Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1474. crnogorski gospodar Ivan Crnojević odnio je veliku pobjedu nad turskom vojskom na brdu Sveti Marko kod Skadra. Čim je počeo turski napad na Skadar, mletački providur za Albaniju obratio se Ivanu Crnojeviću s molbom da kao saveznik Republike uputi nekoliko odreda u pomoć opsjednutom gradu. Crnogorski vladar je nakon poziva krenuo s jednim odredom preko Crmnice ka Skadru, a drugi dio vojske uputio barkama preko Skadarskog jezera. Vojska je brojila oko 8.000 ljudi. Da bi onemogućili Ivana Crnojevića da pruži pomoć Skadru, Turci su na njega poslali odred od 12.000 vojnika. Iako malobrojnija, crnogorska vojska uspjela je da im pruži snažan otpor u  planinskoj oblasti uz Skadarsko jezero, služeći se artiljerijom i kamenjem. Zasluga Ivana Crnojevića za uspješnu odbranu Skadra bila je tim značajnija što Republika, zbog turskih posada, ni s jedne strane nije mogla uputiti pomoć opsjednutom gradu. Poslije tog velikog uspjeha, Ivan Crnojević je krenuo u jačanje svog položaja prema turskim oblastima.

1812 – U selu Mirac na padinama Lovćena, sastali su se vladika Petar I i francuski general Gotje, kako bi potvrdili sporazum postignut u Podlastvi po kojem, između ostalog, Crnogorci  u Boki za eventualno učinjene prestupe odgovaraju francuskim vlastima.

1812 – Rođen je ruski pisac Ivan Aleksandrovič Gončarov, autor romana “Oblomov” u kome je stvorio jedan od najznačajnijih tipova u svjetskoj književnosti, kao i pojam “oblomovština”, sinonim za parazitizam i apatiju. Gončarov je najpoznatiji kao romansijer, ali je pisao i književno-kritičke članke, putopise i uspomene – posebno su poznate „Uspomene o Bjelinskom“. Preko svojih junaka ovaplotio je stagnaciju, mrtvilo i parazitizam koji su u kmetskoj Rusiji bili zakonita pojava. Osjećanju uzaludnosti bilo kakve akcije i besmislenosti postojanja uopšte, stanju u kome se nalazilo rusko plemstvo polovinom 19. vijeka, suprostavio je sve snažniji prodor vitalnih duhova mlade građanske klase. Pored „Oblomova“, poznati su i njegovi romani „Obična priča“ i „Ponor“.

1853 – U Beču je umro pjesnik Branko Radičević, najznačajniji predstavnik  romantizma u srpskoj književnosti. Bio je pristalica reforme jezika Vuka Karadžića, a pjesničkim slobodama označio je prodor u novu epohu srpske poezije. Poznata djela: “Đački rastanak” , “Tuga i opomena”. Radičevićevi posmrtni ostaci prenijeti su 1883. na Stražilovo.

1882 – Rođen je bugarski revolucionar i državnik Geogi Dimitrov, jedan od osnivača i lider Komunističke partije Bugarske i prvi premijer te  zemlje poslije Drugog svjetskog rata. Bio je generalni sekretar Kominterne od 1935. do njenog ukidanja 1943.

1884 – Rođen je francuski političar Eduar Daladje. Između dva svjetska rata, tri puta je bio premijer. S britanskim premijerom Nevilom Čemberlenom potpisao je s Adolfom Hitlerom Minhenski sporazum kojim je otvoren put nacističkoj agresiji u Drugom svjetskom ratu.

1940 – Francuski general Šarl de Gol uputio je iz Londona čuvenu radio poruku Francuzima u kojoj je sebe proglasio liderom slobodne Francuske, a Francuze pozvao na otpor okupaciji od strane nacističke Njemačke.

