DAMJANOVIĆ VARHELJIJU

Evropska unija (EU) treba da se aktivnije uključi u rješavanje političke krize u Crnoj Gori, onako kako je posredovala u rješavanju krize u Sjevernoj Makedoniji, ocijenio je nezavisni poslanik Aleksandar Damjanović.

Damjanović je u pismu komesaru za proširenje EU Oliveru Varheljiju ocijenio da je njegova nedavna posjeta Crnoj Gori bila vrlo značajna, posebno imajući u vidu da je nedavno postavljen na veoma odgovorno mjesto evropskog komesara za susjedstvo i proširenje.

“Vjerujem da je vaša posjeta pokazala da ste vrlo dobro upoznati sa ozbiljnošću političke situacije u Crnoj Gori, ili, slobodno mogu reći, političkom krizom u mojoj zemlji, koja je duboko u procesu pregovora za članstvo u EU”, naveo je Damjanović u pismu.

Damjanović je ocijenio da usvajanje Zakona o slobodi vjeroispovijesti ugrožava prava kanonske pravoslavne crkve u Crnoj Gori, odnosno stotine hiljada vjernika u Crnoj Gori.

On je ukazao i da još nije izabran dio članova Sudskog savjeta, da nije izabran Vrhovni državni tužilac, predsjednici Državna izborne komisije, Ustavnog suda i Agencije za sprečavanje korupcije.

Damjanović je rekao da iako je ovo izborna godina, a da nije usvojen novi izborni zakon u skladu sa preporukama OEBS-a.

On je naveo da sva ta pitanja sa kojima se Crna Gora trenutno suočava, usporavaju pregovarački proces sa EU.

Damjanović je kazao da poštuje sve obaveze i odgovornosti koje Varhelji ima, ali da smatra da je neohodno da evropski komesar nastavi da prati događaje koji se dešavaju u Crnoj Gori.

“Neophodno je i aktivnije učešće EU u prevazilaženju ove političke krize u Crnoj Gori, na način na koji je Unija posredovala u rješavanju krize u Sjevernoj Makedoniji”, kazao je Damjanović.

BISERKO OCJENJUJE

Predsjednica Helsinškog odbora u Srbiji Sonja Biserk smatra da bi za Evropsku uniju konsolidacija Balkana bila dokaz da još ima potencijala za integraciju. Podjela regiona na različite interesne sfere bila bi pogubna, jer bi to generisalo stalne tenzije između različitih interesa, smatra ona. S obzirom na pretenzije EU da postane globalni igrač Zapadni Balkan će biti prvi test da li je za to spremna.

Biserko to navodi u autorskom tekstu u okviru serijala Pobjede Balkanska raskršća u kom intelektualci iz regiona pišu kako vide budućnost Zapadnog Balkana. Tekst prenosimo u cjelosti.

Prijedlog francuskog predsjednika Emanuela Makrona o novoj strategiji prema Zapadnom Balkanu bio je, kako se pokazalo, novi podsticaj raspravi, kako u EU, tako i u regionu. Prvi put se otvoreno govorilo o nedostacima aktuelne procedure i kako je prevladati.

Odbacivanje prijedloga da se Sjevernoj Makedoniji i Albaniji odobri kandidatura protumačena je kao strateška greška koja može imati pogubne posljedice ne samo za Balkan, nego i za EU. Upravo je rasprava tim povodom otvorila i pitanje geostrateškog značaja Zapadnog Balkana za EU, ali i iznedrila i novu metodologiju Evropske komisije koja između ostalog podrazumeva i veće angažovanje Komisije i članica EU u implementaciji strategije.

Najava plana

Najavljen je i investicioni plan za Balkan, što se može tumačiti kao povratak EU u reformske procese na Balkanu. Veće ekonomsko prisustvo EU suštinski će vezati Zapadni Balkan za EU, a uticaće i na suzbijanje drugih aktera čije prisustvo EU smatra zabrinjavajućim.

Mada Zapadni Balkan formalno teži evroatlantskim integracijama, region u suštini nema unutrašnji ljudski potencijal za reforme koje su neophodne za članstvo u EU.

Region je u tom smislu bio mnogo spremniji za taj proces pre devedesetih nego sada. Ratovi, poništavanje prethodnih dostignuća u ime „novih vrijednosti“, neuspješna tranzicija, ali i rješenja koja su uslijedila nakon ratova (Dejtonski sporazum, status Kosova) – sve to je blokiralo balkanska društva i održalo u životu teritorijalne aspiracije pojedinih lokalnih aktera. Zapadna međunarodna zajednica je potcijenila snagu tih aspiracija i ostavila Balkan kao „unfinished business“.

Srbija je najveća opstrukcija za njene susede zbog kontinuirane ambicije da njima dominira. Politike Beograda otežavaju demokratsku konsolidaciju susjeda, produkltivnu saradnju u regionu i napredak ka EU i NATO.

Dvije decenije su dovoljno dug period koji iziskuje i realno sagledavanje potencijala ne samo regiona kao cjeline, već i svake pojedinačne zemlje. Zato, jer su i u prethodnom jugoslovenskom projektu imale različit nivo razvoja, ali i koncept preuređenja Jugoslavije – centralizam versus konfederacija. Sukob dvaju koncepata doveo je do brutalnog raspada. I poslije tri decenije od raspada zajedničke zemlje te razlike se još očituju, pre svega u pogledu vizije budućnosti, ali i regionalnih odnosa.

