Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1716. rođen je engleski pisac Tomas Grej, autor pjesme “Elegija napisana na seoskom groblju” koja se smatra jednom od najljepših pjesama napisanih na engleskom jeziku.

1805 – Francuska i Austrija potpisale su u Požunu (Bratislava) mirovni ugovor, poslije Napoleonove pobjede u bici kod Austerlica, kojim je Francuska dobila Veneciju, Istru bez Trsta, Dalmaciju i Boku Kotorsku i učvrstila svoju poziciju u Evropi. Odredbe sporazuma poništene su 1814. na Bečkom kongresu.

1833 – Vladika Petar II Petrović Njegoš zakazao je na Cetinju Opštecrnogorski zbor na kojem je pročitao gramatu (dekret) ruskog cara Nikolaja I. Pored podsjećanja Crnogoraca na tradiocionalno dobre odnose s Rusijom, car im je preporučio da slušaju svog mladog gospodara, koji će,  kako u gramati stoji, učiniti sve da uvede pravni poredak i organizuje vlast po ugledu na savremene države. Njegoš je tom prilikom upoznao zbor i sa ceremonijom zavladičenja, te počastima koje su mu ukazane u Rusiji.

1883 – Rođen je francuski slikar Moris Utrilo, koji je, samouk, mimo svih slikarskih pravaca i struja izgradio poseban doživljaj ambijenta slikajući pariske vedute, od kojih su najpoznatije one s motivima zabitih uličica i trgova Monmartra. Tu je, gledajući kuće okružene vrtovima, voćnjacima ili šumarcima, razvio i izrazio majstorstvo slikanja psihe stvari, viđenih okom djeteta ili doživljenih duhom naivca. Njegove slike svjedoče zapravo o umijeću približavanja vizuelnog i maštovitog. Slikao je i motive iz franscuskih provincijskih gradova.

1887 – Na Cetinju je umro Ilija Beara, Srbin iz Zadra, koji je u Crnu Goru došao 1870. Rođen je 1842. Po dolasku na Cetinje postavljen je za predavača Cetinjske bogoslovije, a od osnivanja Cetinjske gimnazije 1880. predavao je, pored francuskog i italijanskog, grčki i latinski jezik, a poslije odlaska Jovana Pavlovića, postao je direktor Gimnazije. Uz prosvjetno pedagoške poslove, Beara se bavio i poljoprivredom. Knjaginja Milena uputila ga je u Milano da na tamošnjem Poljoprivrednom fakultetu usavrši baštovanstvo i pčelarstvo. Beara je po dolasku iz Milana svoj rad usmjerio na osnivanje Poljoprivredne škole u Danilovgradu 1874. i osnivanje fabrike “Bijelog mrsa” u Nikšiću 1881.

1893 – Rođen je kineski revolucionar i državnik Mao Cedung, jedan od osnivača Komunističke partije Kine, koji je 1949. u Pekingu proglasio Narodnu Republiku Kinu i do smrti 1976. bio njen neprikosnoveni lider. Njegove misli i ideje objavljene su u čuvenoj “Crvenoj knjižici”. Godine 1966. pokrenuo je “Veliku proletersku kulturnu revoluciju” tokom koje je smijenjen veliki broj partijskih funkcionera, među kojima i njegovi najbliži saradnici.

1918 – Cetinje je posjetio francuski general Venel, komandant savezničkih trupa za Boku Kotorsku i Crnu Goru. Venelov dolazak organizovale su pristalice ujedinjenja Crne Gore i Srbije kako bi stekao utisak da na Cetinju i u čitavoj Crnoj Gori vladaju red i mir i da za dolazak savezničkih trupa nema potrebe, te da narod navodno prihvata ujedinjenje izglasano na nelegalnoj Podgoričkoj skupštini. Tokom posjete Cetinju, u društvu francuskog generala bili su mitropolit Mitrofan Ban i Andrija Radović čija je uloga bila da protivnicima prisajedinjenja Crne Gore Srbiji onemoguće  sastanak s Venelom.

1922 – Vođa Oktobarske revolucije Vladimir Iljič Lenjin završio je prvi dio svog “Pisma kongresu”, kasnije poznatog kao “Lenjinov testament”, u kojem je pozvao komuniste da sačuvaju jedinstvo partije i predložio reforme. U drugom dijelu “testamenta”, koji je napisao 4. januara 1923, Lenjin je sugerisao da Staljin bude smijenjen sa mjesta generalnog sekretara Komunističke partije.

1968 – U Saveznoj narodnoj skupštini usvojeni su amandmani na Ustav SFR Jugoslavije, kojima se širi autonomija pokrajina i one dobijaju status sličan republikama. Pokrajine su dobile pokrajinski Ustavni zakon, čime je otvoren put gotovo potpuno samostalnoj zakonskoj, izvršnoj i sudskoj vlasti. Pokrajini Kosovo i Metohija uveden je naziv Kosovo.

1972 – Umro je Hari Truman, predsjednik SAD 1945-53. Za predsjednika je izabran nakon smrti Frenklina Ruzevelta. Učesnik je Potsdamske konferencije, a avgusta 1945, po njegovom nalogu na Japan je bačena atomska bomba. Godine 1947. uveo je doktrinu o vojnoj i ekonomskoj pomoći zemljama ugroženim revolucionarnim pokretima, a njegova administracija je iste godine sačinila Maršalov plan o poslijeratnoj obnovi Evrope. Donio je zakon protiv radničkih sindikata i osnovao Komisiju za ispitivanje protivameričke djelatnosti čiji se rad pretvorio u “lov na vještice” (makartizam). Uveo je SAD u Korejski rat.

