Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 44. godine prije nove ere republikanski zavjerenici,  koje su predvodili Marko Junije Brut i Kasije Longin, ubili su u  Senatu rimskog cara i vojskovođu Gaja Julija Cezara. Protivnike u redovima republikanaca stekao je narušavanjem republikanskog ustava. Prema antičkoj tradiciji, koju prenosi rimski pisac Svetonije, Cezar je, dok mu je Brut, kome je, kako se navodi, najviše vjerovao, zadavao smrtonosni udarac, rekao na grčkom: Kai su, teknon?(I ti, sine?). Latinsku verziju, navodno Cezarevih posljednjih riječi: Et tu, Brute?(što se na srpskohrvatskom govornom području prevodi – Zar i ti, sine Brute?), Šekspir je dramom „Julije Cezar“ učinio besmrtnom. Republikanski zavjerenici ubistvom Cezara nijesu, međutim, spasili republiku, već se diktatura, po želji najmoćnijih robovlasnika, održala. U početku je to bio Drugi trijumvirat (Oktavijan, Antonije, Lepid), a zatim monarhija, imperija. Kad su se trijumviri obračunali s Cezarovim ubicama: svi su ili ubijeni ili počinili samoubistvo, izbio je novi građanski rat između Oktavijana s jedne i Marka Antonija i Kleopatre VII, s druge strane. Cezarov lik i sudbina, posebno ubistvo u Senatu na dan martovskih ida, kao i ljubav s Kleopatrom, inspirisali su brojna književna djela. O Cezaru su pisali Dante, Petrarka, Šekspir, Hans Saks, Kornej, Herder, Vajlder, Breht; urađene su brojne pozorišne predstave i snimljeni filmovi. Dvanaestog oktobra 2012. svijet je obišla agencijska vijest da je tim naučnika Španskog nacionalnog istraživačkog savjeta otkrio mjesto Cezarovog ubistva pored prometne autobuske i tramvajske stanice u dijelu Rima, poznatog kao Tore Argentina. Španski arheolozi pronašli su četvrtastu betonsku strukturu, široku tri i duboku dva metra, i nakon analize istorijskih dokumenata uvjerili se u ispravnost svojih pretpostavki. Kvadratni “sanduk”, smatra se, djelo je Cezarovog usvojenog sina Oktavijana Avgusta, koji je time zaštitio mjesto na kome je ubijen njegov otac i najistaknutija ličnost rimske istorije.

1420 – U Veneciji je potpisan ugovor između kotorske delegacije i Mletačke republike o njenom pokroviteljstvu nad Kotorom. Tim ugovorom Venecija se posebno obavezivala da će poštovati status grada Kotora i prihvatiti otplaćivanje zatečenih dugova, u skladu s postojećim pisanim aranžmanima.

1776 – Kongres Sjedinjenih Američkih Država donio je odluku o ukidanju zavisnosti od britanske krune. Nezavisnost je proglašena 4. jula 1776.

1824 – Rođen je srpski pisac Branko Radičević, najznačajniji pjesnik srpskog romantizma. Oduševljeni pristalica Karadžićeve jezičke reforme, pjesničkim slobodama označio je prodor u novu epohu srpske poezije. Umro je u Beču 1853, a njegovi posmrtni ostaci prenijeti su na Stražilovo kod Sremskih Karlovaca 1833. Poznata djela: «Đački rastanak», «Tuga i opomena».

1868 – U Nanburgu, u Njemačkoj, rođen je Kurt Hasert, poznati putopisac geograf i istraživač, koji je znatan dio naučnog angažmana posvetio Crnoj Gori. Temeljna istraživanja na ovim prostorima počeo je 1891 /92. i napisao nekoliko značajnih  radova – zapažanja o zemlji i ljudima, kao i priloge o fizičkoj geografiji Crne Gore, s posebnim osvrtom na kras. Kurt Hasert je autor brojnih radova iz oblasti kartografije, zbog čega je i nazvan ocem crnogorske kartografije.