Srbija i realnost

U tom smislu, Srbija se izdvaja kao zemlja koja nije spremna prihvatiti novu realnost u regionu, odnosno priznati postojanje novih država i tretirati ih kao ravnopravne partnere. To se ogleda u njenom svakodnevnom odnosu prema susjedima koje nije prihvatila kao nezavisne države i na čije teritorije još uvek ima pretenzije. To se pre svega odnosi na Bosnu i Hercegovinu, Crnu Goru, Kosovo, pa i na Makedoniju. Umjesto normalizacije odnosa, Beograd svojom politikom „zaštite srpskog naroda“ i sprečavanjem njihove integracije u matične zemlje, u suštini podstiče tenzije kroz govor mržnje i demonizacijom svih susjednih naroda.

Kao zemlja koja ima centralno mjesto na Balkanu, Srbija pokušava da maksimalno iskoristiti politički i ekonomski kontekst za koji smatra da je po nju povoljan. U tom smislu, Beograd pokazuje samouvjerenost i smatra da može napredovati u diversifikaciji odnosa i sa Rusijom i sa Kinom. Istovremeno, podilazeći odnos Zapada prema Srbiji kao lideru regiona i faktoru stabilnosti doprinio je uvjerenju srpskih elita da su njihore pretenzije ostvarljive.

Međutim, pokazalo se da je Srbija ključni faktor destabilizacije u regionu i to će ostati sve dok ne odustane od velikodržavnog nacionalizma. Srpska nacionalna elita je priželjkavala međunarodne okolnosti koje će joj, uz pomoć Rusije, omogućiti zaokruživanje nacionalnog projekta. Rusija u stvaranju te iluzije igra važnu ulogu, jer je veoma duboko ušla u srpsko javno mnjenje s tezom da „Srbi treba da budu veoma srećni što nisu u EU“. Za Rusiju zadržavanje Zapadnog Balkana izvan EU i raspirivanje lokalnih sporova podriva evropsko jedinstvo i vjerodostojnost same EU.

Državna politka Srbije nije se promijenila u odnosu na region nakon odlaska Slobodana Miloševića. Nacionalni stratezi Miloševiću pripisuju velike zasluge, jer je ratom uspio da markira teritorije koje će nove vlasti ,,demokratskim putem“ i ,,gandijevskim otporom“ vremenom konsolidovati kao srpske etničke teritorije.

Sada se primjenjuju druga sredstva i u velikoj mjeri se ona stavljaju u kontekst aktuelnih zbivanja na relaciji Zapad – islamski svijet, posebno kada je riječ o Bosni i Kosovu. Još kao i prije 30 godina iz krugova nacionalnih ideologa izroni ponuda o rekomponovanju Balkana po etničkim granicama.

Umjesto normalizacije odnosa, Beograd svojom politikom „zaštite srpskog naroda“ i sprečavanjem njihove integracije u matične zemlje, u suštini podstiče tenzije kroz govor mržnje i demonizacijom svih susjednih naroda.

Strategija

Beograd nije zatvorio srpsko pitanje i rješava ga protiv interesa srpskog naroda u susjednim zemljama.

O tome svjedoče i zvanični dokumenti koji precizno definišu politiku prema regionu. To je prije svega Strategija očuvanja i jačanja odnosa matične države i dijaspore i matične države i Srba u regionu (2011) i Povelja o srpskom kulturnom prostoru (2019). Srpska pravoslavna crkva je u oba slučaja glavna institucija za sprovođenje tih strategija, jer je jedina prekogranična legitimna institucija.

Nije zato čudno što Beograd pojačava podršku srpskim zajednicama u susedstvu, ali i pritisak na državne organe u vezi sa statusom i pravima srpske zajednice. Posebnu ulogu u tome ima i Napredni klub koji svojim izveštajima podupire tezu da su Srbi u svim susjednim zemljama ugroženi.

Da bi se razumjelo ponašanje Srbije treba uzeti u obzir i njene geostrateške interese kako ih definišu srpske elite. Ti interesi su državni i sporedno je koja je opcija trenutno na vlasti. One se razlikuju samo po metodu, ali suština je ista. Aktuelna vlast je do kraja ogolila tu strategiju i na neki način otvorila oči svima, kako susjedima tako i Zapadu. Međunarodni veoma fluidni kontekst ohrabrio je aktuelnu vlast na grublje poteze, direktniju retoriku i bezobzirnije ponašanje kako na unutrašnjem, tako i na regionalnom i međunarodnom planu.

Geopolitički interes Srbije u Bosni i Hercegovini je očuvanje RS i njeno pripajanje Srbiji. RS se smatra jedinom srpskom pobjedom devedestih i zato se treitra kao spoljnopolitički prioritet Srbije, što je navedeno i u strategiji bezbjednosti koju je Aleksandar Vulin prezentirao Skupštini Srbije. Ona je geopolitički važna za Srbiju zbog povezivanja sa Jadranom, te geoplitičkog pritiska na Crnu Goru (što je više nego očito tokom poslednja dva meseca), sprečavanja neosmanskog projekta, zaposijedanja druge obale Drine i pomjeranja „civilizacijske granice“ ka zapadu, što povećava srpski uticaj. Ostvarivanje ciljeva drugim sredstvima u mirnodopskim uslovima podrazumijeva prihvatanje Dejtonskog sporazuma kao optimalno rješenje u datim okolnostima.

