SRUŠEN U AVGANISTANU

Kada se avion američkih vazduhoplovnih snaga u ponedeljak srušio na zabačenoj ravnici južno od Kabula, uz pogibiju dva člana posade, guverner avganistanske pokrajine Gazni ga je opisao kao civilni putnički avion.

Od tada su ga međunarodni mediji različito opisivali: kao “modifikovan privatni poslovni mlaznjak”, “špijunski avion”, “avion za elektronski nadzor” i “čvorište za ViFi na nebu”, piše Radio Slobodna Evropa.

Niz pitanja je otvoren o ulozi tog aviona kanadske proizvodnje “Bombardije E-11A” (Bombardier) koji se srušio 150 kilometara od glavnog grada Avganistana.

Ričard Abulafia, potpredsjednik kompanije za analize vazduhoplovstva “Teal Group” u Virdžiniji, SAD, rekao je za RFE/RL da je taj avion bio mnogo značajniji od obične letjelice za nadzor ili komunikaciju.

Bio je to jedan od samo četiri “bombardijea E-11A” koje je kupilo Ratno vazduhoplovstvo SAD i “opremilo paketom opreme koji omogućava obavještavanje i prenos signala” – BACN (Battlefield Airborne Communications Node), rekao je Abulafia.

BACN je višemilionski komunikacioni sistem koji i prevodi i prenosi komunikacije na bojnom polju u stvarnom vremenu između kopnenih trupa i vazduhoplova koje koriste međunarodne koalicione snage u Avganistanu, predvođene sa SAD.

Taj “paket opreme” može da prenosi govornu komunikaciju, video, fotografske slike i druge podatke između vazduhoplova i kopnenih trupa koje često koriste raznorodne komunikacione mreže.

Abulafia je rekao da je E-11A “imovina veoma velike vrijednosti” jer obavlja “komandno i nadzorno upravljanje borbom”, kao i komunikaciju, zadatke elektronskog ratovanja i izvidjanje.

Sa nadmorske visine iznad dometa bilo kojeg talibanskog oružja, Abulafia kaže da bi E-11A izvodio “kombinaciju funkcija upravljanja borbama, komunikacijskih funkcija i nešto obaveštajnih signala – što uključuje i određeni nadzor”.

“U osnovi, jedan od načina da se to opiše je i ‘ViFi na nebu’ “, rekao je on, ali uz čitav niz aplikacija za to.

Građen za letjenje na visini iznad 40.000 stopa (iznad 12.000 metara), Abulafia je rekao da E-11A nije avion za nadgledanje talibanske radio ili komunikacije putem mobilnih telefona.

Rekao je da taj zadatak obično obavljalju manji avioni koji vrše “nadgledanje signala nižeg nivoa”, uključujući turbo-propelerske letjelice.

Ali, s mjesta visoko iznad ratišta i planina Avganistana, Abulafia je rekao da bi posada E-11A primala i prenosila obavještajne podatke koje su niželeteći nadzorni avioni ili osmatračnice na tlu izvlačile iz talibanskih komunikacija.

E-11A služi tome da se prikupi što više signala – bilo šta, od radija do mobilnih poziva – i prebace te informacije”, rekao je on. “Takođe prenosi komunikaciju između prijateljskih snaga. Taj avion je vrsta džinovskog procesora signala”.

Tehnički gledano, nazivanje E-11A “modifikovanim mlaznjakom za poslovne ljude” takođe je tačno – ali izostavlja značajne detalje o misiji aviona, piše Radio Slobodna Evropa.

Osnova E-11A je adaptacija “jednog od najskupljih aviona za poslovne ljude, koji može da se kupi – to je avion za velike visine koji obično prevozi osam do 12 ljudi”, u civilstvu poznat kao “Bombardier Global Express”, rekao je Abulafia.

Neke zemlje su modifikovale taj model aviona za vojnu avio-službu hitne pomoći, za prevoz tereta ili za specijalizovan vojni nadzor.

“GlobalSecurity.org” – centar za istraživanje bezbednosti u SAD, kaže da su američke vazduhoplovne snage razvile E-11A i sistem BACN kao odgovor na “komunikacione nedostatke” koji su u jednoj prilici doveli do potpune katastrofe američkih snaga na ratištu na severu Avganistana 2005. godine.

Ta operacija specijalnih snaga “Crvena krila” (Red Wings), imala je za cilj talibanske borce u pokrajini Kunar.

Ali planinski teren spriječio je izviđače da uspostave komunikaciju s komandnom, te su talibani pobili i njih i još 16 američkih vojnika kada su im srušili borbeni helikopter.

Markus Latrel, jedini preživjeli, detaljno je to opisao u svojoj knjizi “Lone Survivor” iz 2007. godine, na osnovu koje je holivudska filmska produkcija napravila film pod istim naslovom 2013. godine.

Ove nedelje, američka vojska odbacila je tvrdnje talibana da su oborili E-11A u provinciji Gazni, rekavši da se uzrok pada još istražuje, ali da nema znaka da je oboren.

Abulafia kaže da video-snimci olupine objavljeni na talibanskom veb-sajtu ubrzo nakon pada, podržavaju tu izjavu Pentagona: na snimcima se vidi da trup aviona nije raskomadan, već je povezan i uspravan, kao da je imao udes pri prinudnom sletanju, a ne kao da su ga oborili pogodak rakete ili požar.

Abulafia kaže da nije jasno da li se avion sam zapalio na tlu ili je neko od članova posade aktivirao mehanizam za samouništavanje poslije slijetanja, da bi se osiguralo da visokotehnološka oprema ne padne u ruke talibanskih boraca, od kojih je nekoliko stiglo do tog mjesta ubrzo poslije pada.

Ali, rekao je da je za Pentagon glavni prioritet da spriječi prenošenje sistema BACN u Iran ili Rusiju, gdje bi se zatim mogli razviti mehanizmi ometanja koji bi onemogućili njegove vitalne komunikacione veze na bojnom polju između američkih kopnenih trupa i njihovih komandnih centara.

Na snimcima u blizini olupine vide se dva spaljena tijela. Pentagon je u utorak, 28. januara rekao da su američke snage helikopterom izvukle tijela i dio opreme aviona nekoliko sati poslije pada.

Američko ministarstvo odbrane je dodalo je da su američke snage potom uništile ostatke aviona.

Portparol talibana Zabiulah Mudžahid rekao je istog dana da su talibanski borci izbrojali šest leševa na mjestu pada.

Neidentifikovani američki zvaničnici u početku su rekli da je u avionu pri padu bilo “manje od pet osoba”, a kasnije su američki vojni zvaničnici rekli da se cijela posada sastoji od dvije osobe koje su poginule, prenio je Radio Slobodna Evropa.