Izbor i priprema: C. Durdic

Na danasnji dan 1443. roden je italijanski svestenik Dulijano dela Rovere, papa Julije II (1503-1513), najveci pokrovitelj umjetnosti medu poglavarima rimokatolicke crkve. Od Mikelandela je narucio izradu fresaka u Sikstinskoj kapeli u Vatikanu, od Bramantea rekonstrukciju crkve Svetog Petra u Vatikanu, a Rafael Santi je oslikao njegove privatne odaje.

1791 – Umro je austrijski kompozitor Volfgang Amadeus Mocart, centralna licnost becke klasike i jedan od najgenijalnijih muzickih stvaralaca. Bio je “cudo od djeteta”: u sestoj godini napisao je prvu kompoziciju, u osmoj sonatu, a u 12. operu “Jednostavna prevara”. Napisao je oko 600 djela, medu kojima su opere, simfonije, kantate, mise, koncerti za klavir, violinu i druge instrumente. Poznata djela: “Figarova zenidba”, “Carobna frula”, “Praska simfonija”, “Simfonija u g-molu”, “Rekvijem”, “Mala nocna muzika”.

1870 – Umro je francuski pisac Aleksandar Dima Otac, koji je napisao blizu trista djela i proslavio se avanturistickim romanima s tematikom iz francuske istorije. Pisao je i komedije i romanticne drame, a ostavio je i memoare. Poznata djela: “Tri musketara”, “Grof od Monte-Hrista”, “Kraljica Margo”. Smatra se zacetnikom feljtonistickog romana.

1893 – Osvjestana je u Bajicama crkva, gradena od 1891. do 1893, trudom mjestana i uz novcanu pomoc knjaza Nikole. Prilikom osvjecenja hrama u prisustvu stranih i domacih politickih predstavnika, Knjaz je odrzao govor u kome je podsjetio na rodacke veze Petrovica i Martinovica, a posebno na veliko junastvo pet brata – pet Martinovica i njihovih potomaka.

1901 – Roden je americki reziser i producent, scenarista i animator Volter Ilajas Dizni, poznat kao Volt Dizni, tvorac crtanog filma. Bio je crtac strip-svesaka i novinskih stripova. Stvorio je zabavni park “Diznilend”, a s bratom Rojem osnovao Produkciju Volta Diznija, danas poznatu kao Kompanija Volt Dizni. Karijeru, tokom koje je dobio 29 Oskara, zapoceo je 1921, a svjetsku slavu stekao je 1928, kada je prikazao prvi film s Mikijem Mausom.

1902 – Na Cetinju je umro Jovo Drec, prvi crnogorski apotekar i jedan od utemeljivaca Cetinjske citaonice. Jovo Drec bio je rodom iz Mostara, a u Crnu Goru je stigao tokom Hercegovackog ustanka.

1926 – Umro je francuski slikar Klod Oskar Mone, najznacajniji predstavnik i jedan od osnivaca impresionizma. Prema njegovoj slici “Impresija, izlazak sunca”, izlozenoj 1874. u Parizu, naziv je dobio cio slikarski pravac, koji ce imati veliki uticaj na razvoj likovnog stvaralastva. Najcesce je slikao pariske motive, ali i okolinu, s posebnim zanimanjem za svjetlosne efekte na vodi. Francuske gotske katedrale cine poseban ciklus u njegovom djelu.

1940 – Umro je ceski violinista i kompozitor Jan Kubelik. Nastupao je na koncertima sirom svijeta od svoje osme godine i stekao slavu violinskog virtuoza, nasljednika Paganinija. Komponovao je sest violinskih koncerata, “Americku simfoniju”, krace violinske kompozicije.

1967 – Umro je srpski helenista Milos Duric, clan Srpske akademije nauka i umjetnosti, predsjednik Srpske knjizevne zadruge i urednik casopisa “Ziva antika”. Objavio je vise od 200 radova iz klasicne knjizevnosti i filozofije. Poznata djela: “Iz helenskih riznica”, “Istorija helenske knjizevnosti”.

1995 – Clanice NATO-a odobrile su upucivanje 60.000 vojnika u Bosnu radi ocuvanja mira postignutog Dejtonskim sporazumom. Najveca operacija Atlantskog saveza od njegovog osnivanja 1949. sprovedena je pod nazivom “Zajednicki poduhvat”.