Zvanični dokumenti Beograda precizno definišu politiku prema regionu. To je prije svega – Strategija očuvanja i jačanja odnosa matične države i dijaspore i matične države i Srba u regionu (2011) i Povelja o srpskom kulturnom prostoru (2019). Srpska pravoslavna crkva je u oba slučaja glavna institucija za sprovođenje tih strategija, jer je jedina prekogranična legitimna institucija

Crna Gora i Makedonija

Crna Gora se u geopolitičkom razmatranju Srbije posmatra kao „unutrašnje pitanje“ i pridaje joj se ,,nemjerljiv geopolitički značaj“. Crna Gora nikada nije prihvaćena kao nezavisna država i tertira se samo kao teritorija, odnosno kao još jedna srpska zemlja.

Osporava se crnogorstvo i jezik, a crnogorski identitet se posmatra kao hibridni. U skladu sa time, jača se pozicija srpskog naroda, dok Srpska pravoslavna crkva već ima status države u državi. Interes Srbije je da na čelu Crne Gore bude „državni politički lider“ koji će respektovati srpske geopolitičke interese, stalno vršiti pritisak kroz razne inicijative.

Zato se Milo Đukanović percipira kao glavna prepreka ostvarenju srpskih intersa. Krajnji cilj Srbije je formiranje državne zajednice, jer samo tako i Srbija i Crna Gora dobijaju na geostrateškom značaju.

Srpski stratezi su uvek tretirali makedonsko pitanje kao centralno geopolitičko pitanje na Balkanu. Milorad Ekmečić je više puta naglašavao ,,ko kontroliše Vardarsku dolinu je hegemon Balkana“.

Strateški gledano, Makedonija je uvek u paketu sa Kosovom što u velikoj meri objašnjava i NATO intervenciju jer, smatralo se, da Milošević svojom politikom ugrožava bezbjednost čitavog južnog krila NATO. Zato je već u decembru 1992. godine Milošević dobio tzv. ,,Božićno upozorenje“, a 1993. godine Savet bezbjednosti UN donio je odluku o raspoređivanju UN trupa u Makedoniji kao opomena Beograda ukoliko dirne u Kosovo. Beograd je umiješan u makedonska događanja od njene nezavisnosti. Posebno je zamereno skopskim vlastima na priznanju Kosova, ali je u unutrašnjim previranjima podržavao Nikolu Gruevskog koji je flertovao i sa Moskvom.

Beograd je uvek računao na makedonske-albanske odnose kao primjer ,,latentnog konflikta“. Međutim, zapadna međunarodna zajednica upravo zbog fragilnosti Makedonije i njenog strateškog značaja svojevremno je zaustavila sukobe, ishodovala ,,Ohridski sporazum“, zatim otvorila mogućnost za njeno brzo uključenje u NATO.

Srpski stratezi ipak smatraju da Beograd ima potencijal da utiče na makedonsko stanovništvo prije svega ekonomski i preko kulture i time geostrateški veže Sjevernu Makedoniju za Srbiju. Paralelno se pojačava i pritisak na makedonsku državu u vezi sa statusom srpske zajednice, koja je veoma aktivno učestvovala u zbivanjima vezanim za posljednje izbore kada je djelovala zajedno sa beogradskim i ruskim tajnim službama.

Kosovski čvor

Mada je srpska država proterana sa Kosova 1999. godine, Srbija i dalje percipira Kosovo kao važan geopolitički prostor. Smatra se da Albanci nisu državotvoran narod i da je to mafijaška država koja bez spoljnog faktora, pre svega, NATO i SAD, ne bi bila održiva.

Beograd je svjestan da su kosovski Albanci važan saveznik za Zapad i da je stanovništvo dinamično i orijentisano ka evroatlanskim integracijama, što u suštini umanjuje srpski uticaj. Zbog toga je Beograd pokušao da izdejstvuje razdvajanje Srba i Albanaca, odnosno podijeli Kosovo u čemu nije uspio mada je u jednom momentu imao podršku i Hašima Tačija i, što je još važnije, Edija Rame.

Srpski stratezi smatraju da je ,,Kosovo nakon intervencije postalo vanredno važan i geografski predisponirani centralni geopolitički položaj“, što Srbiji nalaže, kako se smatra, da se ,,kontinuirano bavi pitanjem Kosova kroz direktno mešanje u političke procese na Kosovu“. Srpska lista je zato važan instrument u realizaciji srpskih aspiracija prema Kosovu.

Tako ambiciozna predstava o vlastitom značaju ne uzima u obzir interese drugih u regionu, i posebno, ne interese nekih spoljnih aktera. Srbija se suviše oslanja na Rusiju čiji interesi nisu identični sa njenim.

Ruski uticaj

Aktuelna dinamika u regionu i posebno sinhronizacija događaja u Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini jasno ukazuje da je na djelu pokušaj stvaranja nove realnosti (izvikivanje referenduma u RS i događanje litija u Crnoj Gori) koja bi destabilizirala čitav region. Srbija sprovodi identičnu politiku u regionu poput one koju Rusija sprovodi u svom bliskom okruženju (Ukrajini, Gruziji, Moldaviji).