1954 – U Beogradu je umro crnogorski pjesnik, romansijer, esejista i književni kritičar Risto Ratković. Rođen je u Bijelom Polju 1903 . Pripadao je krugu poslijeratnih modernista. U Ratkovićevim pjesmama međuratnog perioda dominiraju socijalni elementi, koji će kasnije ustupiti mjesto ekstatičnosti boemskog  života. Uz roman “Nevidbog”, u kome je na upečatljiv način opisao sliku Prvog svjetskog rata u svom kraju, poznata Ratkovićeva djela su i knjige stihova i proze “Mrtve rukavice”, “Dodiri”, “Sa Orijenta”.

1957 – U nikšićkoj Željezari upaljena je prvi put Simens-Martinova peć, čime je počela proizvodnja prvih tona čelika u Crnoj Gori. Pogon Simens-Martinovih peći bio je drugi proizvodni punkt u Željezari, otvoren pola godine nakon puštanja u rad pogona hladno valjanih traka.

2004 – Lideri Evropske unije postigli su ključni sporazum o prvom evropskom Ustavu, čime su okončani mjeseci mučnih pregovora oko podjele moći u bloku koji je obuhvatio bivše komunističke zemlje istočne Evrope. Dogovor o Ustavu proširene dvadesetpetočlane Evropske unije lideri su doživjeli kao pobjedu nakon talasa  apatije javnosti i evroskepticizma. Istoga dana Evropski savjet odlučio je da Hrvatskoj dodijeli status zvaničnog kandidata za članstvo u EU.

2008 – Crna Gora i Hrvatska potpisale su u Zagrebu Memorandum o saradnji u oblasti obrazovanja, koji crnogorskim studentima omogućava školovanje na hrvatskim visokoškolskim institucijama. Memorandum su potpisali ambasador Crne Gore u Hrvatskoj Branko Lukovac i hrvatski državni sekretar za visoko obrazovanje Radovan Fuks.

2008 – U Hagu je počeo glavni pretres po civilnoj tužbi koju je godinu ranije podnijelo oko 6.000 rođaka srebreničkih žrtava protiv Holandije i Ujedinjenih nacija. Od suda je traženo da prizna odgovornost Holandije i Ujedinjenih nacija u masakru 8.000 Muslimana koje su srpske snage pod vođstvom generala Mladića počinile u Srebrenici koja je bila pod zaštitom holandskih vojnika u sastavu Ujedinjenih nacija.

2008 – Predsjednik Kosova Fatmir Sejdiju potpisao je Ukaz o otvaranju ambasada u Sjedinjenim Američkim Državama, Engleskoj, Francuskoj, Njemačkoj, Italiji, Belgiji, Austriji, Švajcarskoj i Albaniji, koje su prve priznale nezavisnost Kosova nakon secesije od Srbije.

2009 – Premijeri Crne Gore i Albanije Milo Đukanović i Sali Beriša svečano su otvorili novoizgrađeni zajednički granični prelaz Sukobin – Murićani, u blizini Ulcinja. Novu zgradu s pratećim kompleksima, koju koriste granične policije i službe carina dviju država, čija je izgradnja koštala milion i sto hiljada eura finansirala je Evropska unija.

2010 – U 87. godini umro je proslavljeni  portugalski pisac Žoze Saramago, autor poznatih romana „Godina smrti Rikarda Reješa“, „Sjećanje na samostan“, „Sljepilo“. Nobelovu nagradu za književnost dobio je 1998. i prvi je pisac na portugalskom jeziku kome je pripalo to visoko priznanje.

2013 – U Briselu su se sastali crnogorski premijer Milo Đukanović i komesar za proširenje Štefan File. Glavna tema njihovog razgovora bila je efikasnija vladavina prava u Crnoj Gori. File je o pristupnim pregovorima kao i procesu skrininga kazao da dobro napreduju i istovremeno ukazao na značaj održanja „zamaha“ u implementaciji neophodnih reformi. Đukanović je nakon razgovora kazao da će akcioni planovi za pregovaračka poglavlja 23 i 24 biti usvojeni na sjednici vlade 27. juna, i izrazio uvjerenje da će izmjene ustava u dijelu koji se odnosi na pravosuđe biti usvojene do kraja jula.

