Izbor i priprema: C. Durdic

Na danasnji dan 1771. roden je njemacki izdavac i stampar Alojz Zenefelder, koji je 1796. pronasao hemijski postupak stampanja, autografiju i litografiju, a 1826. litografiju u vise boja. Napisao je “Udzbenik litografije”.

1787 – Roden je Vuk Stefanovic Karadzic, reformator srpskog jezika i pravopisa. Izdao je vise zbirki narodnih pjesama i pripovjedaka, prvu srpsku gramatiku (“Pismenica”) i rjecnik (1818). Uredivao je almanah “Danica” i nastojao da Evropu upozna sa srpskim narodnim blagom. Borio se protiv samovlasca kneza Milosa Obrenovica i jakog fronta protivnika reforme jezika. Umro je u Becu 1864, a njegovi posmrtni ostaci su 1897. prenijeti iz Beca u Beograd i sahranjeni uz Dositeja Obradovica ispred Saborne crkve u Beogradu.

1814 – Roden je belgijski klarinetista i proizvodac duvackih instrumenata Adolf Saks, koji je 1840. izumio muzicki instrument nazvan po njemu saksofon. Iz Belgije je emigrirao u Francusku 1836, a 1842. otvorio u Parizu radionicu duvackih instrumenata, i time stekao popularnost kao njihov graditelj. Svjetsku slavu donio mu je saksofon koji se najcesce koristi u dzez orkestrima.

1830 – Ubrzo po preuzimanju vladarske krune, Petar II Petrovic Njegos uputio je pismo srpskom knezu Milosu Obrenovicu. Pismo je bilo izraz Njegoseve namjere da poboljsa odnose izmedu crnogorskog vladikata i knezevine Srbije koja je tada bila u vazalnom odnosu s Turskom.

1860 – Za predsjednika SAD izabran je Abraham Linkoln, koji je u januaru 1863. proglasio oslobadanje americkih robova. Tokom njegovog mandata voden je Americki gradanski rat (1861-65) u kojem je Unija sjevernih drzava pobijedila robovlasnicki Jug. Sest dana po zavrsetku rata Linkoln je ubijen u pozorisnoj lozi u atentatu koji je izvrsio glumac Dzon But.

1861 – Roden je kanadski trener Dzejms Nejsmit, koji je 1891. izmislio kosarku, kao dopunski sport za igrace americkog nogometa. U Evropu je stigla preko americkih vojnika, a u nase krajeve kosarku je donio izaslanik Crvenog krsta, Amerikanac Vilijem Viland 1923. prikazavsi je na kursu za ucitelje u Beogradu.

1880 – Francuski mikrobiolog Sarl Laveran, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1907, otkrio je uzrocnika malarije, ali nije mogao da objasni na koji nacin dospijeva u organizam. Engleski ljekar Ronald Ros, 15 godina kasnije, utvrdio je da malariju prenose komarci.

1893 – U Petrogradu je od kolere, koju je dobio od zarazene vode, umro slavni ruski kompozitor Petar Iljic Cajkovski, kojeg mnogi smatraju klasikom ruske muzike. Prvobitno je bio cinovnik u Ministarstvu finansija, a po napustanju drzavne sluzbe upisao je studije na novoosnovanom Petrogradskom konzervatoriju, gdje je ucio kompoziciju kod Antona Rubinstajna. Nakon uspjesnih studija, postao je predavac na Moskovskom konzervatoriju, gdje je ostao jedanaest godina. Nakon napustanja Moskve, boravio je u Svajcarskoj i Italiji. Njegovo djelo, inspirisano narodnom muzikom, bajkama i ruskom istorijom, obuhvata sve muzicke vrste, a najpoznatije su sest simfonija, tri klavirska koncerta, opere “Evgenije Onjegin” i “Pikova dama”, balet “Labudovo jezero” i uvertira “Romeo i Julija”.

1912 – Crnogorska vrhovna komanda naredila je Janku Vukoticu da ostavi posade u oslobodenim mjestima Metohije i krene iz Dakovice dolinom Drima ka Skadru. Posto je trebalo da se i srpske trupe trece armije povlace dolinom Drima, odbijen je Vukoticev prijedlog da idu zajedno, zbog cega je mars crnogorske vojske isao rizicnim pravcem preko planina Bogicevice i Prokletija. Savladivanje snijeznih nanosa, visine preko cetiri metra, kroz bespuce Prokletija spada u red najtezih operacija koje je ikada jedna vojska preduzela. Istocni odred izgubio je u tom marsu 152 vojnika.

2002 – Crnogorski PEN-centar, Matica crnogorska, Crnogorsko drustvo nezavisnih knjizevnika i Montenegro Mobil Art usvojili su Deklaraciju o javnoj upotrebi crnogorskog jezika. U Deklaraciji je, izmedu ostalog, precizirano da je potrebno obezbijediti ustavnu garanciju njegovog imena i obavezu zvanicne upotrebe kako ne bi doslo do njegove definitivne asimilacije.