Ponašanje Rusije na Balkanu ima za cilj da kompromituje EU i NATO tako što preko Srbije destabilizuje cio region. Međutim, može se reći da EU, i pored brojnih unutrašnjih izazova, po prvi put reaguje racionalno, odnosno u aktuelnim zbivanjima stala je na stranu Crne Gore i Bosne, upozoravajući Srbiju da ne dolazi u obzir promjena granica.

Čak je i ambasador Ričard Grenel u svom tvitu u vezi najnovije inicijative SAD na Balkanu izjavio da razmjena teritorija ne dolazi u obzir.

Aktuelna vlast i njen ključni čovjek Aleksandar Vučić imao je šansu da uđe u istoriju kao neko ko je uspeo promijeniti uhodanu orijentaciju Srbije. No, očigledno nije sposoban za to, bilo zbog ličnih ograničenja, bilo zbog pritiska unutar i van zemlje (Rusija). Upisaće se u istoriju kao lider koji je do kraja ogolio srpski projekat i koji je natjerao EU, uprkos nepovoljnim okolnostima, da najzad uzme u odbranu region.

Zato je važna regionalna konsolidacija i regionalna solidarnost što bi region učinilo subjektom, a ne objektom međunarodnih odnosa. Regionalna saradnja je važan element evropske perspektive Zapadnog Balkana.

Za EU bi konsolidacija Balkana bila dokaz da još uvek ima potencijal za integraciju. Podjela regiona na različite interesne sfere bila bi pogubna, jer bi to generisalo stalne tenzije između različitih interesa. Novi komesar za spoljnu politiku Žosep Borel je na konferenciji za bezbednost u Minhenu izjavio: ,,Ako nismo sposobni da odigramo najznačajniju ulogu u neposrednom susedstvu, zaboravite na ulogu Evrope u geopolitici“. S obzirom na pretenzije EU da postane globalni igrač Zapadni Balkan će biti prvi test da li je za to spremna.

ĐUKANOVIĆ PORUČUJE

Profesor Fakulteta političkih nauka Dragan Đukanović smatra da Crna Gora treba da zadrži postojeći način pregovaranja sa EU. Nova metodologija proširenja, kaže on, podrazumijeva da u svakom momentu čitav pregovarački proces može biti vraćen na početak i tu je velika opasnost.

“S obzirom na to da je nova metodologija rezultat skepse EU prema Zapadnom Balkanu i da nije odraz pokušaja da se proces ubrza, a kompletno imajući u vidu sve što ona sadrži – mislim da je bolje da se zadrži postojeća metodologija. To se posebno odnosi na Crnu Goru koja je otvorila sva pregovaračka poglavlja”, kaže Đuknović.

Smatra da od Samita EU i Zapadnog Balkana u maju u Zagrebu ne možemo očekivati ništa spektakularno.

“Dobićemo potvrdu nove metodologije koja će se odnositi na četiri države Zapadnog Balkana. U vrijeme Hrvatskog predsjedavanja EU i samita u Zagrebu stići će dodatna potvrda o perspektivama zemalja regiona, i EU će stvoriti poseban investicioni fond koji je i ranije bio obećavan još od Berlinskog procesa 2014. Godine”, smatra profesor FPN-a.

Kaže da ponuda da države kandidati koje otpočnu pregovore po novoj metodologiji mogu da povlače više novca iz pretpistupnih fondova jeste na neki način primamljiva i izazov.

“Međutim, treba imati na umu da nova metodologija podrazumijeva da u svakom trenutku čitav proces može biti vraćen na sam početak i tu postoji velika opasnost”, dodaje Đukanović.

Smatra da je za Srbiju najopasnije poglavlje 35 – dijalog sa Prištinom.

“Na neki način kako se približavamo deblokadi pregovora sa Prištinom vidimo da se na neki način pokazuje i neka vrsta opasnosti. Dakle, ukoliko pitanje Kosova ne bude riješeno evropske integracije će se usporiti, a mogu i dugoročno da se odlože”, kaže Đukanović.

Posebno nakon pojavljivanja strategije proširenja EU do 2025. Godine, kaže profesor, iluzorno je očekivati da će bilo ko u regionu napredovati ako ne bude razriješio sve probleme sa susjedima.

“To je nešto na čemu će se insistirati u narednom periodu i što će biti jedan od preduslova kada je u pitanju neko novo proširenje na Zapadni Balkan”, smatra on.

Na pitanje kako Crna Gora može da se odupre uticaju SPC i Rusije, Đukanović kaće da će sve zavisiti od deblokade ključnog procesa, a to je dijalog Beograda i Prištine.

“Ukoliko tu dođe do suštinskog kompromisa i ako se po tom pitanju postigne neko rješenje onda će i ruski uticaj zasigurno biti mnogo manji”, dodaje on.

Da bi Crna gora I Srbija prevazišle loše odnose, Đukanović smatra da je najbitnije da se suštinski proces dijaloga Vlade Crne Gore i Mitropolije crnogorsko primorske nastavi i da se nađe neka vrsta kompromisa kojim bi se suštinske napetosti zaista prevazišle.

“Mislim da postoji nada i očekivanje da će ishod dijaloga, ipak, relaksirati prilike prije svega unutar Crne Gore. Naravno, to će onda imati odraza i na odnos Podgorice i Beograda”, kazao je on.

Rusija, smatra Đukanović, pokušava da osnaži uticaj u regionu i preko brojnih instrumenata to pokušava da uradi.

