Izbor i priprema: C. Durdic

Na danasnji dan 1630. umro je njemacki astronom, matematicar i fizicar Johan Kepler, koji je s tri fundamentalna zakona o kretanju planeta dokazao Kopernikovu hipotezu o heliocentricnom sistemu. U prvom zakonu objasnio je da se sve planete krecu po elipsama kojima je u jednom od zarista Sunce; u drugom, pak, da se planete krecu tako da radijus vektor (vektor koji spaja srediste Sunca i srediste planete) u jednakim vremenskim intervalima opisuje jednake povrsine, bez obzira na udaljenost planeta od Sunca; i u trecem – da se kvadrati vremena okretanja planeta oko Sunca (T) odnose kao kubovi velikih poluosa (a) njihovih elipticnih putanja. Izracunao je i povrsinu i zapreminu geometrijskih tijela koja do tada nijesu bila proucavana. Svojom pricom “Somnium” (San), pisanom na latinskom, koja izmedu ostalog govori o mogucnosti i opasnostima putovanja u svemir, zapoceo je, dvjesta godina prije drugih, naucno-fanstasticni zanr u knjizevnosti. Bavio se i astrologijom.

1787 – Umro je njemacki kompozitor i dirigent Kristof Vilibald Gluk, autor oko 100 opera od kojih je sacuvano cetrdeset. Reformisao je operu tako sto je muziku podredio tekstu i prilagodio je dramskoj radnji. ,,Nastojao sam da muziku ogranicim na njen pravi zadatak: da sluzi poeziji, da bi pojacavala izraz osjecanja i interesantnost situacije, ne prekidajuci radnju, niti joj slabeci intenzitet nekorisnim ukrasima”, pisao je Gluk. Komponovao je opere za becki dvor Marije Terezije, a potom zivio u Parizu, gdje su njegova djela bila predmet zustre polemike. Utro je put muzickoj drami. Poznata djela: “Orfej i Euridika”, ,,Alcesta”, “Paris i Helena”, “Ifigenija na Tauridi”.

1912 – U toku pohoda crnogorskih trupa na Skadar, kralj Nikola je s Rijeke Crnojevica uputio pismo generalu Mitru Martinovicu u kojem je, zbog mogucih diplomatskih rjesenja koja su u tom trenutku bila aktuelna u vezi sudbine Skadra, sugerisao da se za napad pripremi, ali da ga ne izvodi do druge naredbe. Objasnjavajuci okolnosti u kojima se odlucio za odlaganje napada, kralj Nikola je istakao da bi u trenucima kada se pregovara o definitivnom miru, koji od casa do casa moze biti zakljucen, bilo grehota izgubiti tri-cetiri hiljade ljudi zbog Skadra, koji ce nam – saopstio je kralj Nikola – pripasti jednim potezom pera. Ukoliko se to ne desi, napisao je kralj, napad ostaje kao vec planirana mogucnost.

1916 – Umro je poljski pisac Henrik Sjenkjevic, dobitnik Nobelove nagrade za knjizevnost 1905, koji je svjetsku slavu stekao istorijskim romanima “Quo vadis”, “Ognjem i macem”, “Kroz pustinju i prasumu”. Manje uspjesno od istorijskih, obradivao je i teme iz savremenog zivota. “Quo vadis”, njegovo najbolje ostvarenje, jedno je od najvise izdavanih i prevodenih poljskih knjizevnih djela.

1939 – U Podgorici je izasao iz stampe prvi broj lista <>, organa radnicko-seljacke stranke za Crnu Goru, umjesto dotadasnjeg ilegalnog lista <>. Stampan je petnaestodnevno, a odgovorni urednik bio je Budo Tomovic. U redakciji lista bili su Blazo Jovanovic, Bozo Ljumovic, Mirko Vesovic i knjizevnik Dorde Lopicic. Izasla su samo tri broja jer je list ubrzo ugusila cenzura.

1957 – Na Jezerskom vrhu na Lovcenu instalisan je prvi sistem za prijem TV signala iz susjedne Italije, za tada malobrojne vlasnike TV aparata u Crnoj Gori.