2003 – Umrla je Vera Zogovic, ugledni prevodilac, clan Udruzenja knjizevnih prevodilaca Srbije, supruga poznatog crnogorskog pjesnika Radovana Zogovica. Vera Zogovic je prevela oko 20 knjiga klasicne i savremene ruske proze, medu kojima djela Cehova, Gorkog, Pasternaka, Nabokova. U njene poznate prevode ubraja se i prepiska izmedu Rilkea, Cvetajeve i Pasternaka.

2006 – Crnogorsko Ministarstvo inostranih poslova zatrazilo je od zemalja u regionu i od Sjedinjenih Americkih Drzava i Rusije podrsku za prijem u Partnerstvo za mir na Samitu NATO-a u Rigi krajem novembra. Americki ministar odbrane Donald Ramsfeld izjavio je tim povodom da Sjedinjene Americke Drzave u potpunosti podrzavaju zahtjev Crne Gore za pridruzivanje programu Partnerstvo za mir, kao i cilj da postane clanica NATO-a i drugih medunarodnih institucija.

2009 – Ministri inostranih poslova Crne Gore i Albanije Milan Rocen i Ilir Meta potpisali su u Podgorici sporazume o demarkaciji granice, bezviznom rezimu i readmisiji. Sporazum o obnavljanju, popravci i odrzavanju piramida i drugih granicnih oznaka duz crnogorsko-albanske granice, prvi je sporazum te vrste koji je Crna Gora potpisala nakon obnove nezavisnosti s nekom susjednom zemljom.

2009 – U Domu starih u Risnu umro je, u 92. godini, prvi direktor Lovcen filma Simo Colovic, producent, scenarist i reditelj. Jedan od pionira savremene crnogorske kinematografije, roden je 1918. u Mihanicima kraj Dubrovnika, a u Herceg Novi je doselio 1930. i tu zavrsio gimnaziju, a potom u Sarajevu uciteljsku skolu. Kratko je radio kao ucitelj, da bi 1949. s cuvenim snimateljem Stevom Lepeticem poceo da radi prve dokumentarne filmove u Crnoj Gori, od kojih je najpoznatiji ,,Kongres fiskulturnika” iz 1950. Za svoju monografiju ,,Herceg Novi u crnogorskoj kinematografiji” dobio je ,,Zlatnu mimozu” na 19. Hercegnovskom filmskom festivalu.

2012 – Za predsjednika crnogorskog parlamenta cetvrti put izabran je lider Socijaldemokratske partije Ranko Krivokapic a za potpredsjednike Zeljko Sturanovic (DPS), Suljo Mustafic iz Bosnjacke stranke, kao i funkcioner Demokratskog fronta Branko Radulovic, cime je opozicija u posljednjih deset godina prvi put dobila funkcionera parlamenta.

Na danasnji dan dogodilo se i sljedece:

1913 – Ukazom Kraljevine Crne Gore u Beranama je osnovana gimnazija koju je u prve tri godine pohadalo 719 daka. Gimnazija je radila do kapitulacije Crne Gore 1916.

1917 – Poslije pet mjeseci borbi, u Prvom svjetskom ratu pobjedom zapadnih saveznika nad Nijemcima okoncana je treca bitka kod belgijskog grada Ipr. Linija fronta pomjerena je za nepunih deset kilometara, a poginulo je najmanje 240.000 vojnika.

1975 – Na inicijativu kralja Hasana poceo je “Zeleni mars” u kojem je 350.000 Marokanaca sa zastavicama i Kuranom u rukama preslo u Zapadnu Saharu, trazeci dekolonizaciju te oblasti. Narednih dana u Madridu je potpisan sporazum kojim je Spanija predala Zapadnu Saharu Maroku i Mauritaniji.

1996 – Bivsa jugoslovenska republika Hrvatska postala je 40. clan Sajveta Evrope.

2009 – Predstavnici Crne Gore i Evropske komisije Gordana Durovic i Nikola Bertolini potpisali su u Podgorici Finansijski sporazum o Nacionalnom programu za Crnu Goru u okviru Instrumenta pretpristupne podrske (IPA), kojim je obezbijedeno vise od 27,2 miliona eura kao podrska tranziciji i jacanju crnogorskih institucionalnih kapaciteta.

0 comments

You must be logged in to post a comment.

  • Sindikat medija: Lekovićeva retorika nedopustiva i opasna
    on 03/05/2025 at 15:14

    Sindikat medija Crne Gore oštro osuđuje, kako kažu, nedopustivu i opasnu retoriku poslanika Demokratske Crne Gore Momčila Lekovića, koji je pojedine medije u Crnoj Gori, uključujući E televiziju, Portal Analitiku, M Portal i Antenu M, javno označio kao "sluge i zaštitnike mafije".