“ Sa druge strane SPC i te kao ima bliske odnose sa Ruskom pravoslavnom crkvom i to se naravno na neki način odnosi i na njeno djelovanje i u Srbiji i u regionu”, zaključio je profesor na FPN-u.

DODIK

Član predsjedništva Bosne i Hercegovine (BiH) iz Republike Srpske (RS) Milorad Dodik izjavio je da nije trenutak za dolazak crnogorskog predsjednika Mila Đukanovića u tu zemlju jer bi njegov dolazak “dodatno ponizio srpski narod”.

“U uslovima kada našem narodu uzimate dostojanstvo i pokušavate oduzeti imovinu u Crnoj Gori nije prihvatljiv dolazak predsjednika te zemlje kako bi odavde slao poruke protiv sprskog naroda”, rekao je Dodik u intervjuu za izdanje Politike od nedjelje.

Prema njegovim riječima, situacija u Crnoj Gori je “nepravedna” za Srbe, a “mirni protesti koji se dešavaju su odbrana od jedne osione državne odluke koja nije uvažavala bazične interese tih ljudi”.

On je rekao da vjeruje da je moguće da se to pitanje riješi tako što će se taj zakon poništiti, a potom ući u proces da bi se rješavalo demokratski, navodeći i da podržava “pravedne” zahtjeve Srpske pravoslavne crkve.

NEZVANIČNO

Iako već od 23. februara počinje rok za podnošenje izbornih lista za odbornike na predstojećim lokalnim izborima u Tivtu, učesnici još nijesu spremni da saopšte da li će i na koji način izaći na ove izbore zakazane za 5. april.

Nezvanično, skoro sve opozicione partije se spremaju da izađu na izbore, ali se još pregovara o načinu. Podsjećamo, prethodne lokalne izbore 2016. bojkotovala je većina opozicije.

U tivatskoj skupštini je 32 odbornička mjesta.

Nevenka Macan, TVCG

PREDSJEDNIŠTVO DNP-A

U Evropi i svijetu ne postoji političar, koji prolazi tolike nezapamćene progone i torturu režima, kao što to prolazi Milan Knežević, ocijenilo je Predsjedništvo DNP-a.

“Najnovija sramna, kriminalna presuda Višeg suda predsjedniku DNP-a na četiri mjeseca kućnog pritvora predstavlja posljednji trzaj diktatorskog režima i raspamećeni pokušaj da se Milan Knežević onemogući u svom političkom djelovanju”, ocijenjeno je na sjednici Predsjedništva DNP.

Kako je saopšteno iz te partije, Knežević je na sjednici poričio da je DNP uvijek bila i biće uz Srpsku pravoslavnu crkvu i njene četiri eparhije u Crnoj Gori.

“Istaknuto je da posebno raduje probuđena sabornost u našem narodu, kao i odlučnost da se istraje u litijama i otporu antipravoslavnom Zakonu. Tokom sjednice, na kojoj je većina članova Predsjedništva uzela aktivnog učešća, istaknuto je i da režimski mediji sračunato pokušavaju unijeti smutnju o broju učesnika na litijama, jer se radi o veličanstvenim istorijskim dešavanjima, kakva Crna Gora nije zapamtila. a sjednici Predsjedništva DNP osuđeno je nasilničko ponašanje policije tokom prethodne večeri u Pljevljima, koja je pretresala mlade, maltretirala ih i izvodila iz kafića uz primitivno treniranje strogoće kao u totalitarnim režimima”, navodi se u saopštenju DNP-a.

MRVALJEVIĆ PORUČIO

Predsjednik Kluba odbornika Demokrata u Skupštini Prijestonice Cetinje Danilo Mrvaljević pozvao je predstavnike svih opozicionih subjekata Cetinja da odmah, bez odlaganja, organizuju sastanak u vezi sa dogovorom o modelima čvršćeg povezivanja i sinhronizovanja aktivnosti opozicionih odbornika u lokalnoj Skupštini.

On je naveo da je cetinjski ogranak DPS-a  jednostranim donošenjem Odluke o davanju saglasnosti na zaključenje Ugovora o zakupu nepokretnosti koje se nalaze na prostoru bivšeg Oboda nastavio “antidemokratsku praksu” da veoma važne akte donosi “po hitnom postupku”, isključujući tako svaku mogućnost ozbiljne analize i demokratskog suprostavljanja argumenata.

“Ovoga puta to su učinili, uprkos tome što rok za zaključenje ovog ugovora ističe tek 9. marta! A ako dodamo da materijal za ovako važnu tačku dnevnog reda(najavljena investicija od 10 milona eura, koja bi trebalo da garantuje otvaranje minimum 100 radnih mjesta) odbornici dobijaju 24 sata ili 48 sati prije dana održavanja sjednice lokalnog parlamenta – postaje jasno da je jedina namjera DPS-a bila da suspenduje svaku vrstu rasprave, da se ne postavljaju “nezgodna pitanja” oko dinamike ulaganja, da se ne traže čvrste garancije za otvaranje novih radnih mjesta, već da Skupština samo aminuje ono što je DPS dogovorila sa investitorom”, navodi se u saopštenju

Zato smatra Mrvaljević, opozicija treba da se ujedini.

“Stoga, pozivamo predstavnike svih opozicionih subjekata Cetinja da odmah, bez odlaganja, organizujemo sastanak u vezi dogovora o modelima još čvršćeg povezivanja i sinhronizovanja aktivnosti opozicionih odbornika u Skupštini Prijestonice”, zaključuje se u saopštenju.