1879 – Jovan Pavlović je pokrenuo  ideju o osnivanju državne biblioteke na Cetinju. Ideja je realizovana 1893, kada je knjaz Nikola odlučio da se u spomen na 400-godišnjicu Crnojevića štamparije osnuje javna biblioteka,  poklonivši 1.000 fiorina i znatan broj knjiga. Pokloni u knjigama i novcu, stizali su za biblioteku iz raznih slovenskih krajeva.

1918 – U Beču je umro crnogorski princ Mirko Petrović, sin kralja Nikole. Rođen je 1879. na Cetinju. Posjedovao je muzički dar i obrazovanje i bavio se komponovanjem. U braku s Natalijom Konstantinović imao je pet sinova, među kojima i Mihaila, oca današnjeg crnogorskog princa Nikole II Petrovića.

1957 – Umro je političar, slikar i novinar Moša Pijade, predsjednik Skupštine Federativne Narodne Republike Jugoslavije. Član Komunističke partije od 1920. imao je značajnu ulogu u Narodnooslobodilačkom ratu 41/45, a u poslijeratnoj Jugoslaviji bio je u najužem partijskom i državnom rukovodstvu zemlje. U novembru 1943. organizovao je u Jajcu Telegrafsku agenciju nove Jugoslavije (Tanjug). Umro je u Parizu na povratku iz Velike Britanije gdje je predvodio jugoslovensku parlamentarnu delegaciju.

1990 – Na Cetinju je osnovan Crnogorski PEN-centar. U veliku porodicu međunarodnog PEN-a, koja broji više od 150 članica, primljen je na 56-om kongresu PEN-a u Beču, čime je postao tada prva, međunarodno priznata asocijacija u Crnoj Gori. Prvi predsjednik crnogorskog PEN-a bio je akademik, doktor Pavle Mijović.

1991 – Umro je romansijer, pripovjedač i  dramski pisac Miodrag Bulatović. Rođen je u Okladama kod Bijelog Polja 1930. Kombinovanjem moderne prozne fabule i smjelog tretiranja erotike i senzualnosti, uz folkloristiku likova,  postigao je osoben stil i izraz. Jedan je od najviše prevođenih naših pisaca. Poznata Bulatovićeva djela: «Đavoli dolaze», «Vuk i zvono», «Crveni petao leti prema nebu», «Heroj na magarcu», «Ljudi s četiri prsta», «Gulo Gulo», «Rat je bio bolji».

2005 – Poslije dvomjesečnih pregovora, u Podgorici je potpisan ugovor o prodaji Telekoma Crne Gore mađarskoj kompaniji  Mađar telekom. Ugovor su potpisali, u ime crnogorske Vlade i Zavoda za zapošljavanje, ministar ekonomije Darko Uskoković i direktor Zavoda Branimir Bojanić, a u ime Mađar telekoma, direktor kompanije Andraš Balog i rukovodilac projekta privatizacije Tomaš Morvai. Crnogorska Vlada je mađarskoj kompaniji prodala 50,5 odsto akcija Telekoma, dok je pola procenta bilo u vlasništvu Zavoda za zapošljavanje.

2005 – Nakon više od deset godina istrage ratnih zločina počinjenih za vrijeme raspada SFR Jugoslavije, tribunal u Hagu izdao je posljednju optužnicu protiv Ljuba Boškovskog, ministra unutrašnjih poslova Makedonije i komandanta jedinice makedonske policije Jovana Torčulovskog. Haški sud je od osnivanja 1993. do 2005. podigao optužnice protiv pojedinaca iz Bosne, Srbije, Hrvatske, Crne Gore, Kosova i Makedonije.

2007 – Crnogorski premijer Željko Šturanović i  komesar Evropske unije Oli Ren svečano su u Vili „Gorica“ u Podgorici parafirali Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Crne Gore Evropskoj uniji, koji će, kako su ocijenili, građanima Crne Gore donijeti bolje trgovinske veze s Evropskom unijom, otvaranje više radnih mjesta i veće mogućnosti za ukupan razvoj. Šturanović i Ren su se nakon potpisivanja prve strane Sporazuma saglasili da je to ključni korak prema kandidaturi Crne Gore za članstvo u Evropskoj uniji.

