13. maj
Izbor i priprema: Č. Đurđić
Na današnji dan 1420. kotorsko Tajno vijeće ratifikovalo je ugovor kojim je proglašena vrhovna vlast Venecije nad tim gradom. Uslov potvrde ugovora bio je da se nad Kotorom ne podiže venecijanska zastava do završetka ubiranja ljetine u okolnim područjima.
1795 – Rođen je slovački filolog i istoričar Pavel Jozef Šafarik, jedan od osnivača slavistike. Najpoznatiji je po djelu „Istorija slovenskog jezika i književnosti svih dijalekata“ (1826), koje otkriva veliki doprinos slovenske kulture opštoj evropskoj kluturi. Istraživačkim poduhvatima na proučavanju jezika i književnosti Južnih Slovena, stekao je mnoge pristalice a među njima Njegoša, Ljudevita Gaja i druge. Bio je direktor srpske gimnazije u Novom Sadu od 1819. do 1833.
1840 – Rođen je francuski pisac Alfons Dode, autor trilogije o zgodama Tartarena Taraskonca, remek djela francuske humorističke proze. Veliki uspjeh donijela mu je zbirka pripovjedaka “Pisma iz mog mlina”.
1851 – Rođen je u Šapcu srpski pisac i ljekar Laza Lazarević, autor poznatih pripovjedaka “Prvi put s ocem na jutrenje” i “Sve će to narod pozlatiti”. Završio je prava u Beogradu a medicinu u Berlinu. Radio je kao ljekar u Beogradu. Napisao je samo devet pripovjedaka, od kojih je „Švabica“ ostala u fragmentima. Mada s patrijarharnim pogledima na život, Lazarevićeve pripovjetke, s veoma snažnom unutrašnjom dramatikom, imaju klasičnu vrijednost.
1858 – Počela je odlučujuća bitka na Grahovcu između turske i crnogorske vojske. Dugo, jedno granično područje malene Crne Gore nije okupiralo pažnju evropske diplomatije kao tada grahovski kraj. Ishod te bitke pratio je u Trebinju veliki broj Portinih predstavnika i predstavnika velikih sila koji su taj vojni sukob smatrali ključnim za razrješenje teritorijalnih sporenja između Crne Gore i Turske. Odbrana Grahova, smatrao je knjaz Danilo, značila je odbranu Cetinja, odnosno Crne Gore. Oko sedam sati ujutro počela je odsudna bitka koju su nametnuli Crnogorci. Turska vojska već se našla u obruču formiranom dan ranije. Napad na Husein-pašinu vojsku započeo je sa svih strana. Okolnosti su nametnule blisku borbu – susret prsa u prsa. U dramatičnom obračunu, nož i sablja odlučivali su o ishodu bitke. Jedini izlaz za Husein-pašinu vojsku bilo je povlačenje. Bitka koja je završena porazom Portine vojske, nezabilježenim na Balkanu od 1796. i kraha na Krusima, koštala je glave, prema mnogim procjenama, 7.000 učesnika sukoba na turskoj strani. Bitku na Grahovcu preživio je mali broj turskih vojnika i oficira i njihov komandant Husein-paša.
1875 – U Danilovgradu je otvorena prva zemljodjelska škola u Crnoj Gori. Osnovao je i njome upravljao doktor Đorđije Radić, prvi doktor poljoprivrednih nauka koji je na poziv knjaza Nikole došao iz Srbije u Crnu Goru.
1882 – U predgrađu Pariza rođen je francuski slikar i skulptor Žorž Brak, koji je s Pablom Pikasom 1905. osnovao kubistički pokret. Bio je slikar francuskog stila, koji je sa strašću slikao red. U tom smislu, boju je koristio kao sredstvo da bi izrazio „strast reda“, toliko svojstvenog francuskom umjetničkom duhu. „U osnovi slike nije boja, nego odnosi“ – napisao je pred smrt. U traženju rješenja između objektivnog i neobjektivnog, slikao je mrtve prirode, pejzaže i aktove, i u tom traganju prošao kroz mnoge faze, razvijajući slikarstvo pune originalnosti. Stvorio je veliki broj izuzetno značajnih djela – slika, grafika, skulptura. Bio je prvi živi slikar čija su djela izlagana u Luvru, što je samo potvrdilo njegovu posebnost i značaj u evropskom sllikarstvu 20. vijeka.