KONJEVIĆ

Svjedoci smo da na sceni ima i previše isključivosti, kao i pogrešnog tumačenja Zakona o slobodi vjeroispovijesti čiji je krajnji cilj da se ovom pitanju, umjesto argumentima i činjenicama, pristupi propagandistički, uz neizostavno etiketiranje svih onih koji o tom pitanju drugačije misle, smatra zamjenik predsjednika SDP-a Raško Konjević.

Konjević je na sjednici Opštinskog odbora SDP Bijelo Polje, kojoj je prisustvovao generalni sekretar SDP Ivan Vujović, naveo da je legitimno pravo svakoga ko smatra da su mu ovim Zakonom ugrožena neka prava, da iskaže svoj protest na miran način.

Meutim, poručio je da je prisutna je želja brojnih aktera u Crnoj Gori i van nje da se to pitanje  iskoristi i za određene političke ciljeve kojima se želi osporiti građanski karakter crnogorske države i njeno pravo da suvereno odlučuje o svim pitanjima.

“Crna Gora se ne smije vraćati u prošlost već mora jačati svoj građanski i multietnički karakter i što je posebno važno uspostaviti vladavinu prava i nezavisne institucije koje su najbolji garant njene stabilnosti i odbrane od neprimjerenih vanjskih uticaja”, rekao je Konjević.

Poručio je da vjeruje da građani žele da upravo političari doprinose spuštanju tenzija i boljem međusobnom razumijevanju, “kako bismo konačno obratili pažnju na brojne nagomilane probleme koji muče naše društvo, a o kojima se u posljednjih dva mjeseca malo ili nimalo razgovara”.

Zamjenik predsjednika SDP-a je naglasio da su nakon usvajanja Zakona o slobodi vjeroispovijesti u drugi plan potisnute brojna važna pitanja koja opterećuju gradjane, a tiču se njihovog ekonomsko socijalnog položaja i životnog standarda.

“SDP je prepoznat na političkoj sceni kao subjekat koji pokreće važna pitanja koja se tiču kvaliteta života gradjana, i to činimo kroz predlaganje konkretnih rješenja kroz parlamentarnu proceduru, a time ćemo i dalje nastaviti da se bavimo. Trenutno smo posvećeni kampanji prikupljanja potpisa za usvajanje izmjena Zakona o penzijsko invalidskom osiguranju koji treba da obezbijedi značajno poboljšanje statusa penzionera kao najugroženije kategorije stanovništva. Veoma smo zadovoljni odzivom i činjenicom da su već hiljade gradjana podržale našu inicijativu tokom akcija u samo nekoliko crnogorskih gradova”, kazao je Konjević.

Iz SDP-a je saopšteno da je povodom političke situacije u Crnoj Gori održana je i sjednica Opštinskog odbora te partije u Petnjici.

SADŽAKOV TVRDI

Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori već dugo ima privilegovan položaj i donošenje Zakona o slobodi vjeroispovijesti način je da se SPC prilagodi crnogorskom pravnom sistemu, kazao je za Radio Crne Gore doktor etike i profesor na Univerzitetu u Novom Sadu, Slobodan Sadžakov.

Za državu Crnu Goru, smatra Sadžakov, važno je da Srpsku pravoslavnu crkvu uvede u pravni sistem kako bi i njen položaj bio regularan po uzoru na sve evropske države. Savremeni model sekularizacije, novo definisanje odnosa crkve i države, ističe profesor etike, SPC ne odgovara.

„Velika bi stvar bila da za Srpsku pravoslavnu crkvu da se prisjeti svoje izvorne religijske uloge, a ne da se toliko bavi politikom i sticanjem. Postavlja se  pitanje: Koliko su velikodostojnici SPC autentični  u svojoj vjeri? Vidimo da se velikodostojnici SPC rađe bave svim drugim stvarim više nego religijom, tu su hoteli, tu su plaže, tu je ogromno bogatstvo, tu je bavljenje politikom.. tako da, aktuelno ponašanje SPC pokazuje samo jednu neregularnost društvenog života ne samo u Crnoj Gori već i u Srbiji“, kazao je Sadžakov.

“SPC fundamentalno ne priznaje CG”

Doktor etike ističe da je novi Zakon o slobodi vjeroispovijesti u Crnoj Gori otvorio „Pandorinu kutiju“ punu neregularnosti.

„Puno je neregularnosti u pravnom smislu. Ogromna polemika koja se vodi- promašena je. Akteri te polemike ne žele da priznaju istorijske činjenice koje su neosporne. Činjenice su da je imovina crkve do 1918. pripadala Crnoj Gori, činjenica je da  je kasnije uknjižena na jedan neregularan način, činjenica je i da je Crna Gora pokušavala da napravi ugovor sa svim vjerskim zajednicama i to je Srpska pravoslavna crkva dugo ignorisala. Neistinite su izjave rektora Cetinjske bogoslovije, Gojka Perovića, da ništa nije učinjeno kako bi se došlo do nekog dogovora ili sporazuma. SPC se do danas ignorantski ponašala prema Crnoj Gori zato što je u fundamentalnom smislu ne priznaje kao državu i željela je da bude država u državi i uživa privilegovan položaj“, konstatovao je Sadžakov.