  • Leković: Da li će pojedini mediji da brane korumpirane policajce i nakon podizanja optužnice protiv njih?
    on 03/05/2025 at 12:48

    Biće zanimljivo vidjeti da li će i danas, kada je Specijalno državno tužilaštvo podiglo optužnicu protiv policijskog službenika iz Berana zbog primanja mita i saradnje sa kriminalnom organizacijom, pojedini mediji još jednom staviti u zaštitu korumpiranih policajaca kao što to već mjesecima rade, rekao je poslanik Demokrata Momčilo Leković.

  • Rađenović: Krapović spreman da ‘proguta’ i Veliku plažu, Buljaricu, Jaz
    on 03/05/2025 at 12:04

    Predsjednik budvanske URE Blažo Rađenović saopštio je da potpredsjednik Demokrata Dragan Krapović što više provodi vremena sa premijerom Milojkom Spajićem i ljudima iz PES-a sve više na njih liči. Kako je istakao, Krapović je nakon što je 'progutao' centar Budve za višespratnicu zbog kumovskih odnosa sada spreman da 'proguta' i Veliku plažu, Buljaricu, Jaz...

  • Kovačević: Pregovori počeli, nećemo dugo čekati na formiranje vlasti u Nikšiću
    on 03/05/2025 at 11:05

    Pregovori za formiranje vlasti u Nikšiću su počeli i neće se dugo čekati da se konstituiše vlast, rekao je u izjavi za Portal RTCG gradonačelnik toga grada Marko Kovačević.

  • Mugoša: Ekonomska logika utemeljena na administrativnom rastu potrošnje
    on 03/05/2025 at 08:57

    Nakon što je BDP-a imao najmanji rast u prošloj godini u posljednjih 8 godina (izuzetak je korona 2020.), Svjetska banka prognozira istu stopu rasta BDP-a i u ovoj godini, naveo je na mreži X šef kluba poslanika SD i predstavnik Evropskog saveza Boris Mugoša.

  • Lopatka za Portal RTCG: Crna Gora najnapredniji kandidat za EU
    on 03/05/2025 at 06:05

    Izvjestilac Evropskog parlamenta za Crnu Goru u ime Evropske narodne partije (EPP), Rajnhold Lopatka, u intervju za Portal RTCG kazao je da je Crna Gora najnapredniji kandidat za pristupanje Evropskoj uniji.

  • MANS: Sporazum bez zaštite nije partnerstvo, to je predaja
    on 02/05/2025 at 21:28

    Strateško partnerstvo sa UAE nosi rizik zavisnosti od moćnih, nedodirljivih aktera. Sporazum Crne Gore sa Emiratima nema nijednu antikorupcijsku klauzulu, saopštili su iz Mreže za afirmaciju nevladinog sektora (MANS). Poručuju da nema mehanizme za sprečavanje pranja novca. Nema, tvrde, međunarodnu arbitražu u slučaju spora – sve mora da se “dogovara” sa režimom Emirata.

  • "Abazović iznio neistine, netačno da je projekat počeo za vrijeme mog mandata"
    on 02/05/2025 at 20:29

    Abazović je, po ko zna koji put u svom prepoznatljivom maniru iznio neistine vezano za gospodina Ramaja i njegov projekat Porto Budva, saopštio je ministar odbrane Dragan Krapović. On je reagovao nakon što je Abazović kazao da je navodna afera u vezi sa dodjelom državljanstva Naseru Ramaju pokušaj da se pažnja javnosti skrene sa sporazuma sa Ujedinjenim Arapskim Emiratima.

  • Abazović: Potreban novi 30. avgust, afera Ramaj skretanje pažnje sa sporazuma sa UAE
    on 02/05/2025 at 19:13

    Predsjednik Građanskog pokreta URA, Dritan Abazović, najavio je da će jedan od političkih prioriteta njegove partije biti program „Montenegro 365“ koji bi donio ekonomsku dobrobit građanima Crne Gore. Istakao je da navodna afera u vezi sa dodjelom državljanstva Naseru Ramaju, je pokušaj da se pažnja javnosti skrene sa sporazuma sa Ujedinjenim Arapskim Emiratima.

  • Mugoša: Hoće li Vlada i PES ispuniti obećanje da stopa nezaposlenosti bude ispod četiri odsto
    on 02/05/2025 at 14:49

    Šef kluba poslanika SD i predstavnik Evropskog saveza Boris Mugoša tražioje od poslanika PES-a Tonćija Janovića da objasni da li će biti ispunjeno predizborno obećanje premijera i PES-a da će stopa nezaposlenosti biti ispod četiri procenata.