2013 – U Sjevernoj Irskoj završen je samit lidera osam najrazvijenijih zemalja svijeta, na kome je raspravljano o građanskom ratu u Siriji, kao i o utaji poreza. Učesnici samita G8 zatražili su od sirijskih vlasti i opozicije da se posvete uništavanju organizacija bliskih Al Kaidi zbog islamističkih ekstremista, koji, kako se na zapadu vjeruje, igraju dominantnu ulogu u redovima pobunjenika. Na samitu je postignut i dogovor o neophodnosti prelazne vlade sa izvršnim ovlašćenjima i pokretanje istrage o upotrebi hemijskog naoružanja. Ruski predsjednik Vladimir Putin prigovorio je dogovoru o smjenjivanju sirijskog predsjednika Bašara El Asada, zato što, kako je kazao, ne postoji jasan plan tranzicije. U pokušaju da uguše pobunu, Asadove snage ubile su od marta 2011. 93.000 osoba.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1583 – U Londonu je izdata prva polisa životnog osiguranja u svijetu.

1815 – U bici kod Vaterloa u Belgiji, udružene britanske i pruske trupe pod komandom britanskog i pruskog vojskovođe Velingtona i Blihera potukle su Napoleona Bonapartu.

1817 – U Londonu je otvoren most Vaterlo preko rijeke Temze.

1910 – Na Cetinju je ratifikovan Ugovor o trgovini, zaključen između Knjaževine Crne Gore i Turske.

1953 – Proglašena je Republika Egipat, a za predsjednika je izabran general Mohamed Nagib, vođa pobune kojom je 1952. zbačen kralj Faruk.

1979 – Lider SSSR-a Leonid Brežnjev i predsjednik SAD Džimi Karter potpisali su u Beču sporazum o ograničenju strateškog nuklearnog naoružanja – SALT 2.

1983 – Sali Rajd postala je prva Amerikanka koja je poletjela u svemir kao član posade šatla “Čelindžer”.

1990 – Na Prirodno-matematičkom fakultetu u Podgorici otvoren je, uz postojeće odsjeke za matematiku, računarske nauke i fiziku, i odsjek za biologiju.

1996 – Savjet bezbjednosti UN ukinuo je zabranu izvoza teškog naoružanja bivšim jugoslovenskim republikama. Embargo na izvoz oružja bivšoj Jugoslaviji uveden je u septembru 1991.

2000 – Savjet bezbjednosti Ujedinjenih nacija potvrdio je da je Izrael okončao 22-godišnju okupaciju južnog Libana.

2006 – Na referendumu u Kataloniji izglasan je novi statut o autonomiji te pokrajine. Novim statutom toj se najbogatijoj regiji Španije daju veća ovlašćenja  u okviru države, što je podržala i španska centralna vlada.

2007 – Ministri odbrane Crne Gore i Slovenije Boro Vučinić i Karl Erjavec potpisali su u Ljubljani Sporazum o saradnji u oblasti odbrane.

2009 – Na finalnom turniru Svjetske lige u vaterpolu, crnogorska reprezentacija savladala je  reprezentaciju Australije 6:4 i osvojila prvo mjesto u grupi B.

2011 – Uz učešće nekoliko hiljada ljudi, u Zagrebu je održana deseta gej parada, koja je protekla bez incidenata.

2012 – Na prvim slobodnim predsjedničkim izborima u Egiptu pobijedio je lider Muslimanke braće Mohamed Mursi. Samo nekoliko sati prije proglašenja Mursijeve pobjede, Vrhovni vojni savjet nametnuo je privremeni ustav kojim je osigurao šira ovlašćenja nad budućom vladom i praktično ukinuo autoritet šefa države u očiglednom pokušaju da se onemogući pobjeda islamista.