2007 – Poljska je započela najmasovniju lustraciju u postkomunističkoj Evropi. Gotovo 700.000 Poljaka raznih profesija moraće da podnesu potvrdu da nijesu „uprljali ruke“ saradnjom sa specijalnim službama komunističkog režima. Oko 27.000 političara i zvaničnika u državnoj upravi Poljske već je prošlo lustraciju.

2009 – Ruski predsjednik Dmitrij Medvedev pozvao je najbogatije poslovne ljude iz Rusije da otplate, kako je kazao, “svoje moralne dugove” društvu tokom ekonomske krize. Medvedev je rekao da se nigdje u svijetu nije tako brzo razvijao biznis kao u Rusiji, te da su ljudi postajali vrlo bogati u vrlo kratkom vremenu. Medvedev je takođe rekao da je ekonomska kriza test zrelosti i da je za bogate došlo vrijeme da vrate dugove društvu.

2011 – Ministri odbrane zemalja-članica Procesa saradnje u Jugoistočnoj Evropi, na sastanku u hotelu Maestral u Pržnu, dogovorili su bolju međusobnu saradnju. Ministri Crne Gore, Srbije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Makedonije, Albanije, Bugarske, Grčke, Moldavije, Rumunije, Slovenije i Turske saglasili su se da je zajednička saradnja u oblasti odbrane jedan od najvažnijih preduslova bezbjednosti cijelog regiona, te da je međusobna pomoć izuzetno važna na putu evropskih i evroatlantskih integracija.

2014 – U turskom gradu Iskenderunu otvoren je treći konzulat Crne Gore u Turskoj. Za počasnog konzula izabran je Šerif Tosijali. Konzulat u Iskenderunu, lučkom i turističkom gradu, na granici sa Sirijom, otvorio je crnogorski ministar vanjskih poslova i evropskih integracija Igor Lukšić. Osim ambasade u Ankari, Crna Gora ima konzulate i u Istanbulu i Izmiru.

2014 – Rusija je uložila veto na nacrt rezolucije Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija, u kojem se navodi da referendum o statusu Krima „ne može imati nikakvu validnost“ i  kojim su pozvane države i međunarodne organizacije da ga ne priznaju. Rusija je bila jedina članica koja je glasala protiv te mjere, dok je Kina bila uzdržana.

2014 – Na 14. Evropskom zimskom kupu bacača diska u portugalskom gradu Leiriji, as mojkovačke „Tare“ Danijel Furtula osvojio je zlatnu medalju hicem od  62,19m. Furtula je u istoj disciplini bio najbolji i 2013. u španskom Kasteljonu, a 2012. i na 12. Evropskom zimskom kupu bacača diska u Baru.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1493 – Kristofer Kolumbo doveo je sedam Aruak Indijanaca s ostrva Hispanjola (Haiti) u Španiju. To su bili prvi stanovnici Novog svijeta koji su kročili na Stari kontinent.

1603 – Francuski moreplovac i istraživač  Semiel de Šamplen isplovio je prema Novom svijetu. Šamplen je 1608. osnovao grad Kvebek i organizovao francusku kolonizaciju Kanade.

1907– U Finskoj su žene prvi put izabrane u parlament.

1937 – Prva centralna banka krvi, u kojoj je krv za transfuziju čuvana zamrzavanjem, osnovana je u bolnici u Čikagu.

2007 – Rusija, Grčka i Bugarska potopisale su sporazum o izgradnji naftovoda dugog 280 kilometara, koji će povezivati bugarsku crnomorsku luku Burgas i grčku Aleksandropolis na Egejskom moru.

2008 – Nedaleko od Tirane eksplodiralo je vojno skladište u kome je stradalo 26 osoba, a oko trista je povrijeđeno.