedan od najznacajnijih predstavnika Becke atonalne skole i ekspresionizma u muzici. Stvorio je jezgrovit muzicki jezik prefinjenih nijansi. Za vrijeme nacizma njegova djela su bila zabranjena, a pedesetih godina 20. vijeka postao je uzor generaciji kompozitora koji su u njegovoj muzici nalazili ishodiste za punktualizam i elektronsku muziku.

1905 – Na Cetinju je potpisan ugovor o izrucenju zlocinaca izmedu Knjazevine Crne Gore i Kraljevine Belgije. Dvije vlade su se obavezale da jedna drugoj izruce, uzajamno, osobe okrivljene, optuzene ili osudene za zlocin, ili prestup, ucinjen na zemljistu trazene strane.

1915 – Pod jakim udarom austrougarske vojske, 90 hiljada srpskih vojnika pocelo je odstupanje s Kosova preko Crne Gore u Albaniju i na Krf, kod saveznickih trupa. Komandant vrhovne komande crnogorske vojske srpski pukovnik Petar Pesic naredio je da se glavnina crnogorske vojske angazuje na tom frontu, na kojem se odigrala i Mojkovacka bitka, cime je oslabljena odbrana Lovcenskog fronta, a time i Crne Gore.

1919 – Umro je francuski slikar Pjer Ogist Renoar, jedan od najistaknutijih impresionista i najvecih evropskih slikara 19. vijeka. Iako je vremenski pripadao krugu impresionista, cijelog je zivota ostao po strani vladajucih likovnih teorija. S tim u vezi zabiljezene su njegove rijeci: “Govore da sam slikar-novator, nisam. Ja tek nastavljam ono sto su drugi prije mene mnogo bolje ucinili”. Mislio je prije svega na Vatoa i Vermera. Slikar zivotne topline i ciste likovne radosti, radio je portrete, aktove, kompozicije iz savremenog zivota, mrtvu prirodu i pejzaze, s istancanim osjecanjem za ljudska lica i prefinjen kolorit. U starosti je radio i skulpture, pretezno aktove. Poznata djela: “Mlin u Galeti”, “Zene na kupanju”, “Veslaci” i dr.

1923 – Rodena je grcka operska pjevacica Marija Kalas, jedan od najvecih soprana u istoriji opere. Veliki glasovni raspon i sugestivna gluma doprinijeli su njenoj svjetskoj slavi. Karijeru je zapocela 1947. i s velikim uspjehom je pjevala na najvecim svjetskim operskim scenama uloge dramskog, lirskog i koloraturnog karaktera.

1930 – Roden je francuski reziser Zan-Lik Godar, najznacajniji predstavnik francuskog “novog talasa” koji je filmovima “Do poslednjeg daha” (1959) i “Prezir” (1963) napravio revoluciju u filmskoj istoriji. Bavio se istrazivanjima novih formi revolucionarnog djelovanja putem medija i eksperimentisanja s elektronskom tehnologijom sto ga je 1980. ucinilo poznatim na svjetskoj sceni. Vise puta je nagradivan na festivalima u Berlinu i Veneciji.

1967 – Juznoafricki hirug dr Kristijan Barnard izvrsio je u bolnici “Grote Sur” u Kejptaunu, prvi put u istoriji medicine transplantaciju srca. Pacijent Luis Vaskanski potom je, sa srcem jedne 25-godisnje djevojke nastradale u saobracajnoj nesreci, zivio 18 dana.

2000 – U Cikagu je, u 82. godini, umrla americka pjesnikinja Gvendolin Bruks, koja je usla u istoriju kao prvi crni dobitnik Pulicerove nagrade. Nagradu je dobila 1949. za zbirku pjesama “Eni Alen”.

2004 – Poslije visednevnih masovnih demonstracija, ukrajinski Vrhovni sud proglasio je nevazecim predsjednicke izbore odrzane 21. novembra u toj bivsoj sovjetskoj drzavi izmedu premijera Viktora Janukovica – bliskog Kremlju, i proevropski orjentisanog, opozicionog lidera Viktora Juscenka, i zakazao nove za 26. decembar.