2005 – U Becu je umro poznati austrijski pisac srpskog porijekla Milo Dor, autor brojnih istorijskih romana, prevodilac i publicista. Milo Dor – pravo ime Milutin Doroslovac, proslavio se romanima “Mrtvaci na odsustvu”, “Nista osim sjecanja”, “Sva moja braca”, “Pucnji iz Sarajeva” i “Bijeli grad”.

2007 – U 79. godini umro je poznati njemacki kompozitor Karlhajnc Stokhauzen, koji je napisao vise od 300 kompozicija klasicne, ali i elektronske muzike. Najpoznatiji po avangardnoj elektronskoj muzici, Stokhauzen je eksperimentisao i koriscenjem matematike da bi stvorio inovativna djela, od kojih su najpoznatija “Elektronske studije”, nastale sredinom 50-ih godina proslog vijeka.

2008 – U Peredelkinu, nadomak Moskve, umro je, u 80. godini, Aleksij II, patrijarh moskovski i cijele Rusije. Aleksij II bio je na celu Ruske pravoslavne crkve 18 godina i nakon sloma komunizma predvodio je veliku vjersku obnovu u Rusiji. Uprkos brojnim poricanjima crkve, nije za zivota uspio da se oslobodi optuzbi pojedinih istoricara koji su tvrdili da je bio povezan sa sovjetskom obavjestajnom sluzbom (KGB-om).

2009 – U Becu je, u 82. godini, umro vajar Alfred Hrdlicka, jedan od najvecih austrijskih umjetnika u 20. vijeku, ljevicar i borac protiv nasilja. Jedno od njegovih djela je spomenik protiv rata i fasizma koji je 1991. postavljen u centru Beca.

2012 – U 105. godini umro je brazilski arhitekta Oskar Nimajer koji je projektovao neke od najpoznatijih gradevin 20. vijeka i koji se smatra ocem brazilske arhitekture. Za glavnog arhitektu ambicioznog projekta izgradnje novog glavnog grada Brazilau amzonskoj dzungli postavljen je 1956. i zahvaljujuci Braziliji postao je jedan od najpoznatijih svjetskih arhitekata. Bio je pionir u upotrebi prednapregnutog betona i osoben po visokim, krivudavim oblicima. Medu njegovim prepoznatljivim zgradama od stakla i svijetlog betona isticu se zgrade UN u Njujorku, sjediste komunisticke stranke u Parizu i katolicka katedrala u Braziliji, za koju je 1988. dobio nagradu “Priker”, koja u arhitekturi ima znacaj Nobelove. Autor je vise od 600 djela sirom svijeta, a napisao je i memoare “Krivine vremena”.

2012 – U 92. godini umro je slavni americki dzez pijanista i kompozitor Dejv Brubek, cije se kompozicije “Take five” i “Blue rondo ala turk” smatraju klasicima tog zanra. Tokom vise od sest decenija duge karijere osvojio je veliki broj nagrada. Brubekov album “Time out” postao je prva dzez ploca, prodata u milionskom tirazu, a on je za doprinos muzickoj umjetnosti dobio zvijezdu na holivudskom Bulevaru slavnih.

Na danasnji dan dogodilo se i sljedece:

1933 – Kongres SAD ratifikovao je amandman 21. Ustava SAD kojim je ukinuta prohibicija, uvedena u januaru 1920. na osnovu 18. ustavnog amandmana.

1934 – Zene su u Turskoj dobile pravo glasa.

1964 – U Crnogorskom narodnom pozoristu premijerno je izvedena tragedija u dva dijela “Maksim Crnojevic”, po tekstu Laze Kostica, u reziji Nikole Vavica. Uloge su tumacili: Petar Vujovic, Zlata Raicevic, Danilo Radulovic, Zdravko Biogradlija, Milos Jeknic i drugi.

2006 – Poglavar Ruske pravoslavne crkve patrijarh Aleksej II, optuzio je Vatikan da vodi, kako je rekao, “izuzetno neprijateljsku politiku” prema Rusiji i bivsim sovjetskim drzavama. Optuzbe zvanicnika Ruske pravoslavne crkve da Vatikan pokusava da preobrati pravoslavne vjernike u katolicanstvo, vatikanski zvanicnici su odbacili, pozivajuci se na podatak da u Rusiji, u kojoj zivi 144 miliona stanovnika, katolicka zajednica ima oko 600 hiljada vjernika.