“CG dugo tolerisala bahato ponašanje SPC”

Sagovornik Radija Crne Gore, smatra da SPC ima snage da mobiliše prosrpske nacionalističke snage i stvori histeriju. Takvo postupanje SPC obavezuje državu Crnu Goru da istraje i sprovede Zakon o slobodi vjeroispovijesti.

Prirodni neprijatelj državnosti Crne Gore jeste velikosrpski nacionalizam, smatra Sadžakov i dodaje da ga u ovom momentu predstavlja, prije svega, Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori.

„Ovo je na neki način najbitniji momenat borbe za pun kapacitet crnogorske državnosti i neki značajniji kompromis sa SPC predstavljalo bi slabost države, jer je Crna Gora u mnogo slučajeva tolerisala bahate postupke SPC. U tom smislu, pomenuo bih, prije svega, podizanje nelegalne crkve na Rumiji. Crna Gora mora da bude istrajna i odlučna u procesu sekularizacije i definisanju pravnog statusa SPC“, ukazuje Sadžakov.

“Teza „ugroženi Srbi“ samo je jedna zavodljiva fraza”

Osvrnuli smo se i na tezu koja sa čuje sa nekih adresa da su Srbi u Crnoj Gori ugroženi. Ugroženost Srba, za Sadžakova, stara je floskula velikosrpskog nacionalizma. To je samo jedna zavodljiva fraza kojom se želi postići nešto.

Sadžakov, ističe da su posljednja dešavanja pokazala koliko su loši odnosi Srbije i Crne Gore i koliko je toga nezdravog u društvu. Srbija je pokazala veliku agresivnost i histeriju, kazao je Sadžakov.

“Nedopustivo ponašanje Srbije proizilazi iz velikosrpskog nacionalizma koji u prošlosti ništa dobro nije donio ovim prostorima. Srpska pravoslavna crkva koristi tu vrstu negativnog naboja jer je ona zapravo preuzela baklju velikosrpskog nacionalizma i pokušava spasiti šta se može spasiti od te ideje, koja je uvijek bila politika ekspanzionizma”, zaključio je Sadžakov.

Sanja Ćosović, Radio Crne Gore

RADOMAN OCJENJUJE

Kad se analizira prljava medijska kampanja koja je iz Srbije krenula ne prije dva mjeseca nego još u vrijeme najave donošenja Zakona, u proljeće 2019, kad se sagledaju istupi najviših srpskih zvaničnika, sasvim je očito da je riječ o pripremanom i koordiniranom procesu, kaže prodekan za nastavu na Fakulteta za crnogorski jezik i književnost na Cetinju Aleksandar Radoman.

Radoman je u intervjuu Vikend novinama kazao da je jasno da su Zakon o slobodi vjeroispovijesti i njegovi „sporni članovi“ samo povod za nešto drugo, što ima političku pozadinu.

Smatra da su „mirne litije“ sofisticiraniji oblik udara jer je direktne pozive na rat i barikade zamijenila naoko bezazlena i bogougodna retorika“.

„Vojnom terminologijom rečeno, ako je duga kontinuirana medijska haranga na Crnu Goru bila svojevrsna artiljerijska priprema, litije su već ulazak pješadije“, ocjenjuje Radoman.

Veliki broj ljudi na litijama je, po njegovim riječima, rezultat nesuočavanja sa prošlošću I guranja problema pod tepih.

“Raspad jednoga sistema, ratovi, egzodusi, žrtve… sve to je u nekom trenutku gurnuto pod tepih i proglašeno tabuom. S ideologijom koja je stajala iza svega niti smo se suočili niti smo je razumjeli. To što smo gurnuli jednom pod tepih sad nam kuca na vrata. Najpostojaniji promoter te ideologije krvi i tla u nas je SPC. Iako inspirator zbivanja 90-ih, ona je danas jača nego ikad. U prećutnom paktu s vlastima izgradila je mrežu na kojoj joj Država može pozavidjeti”, kaže Radoman.

 Višedecenijski terenski rad, zajednički poslovi i s vlašću i s opozicijom, povlađivanje širokim masama, kako kaže prodekan, urodilo je plodovima vidljivim svakome ko četvrtkom ili neđeljom veče pokuša da izađe iz kuće.

“Svoditi taj fenomen na vještinu manipulisanja iracionalnim, iako je u tome SPC nesumnjivo izuzetno uspješna, bila bi opasna redukcija, jer u toj masi svijeta ima nemali broj onih koji nijesu tu zbog straha od kletvi, već iz socijalnih, političkih i drugih razloga. Do onih do kojih Država ništa ne preduzima da stigne u protekle tri decenije stigla je SPC, a na talasu njihova često i opravdanoga nezadovoljstva broj svojih privrženika SPC je makar udvostručila”, naveo je on.

Kult slobode i „nezavisinosti“, kako kaže Radoman, je ono po čemu su Crnogorci bili prepoznatljivi.

“Dvadeseti vijek donio je ne samo slom toga kulta već i negiranje crnogorske samosvojnosti. Na početku XXI vijeka potomci onih koji su ginuli ispod crnogorskoga barjaka na Grahovcu ili Vučjem dolu, tu istu zastavu spaljuju ili huškaju đecu da to čine!? Pri svemu tome, đe god da odu izvan CG, drugi će ih lako prepoznati baš kao Crnogorce! Ako to nije endemska patologija, onda zaista ne znam što je”, kaže Radoman.