1976 – Umro je Zan Gaben, jedan od najpopularnijih i najdarovitijih francuskih filmskih i pozorisnih glumaca. Snimio je oko 90 filmova, najcesce s reziserima veteranima francuske kinematografije. Poznati Gabenovi filmovi su: “Obala u magli”, “Velika iluzija”, “Dan se rada”.

1990 – NATO i Varsavski pakt dogovorili su se u nacelu o drasticnom smanjenju konvencionalnog naoruzanja. To je bio prvi dogovor o konvencionalnom naoruzanju dva vojna saveza poslije Drugog svjetskog rata.

2008 – Lideri dvadeset najbogatijih drzava svijeta slozili su se na skupu u Vasingtonu da je potrebna tjesnja makroekonomska saradnja kako bi se povratio rast, izbjegla negativna prelivanja i podrzale trzisne ekonomije u usponu, kao i zemlje u razvoju. Mnogi lideri naglasili su i potrebu ukljucivanja strozije regulative za finansijski sektor, u kojem se ogroman rizik sa cijenama nekretnina, pogotovo u SAD-u, 2007. vratio kao bumerang i pokrenuo finansijsku krizu.

2009 – U Beogradu je, u 95. godini, umro patrijarh Srpske pravoslavne crkve Pavle. Zamonasio se 1948, a na vanrednom zasjedanju Svetog arhijerejskog sabora, zrijebom je 1990. izabran za 44. poglavara Srpske pravoslavne crkve.

2009 – Americki predsjednik Barak Obama poceo je trodnevnu posjetu Kini tokom koje je potencirao partnerske odnose Pekinga i Vasingtona i razgovarao s kineskim naucnicima o kontoverznim nuklearnim programima Sjeverne Koreje i Irana. Lideri SAD i Kine razgovarali su o klimatskim promjenama, trgovini i bezbjednosnim problemima.

2010 – Predstava Crnogorskog narodnog pozorista “Don Zuan”, u adaptaciji i reziji Ane Vukotic, osvojila je na XV Jugoslovenskom pozorisnom festivalu u Uzicu nagradu Ardalion za reziju. Za najbolju musku ulogu u istoj predstavi nagrada je pripala Draganu Micanovicu, a za najbolju kostimografiju Leu Kulasu.

2012 – U Kini, u kojoj se rukovodstvo zemlje bira svake desete godine, predstavljeni su novi lideri. Za predsjednika Stalnog komiteta Politbioroa Kine, vrhovnog tijela koje rukovodi drugom po velicini ekonomijom u svijetu, izabran je Si Dinping sa jos sest clanova komiteta.

2012 – Povodom Svjetskog dana filozofije instalirana je vremenska kapsula, koja je zakopana u sjedistu UNESKO-a u Parizu. Iz UNESKO-a je objasnjeno da je ideja bila da svi zainteresovani ostave poruku, predmet, knjigu, crtez, fotografiju, odnosno sve ono sto smatraju da je za danasnjeg covjeka od znacaja, a mozda nece biti dostupno buducim generacijama. Kapsula ce biti iskopana 2062.

Na danasnji dan dogodilo se i sljedece:

1920 – U Zenevi je odrzana prva skupstina Lige naroda.

1923 – Galopirajuca inflacija u Njemackoj dostigla je vrhunac – osam milijardi maraka za jedan americki dolar.

1933 – Na Cetinju je izasao prvi broj nedjeljnog informativnog lista <>. Urednici lista bili su Dordije Gvozdenovic-Jezerac i Ilija Martinovic, dok je vlasnik bio Ilija Radulovic.

2006 – Hrvatska je saopstila da je prvi put od proglasenja nezavisnosti 1991. odobrila azil strancu, jednoj Afrikanki koja je iz domovine pobjegla od vjerskog i seksualnog proganjanja.

2008 – U Podgorici je otvoren veseraj “Wash & dry”, prvi te vrste u Crnoj Gori. Vlasnik veseraja je Ivan Dukanovic.

2010 – Njemacki automobilista Sebastijan Fetel postao je najmladi prvak u istoriji Formule jedan.