  • Odbor direktora Regionalnog vodovoda usvojio godišnji izvještaj o radu
    on 03/05/2025 at 09:02

    Odbora direktora Regionalnog vodovoda Crnogorsko primorje, jednoglasno je usvojio godišnji izvještaj o radu ovog tijela za 2024. godinu, navodi se u saopštenju tog preduzeća.

  • Ponude za zakup crnogorskih aerodroma naredne sedmice
    on 03/05/2025 at 07:00

    Ponude za zakup crnogorskih aerodroma dostavljaju se do kraja naredne sedmice, a sredinom sljedeće predstavnici Vlade i opština Tivat i Zeta potpisuju sporazum o upotrebi novca od koncesija. U sindikatu tog preduzeća smatraju da je cijeli postupak netransparentan, da se i pored obećanja, kako kaže za naš Radio predsjednik sindikata Damjan Radulović, dovodi u pitanje poštovanje postojećeg kolektivnog ugovora, koji je, prema njegovim riječima nezakonit. Stava je i da je pravi trenutak da poslanici podrže inicijativu Unije slobodnih sindikata i donesu Zakon o zaštiti privrednih subjekata u državnom vlasništvu, koji bi obezbijedio da se u slučaju promjene vlasničke strukture u preduzeću organizuje referendum.

  • Privrednicima predstavljeni ključni programi podrške
    on 02/05/2025 at 20:00

    Ključni programi podrške privredi za ovu godinu, koji se odnose na razvoj privrede, jačanje zanatstva i podsticanje inovacija, predstavljeni su privrednicima u Privrednoj komori (PKCG).

  • Mikavica: Programi Evropa sad smanjili opterećenja i rad na crno
    on 02/05/2025 at 14:33

    Predsjednik Unije poslodavaca Crne Gore Slobodan Mikavica ističe da je napravljen značajan pomak ka unapređenju poslovnog ambijenta, prije svega, uvođenjem Zakona o fiskalizaciji čime su u velikoj mjeri spriječene zloupotrebe i utaje poreza neodgovornih pojedinaca, a kroz programe „Evropa sad 1“ i „Evropa sad 2“ smanjena poreska opterećenja na rad.

  • Radović: Bankarski sistem snažan i usmjeren na ekonomski prosperitet
    on 02/05/2025 at 10:00

    U Crnoj Gori postoji snažno povjerenje u bankarski sektor, čiji pokazatelji su u konstantnom porastu, i kao takvi predstavljaju jak osnov za podršku daljem ekonomskom rastu, saopštila je guvernerka Centralne banke (CBCG) Irena Radović.

  • Na sjeveru otvoreni za ulaganja iz UAE, investicije bi zaustavile iseljavanje
    on 01/05/2025 at 20:28

    Na sjeveru raširenih ruku dočekuju investitore iz Ujedinjenih Arapskih Emirata. Građanima, ali i predsjednicima tri opštine i sama pomisao na dolazak Muhameda Alabara budi nadu za ožiljavanje tog dijela Crne Gore.

  • Jugopetrol: O raspodjeli dobiti početkom juna
    on 01/05/2025 at 11:50

    Akcionari Jugopetrola trebalo bi da na redovnoj Skupštini 4. juna donesu odluku o raspodjeli dobiti za prošlu godinu.

  • Domaće mljekarstvo gubi trku s uvozom
    on 01/05/2025 at 07:40

    Tri najveće crnogorske kompanije koje se bave preradom i prodajom mlijeka i mliječnih proizvoda – Lazine, Nika i Srna ostvarile su ukupni prihod od 26,06 miliona eura. Sa druge strane, samo Imlek Boka, koji na crnogorskom tržištu distribuira uvozno mlijeko i mliječne proizvode, uključujući i popularnu “kravicu”, imao je ukupni prihod od 34,68 miliona eura.

  • Industrijsko posrtanje: Dan žrtava tranzicije
    on 01/05/2025 at 05:37

    Malena Andrijevica prije tranzicije imala je hiljadu stanovnika i hiljadu radnika u industriji i ugostiteljstvu, dok danas radnika u industriji nema, a gradsko jezgro ove varošice svelo se na svega nepunih trista stanovnika. Na ovu činjenicu podsjetio je poslednji direktor fabrike „Temovent“ u tom gradu, Predrag Nedić, koji danas živi na primorju.

  • Vlada je bila i ostala pri tome da su sporazumi sa UAE usklađeni sa Ustavom
    on 30/04/2025 at 15:42

    Vlada je bila i ostala pri tome da su sporazumi sa UAE usklađeni sa Ustavom i sa zakonodavstvom, a javnost kritikuje ugovor koji još nije niti sačinjen niti potpisan, kazala je ministarka javnih radova Majda Adžović u emisiji „Budimo budni - pitajte Vladu“ na Prvom programu Televizije Crne Gore.