1990 – Skupština Slovenije proglasila je samostalnost te republike, nakon plebiscita 23. decembra na kome se 86 odsto glasača izjasnilo za nezavisnu slovenačku državu.

2004 – Opozicioni kandidat Viktor Juščenko pobijedio je na ponovljenim predsjedničkim izborima u Ukrajini kandidata vlasti Viktora Janukoviča sa 7,8  odsto glasova .

2006 – U Kaliforniji je, u 93. godini, umro bivši američki predsjednik Džerald  Ford, čiji će kratki boravak  na čelu Sjedinjenih Američkih Država od 1974. do 1976,  uglavnom ostati upamćen po kontroverznoj odluci da amnestira Ričarda Niksona, koga je naslijedio nakon afere Votergejt.

2007 – Na hercegnovskom groblju kod crkve Svetog Spasa sahranjen je Stevo Lepetić, jedan od prvih filmskih snimatelja u Crnoj Gori. Rođen je 1921. u Herceg Novom; u rodnom gradu završio je i fotografski zanat 1939. kod poznatog fotografa Feliksa Laforesta, a Filmsku akademiju u Pragu 1948. Formiranjem “Lovćen filma” 4. marta 1949. postao je filmski snimatelj. Snimio je 37 dokumentarnih, a kao snimatelj ili asistent snimatelja i 17 igranih filmova – od “Lažnog cara” (1955) reditelja Velimira Stojanovića, do filma “Vrhovi Zelengore” (1976) u režiji Zdravka Velimirovića.

2008 – Fudbalski savez Crne Gore i Crnogorski olimpijski komitet proglasili su najbolje crnogorske sportiste u 2008. Najbolji fudbaler bio je Nikola Vujović, najuspješniji trener Dejan Vukićević, a vaterpolo reprezentacija  i ženska juniorska rukometna selekcija najuspješniji sportski kolektivi. Za najbolje mlade sportiste proglašeni su rukometašica Radmila Miljanić i vaterpolista Filip Klikovac. Posebna priznanja COK-a dobili su juniorska vaterpolo reprezentacija, svjetska šampionka u džiu džicu Mirjana Martinović i džudista, trećenagrađeni na Evropskom prvenstvu, Marko Radulović.

2012 – Najveće priznanje u oblasti likovne umjetnosti u Crnoj Gori, nagradu „Petar Lubarda“ uručio je poznatom crnogorskom slikaru Ratku Odaloviću premijer Crne Gore Milo Đukanović. Prije Odalovića Lubardinu nagradu dobili su Dado Đurić, Filo Filipović, Zlatko Glamočak i Pavle Pejović.

2012 – U Podgorici je, u 72. godini, umro poznati crnogorski dramski pisac, esejista i univerzitetski profesor Veljko Radović. Autor je brojnih pozorišnih, radio i TV drama, kao i više scenarija. Njegove drame i radio-drame izvođene su u pozorištima i radio i TV stanicama širom bivše SFRJ, kao i u inostranstvu. Objavio je nekoliko knjiga pripovjedaka, eseja, novela i pozorišnih kritika. Bio je profesor dramaturgije na Akademiji umjetnosti u Novom Sadu, Fakultetu dramskih umjetnosti na Cetinju i Fakultetu umjetnosti Univerziteta Donja Gorica u Podgorici, čiji je istovremeno bio i prvi dekan. Dobitnik je Trinaestojulske nagrade, kao i brojnih drugih nagrada i priznanja.   Zastupljen je u Enciklopediji svjetskog teatra. Objavio je izabrana djela u tri toma i knjigu eseja „Ekserom u vodu“.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1898 – Pjer i Marija Kiri otkrili su prvi radioaktivni hemijski element i nazvali ga radijum.

1908 – Amerikanac Džek Džonson, pobjedom nad Kanađaninom Tomijem Barnsom, postao je prvi crni bokser prvak svijeta u teškoj kategoriji.

1975 – Letom na liniji Moskva-Alma Ata, “Tupoljev-144” postao je prvi supersonični avion u svijetu u redovnom saobraćaju.

2003 – U zemljotresu jačine 6,3 stepena Rihterove skale u iranskom istorijskom gradu Bamu poginulo je više od 25 hiljada ljudi, a ranjeno oko 50 hiljada. Srušeno je blizu 60 posto zgrada, među kojima i istorijska citadela Arg-e-Bam – dio iranske i svjetske kulturne baštine.

2004 – Aziju je pogodio jedan od najjačih zemljotresa u istoriji. Podvodni zemljotres jačine 8,9 stepeni Rihterove skale izazvao je vodeni talas, visok i do 10 metara, koji je razorio priobalne oblasti Šri Lanke, Indonezije i turističkih ostrva na Tajlandu, i pritom usmrtio oko 300.000 ljudi.

2006 – Irački Apelacioni sud potvrdio je smrtnu presudu Sadamu Huseinu za zločine protiv čovječnosti.