2005 – Francuski film “Skriveno”, austrijskog reditelja Mihaela Hanekea, proglasen je na dodjeli nagrada Akademije evropskog filma u Berlinu najboljim evropskim filmom 2005, dok je nagrada za najbolji neevropski film pripala americkom ostvarenju “Laku noc i srecno”, u reziji Dzordza Klunija.

2006 – Objavljen je testament haskog optuzenika, lidera Srpske radikalne stranke Vojislava Seselja. U politickom i licnom testamentu, Seselj je svim radikalima uputio zahtjev da nikad ne odustanu od cvrste nacionalne ideologije i koncepta “Velike Srbije”. Od svojih pristalica zatrazio je da pomazu srpske partije u Crnoj Gori, okupljene oko Srpske liste, kako bi uspjela da prevlada srpska opcija u Crnoj Gori, i Crna Gora se vrati srpstvu.

2007 – Ministar odbrane Crne Gore Boro Vucinic i americki ambasador u Crnoj Gori Roderik Mur potpisali su u Podgorici Tehnicki sporazum o uklanjanju viska naoruzanja i municije u Crnoj Gori. Sporazumom je predvideno da Vlada Sjedinjenih Americkih Drzava za unistenje oko 1.800 tona naoruzanja i municije u Crnoj Gori izdvoji dva miliona dolara.

2010 – U Podgorici je, u 67. godini, umro ugledni podgoricki advokat, clan Sudskog savjeta Crne Gore Ranko Vukotic. Pravni fakultet zavrsio je u Beogradu 1966, a po povratku u Titograd bio je sudija i predsjednik Opstinskog suda, regionalni pravobranilac samoupravljanja i sudija Vrhovnog suda Crne Gore. Burnih 90-ih angazovano se suprotstavljao populizmu, ratnim razaranjima na prostorima bivse SFRJ i ponistavanju crnogorske suverenisticke ideje. Ucestvovao je u osnivanju Reformskih snaga i Socijaldemokratske partije Crne Gore, kao i nezavisnog nedjeljnika “Monitor”. Bio je clan Upravnog odbora Fonda za humanitarno pravo u Beogradu, koji se zalagao za stvaranje nove humanisticke kulture na prostoru Srbije i Crne Gore.

2011 – Evropski Oskar, odnosno nagrada Evropske filmske akademije urucena je filmu danskog reditelja Larsa fon Trira “Melanholija”, koji je proglasen najboljim ostvarenjem u 2011. Fon Trir je nagradu Evropske filmske akademije osvojio i 1996. za film “Lomeci valove” i 2000. za “Ples u tami”, i postao drugi reditelj u istoriji koji je triput osvojio nagradu. Prvi je bio gotovo zaboravljeni Dani Amelio koji je nagrade Evropske akademije dobio 1990, 1992. i 1994.

Na danasnji dan dogodilo se i sljedece:

1908 – U Carigradu je potpisana konvencija izmedu Crne Gore i Turske o korekciji granica izmedu Vasojevica i Gusinja.

1910 – U Parizu je prvi put prikazana neonska lampa koju je pronasao francuski fizicar Zorz Klod.

2004 – Nakon devetogodisnje misije, medunarodne stabilizacione snage SFOR u Bosni i Hercegovini smijenile su snage Evropske unije EUFOR.

2005 – U Madridu su odrzane demonstracije protiv zahtjeva bogate spanske regije Katalonije za vecom autonomijom.

2009 – Francusko-poljski filmski reditelj Roman Polanski je, uz kauciju od tri miliona eura, pusten iz zatvora u Svajcarskoj i prebacen u kucni pritvor. Polanski je uhapsen po nalogu americkih vlasti zbog seksualnih odnosa s maloljetnicom 1977.