1899– Četiri mjeseca nakon prestanka izlaženja nedjeljnika “Nevesinje”, u Nikšiću je počeo da izlazi “Onogošt”, list za politiku i književnost, čiji je izdavač bilo Akcionarsko društvo nikšićke štamparije. Urednik “Onogošta” bio je Stevo Vrčević.
1930 – Umro je norveški polarni istraživač, profesor okeanografije u Oslu i diplomata Fritjof Nansen, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1922. Vršio je istraživanja na Grenlandu u i Sjevernom ledenom okeanu na brodu „Fram“ od 1893. do 1896. Poslije Prvog svjetskog rata bavio se pitanjem zaštite ratnih zarobljenika i nacionalnih manjina. Kao visoki komesar Društva naroda rukovodio je repatrijacijom ratnih zarobljenika. Nansenov pasoš, potvrda identiteta i putna isprava, počela se davati poslije Prvog svjetskog rata, prvo ruskim izbjeglicama a kasnije i drugim emigrantima, čime je bio utvrđivan pravni položaj do eventualnog sticanja državljanstva neke zemlje. I danas je u upotrebi za raseljena lica.
2007 – U Podgorici je osnovan Kulturni centar Bošnjaka-Muslimana. Za predsjednika Upravnog odbora Centra izabran je prof. dr Šerbo Rastoder.
2012 – Nakon tri decenije istrajnog rada i isčekivanja, rukometašice podgoričke „Budućnosti“postale su prvakinje Evrope. One su u revanšu finalnog meča Lige šampiona u Podgorici savladale evropskog prvaka, mađarsku ekipu „Đera“ 27:25 i domogle se šampionskog pehara. Bojani Popović, kapitenu ekipe, pehar su uručili predsjednik Evropske rukometne federacije Tor Lijan i predsjednik Crnogorskog olimpijskog komiteta Dušan Simonović. Ženski rukometni klub „Budućnost“ prvi uspjeh postigao je osvajanjem kupa SFRJ 24. maja 1984. i otada važi za respektabilnu ekipu u evropskom rukometu. Veliki doprinos razvoju Kluba dali su Dujo Đurišić, Biljo Đuričković, Rade Đurđić, Budo Stanišić, Miško Ivanović, Brano Gvozdenović, Blagota Mitrić.
Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:
1717 – U Beču je rođena austrijska carica, češka i mađarska kraljica Marija Terezija, nasljednica Karla VI od 1740, jedna od najznačajnijih ličnosti dinastije Habsburga.
1787 – Prvi brodovi s robijašima krenuli su iz Engleske prema Australiji koja je tada Engleskoj služila kao kažnjenička kolonija.
1990 – U Zagrebu na stadionu u Maksimiru na fudbalskoj utakmici zagrebačkog “Dinama” i beogradske “Crvene Zvezde” dogodio se krvavi obračun navijača ta dva kluba.
1999 – Peru i Ekvador potpisali su dokument o razgraničenju, okončavši poslije šest decenija spor zbog kojeg su te zemlje tri puta ratovale.
2005 – Umro je Miroslav Šutej, poznati hrvatski slikar i grafičar i dugogodišnji profesor na Akademiji likovnih umjetnosti u Zagrebu.
2007– Najmanje milion ljudi protestovalo je u Izmiru, trećem po veličini gradu u Turskoj, protiv proislamske orijentacije vlade Tajipa Erdogana.
2009 – Branimir Glavaš, jedan od osnivača HDZ-a, osuđen u Hrvatskoj 8. maja na deset godina zatvora za ratne zločine nad srpskim civilima u Osijeku 1991, koji je nakon izricanja presude pobjegao u Bosnu i Hercegovinu, uhapšen je u Kupresu u Hercegovini. Sud Bosne i Hercegovine odredio mu je jednomjesečni pritvor.
0 comments