Ta patologija korijen ima u, kako je rekao, ideologiji zla s kojom se nijesmo suočili i kojoj smo dozvolili da u ime navodne slobode govora postane legitimni društveni stav.

“S tom ideologijom nema kompromisa, ni malih, ni velikih. Jedan od nosilaca te politike u Crnoj Gori upravo je SPC, a iza tog koncepta stoje centri moći izvan CG. Međutim, pitanje je koliko je Država zaista, ne deklarativno, uložila u obrazovanje, inkluziju, promociju vrijednosti građanskoga društva, multikulturalizma i sl.”, tvrdi prodekan.

Radoman trenutnu situaciju vidi kao pat poziciju.

“Dugo očekivani susret predstavnika Vlade i SPC u Crnoj Gori nije donio ništa novo. Za sve vrijeme halabuke kristalisalo se da SPC ima primjedbe na dva ili tri člana toga zakona, tvrdeći da je on neustavan. Umjesto da primjedbe dostave Ustavnome sudu, kao jedinoj legalnoj instanci za to, oni su se odlučili na metode koje izlaze iz okvira institucionalnoga djelovanja. Ne razumijem kakav se tu kompromis može napraviti osim da se SPC ubijedi da preda svoje primjedbe Ustavnom sudu i sačeka njegove odluke. Ili da CG odustane od vrijednosti na kojima počiva, suspenduje samu sebe i preda se na upravu SPC”, navodi Radoman.

Teško je, kako ocjenjuje, sad predvidjeti krajnje posljedice.

“No čini mi se da je promjena pristupa koju je SPC u Crnoj Gori demonstrirala kad je s najave „krvavih badnjaka“ prešla na „mirne“ litije i kad se distancirala od političara krajnje desnice, neobično slična transformaciji onoga političkog subjekta u Crnoj Gori koji je prije neku godinu od podmlatka jedne desničarske stranke prerastao u umivenu, populističku, kamuflažno građansku partiju. Između crvenih kravata i crvenih epitrahilja trenutno ne vidim suštinsku razliku, a identične metode djelovanja navješćuju mogućnost da SPC isturi novi talas „mladih, lijepih i pametnih“ kao svoje favorite”, ocjenjuje Radoman.

Smatra da je država adekvatno reagovala na taj prvi talas, koji je bio prijetnja za bezbjednost.

“ Pozivi poslanika u Skupštini ratnim drugovima da otkopaju oružje nalikovali su prijetnjama koje je uoči početka rata u BiH u skupštini izgovorio R. Karadžić, baš kao što su scene barikada u Sarajevu iz marta 1992. godine mogle podsjetiti na blokade Podgorice iz svih saobraćajnih pravaca te blokade mostova i saobraćajnica po CG i sl. Ali, nakon što se te metode nijesu pokazale djelotvornim, prešlo se na drugi talas, „mirne litije“, bez javno istaknute političke ikonografije. Vojnom terminologijom rečeno, ako je duga kontinuirana medijska haranga na CG bila svojevrsna artiljerijska priprema, litije su već ulazak pješadije”, kaže prodekan.

Smatra da na tu, kako kaže, vješto pripremljenu strategiju država nije adekvatno odgovorila, a da su najednom na površinu isplivale brojne slabosti sistema koji nije bio ni medijski ni operativno spreman za ovaj oblik otpora.

 „Mirne litije jesu sofisticiraniji oblik udara jer je direktne pozive na rat i barikade zamijenila naoko bezazlena i bogougodna retorika. Poruka da će svetinje braniti životima, kad se ima u vidu da je riječ o katastarski neregularno upisanim vjerskim objektima i imovini, jasno upućuje na namjere koje niti su mirne niti su bogougodne”, kaže Radoman.

On kaže da je svima jasno da između Amfilohija I Irineja “ima nekih čegrsti”.

“No, u pogledu odnosa prema crnogorskome identitetu, ali i građanskim, multikulturalnim, sekularnim i antifašističkim tradicijama koje su u osnovi savremene CG – između arhijereja SPC nema nikakve ni čegrsti ni nesuglasice. Jednako o tome misle i Irinej i Amfilohije, i njima potčinjeni jereji, ma kakvim se retoričkim marifetlucima ovih dana služili ne bi li omasovili svoje političke skupove”, navodi Radoman.

Đukanović je glavna meta napada unionističkih krugova, smatra on.

“Đukanović je, nesumnjivo, metonimija crnogorskih političkih uspona i padova u potonje tri decenije. Nakon odbacivanja pogubne Miloševićeve politike i prihvatanja idejne platforme LSCG i SDP-a, Đukanović je postao glavna meta napada unionističkih krugova. Zanimljivo je da je tada, zbog bliskosti s njim, od strane unionista i današnji njihov duhovni i politički predvodnik zavrijedio parolu “Amfilohije, Turčine“. Kao ličnost koja dominantno reprezentuje vladajuću političku strukturu nije neobično što je baš Đukanović na udaru ideoloških i političkih protivnika. Međutim, pitanje je koliko je ta politička elita zaista uspjela ovo društvo transformisati u ozbiljnu državu i je li ono u mnogim domenima još zavisno od kulta ličnosti. U tom slučaju direktni udari na ličnost jesu forma borbe za slom države koju predstavlja”, kaže Radoman.

 Okolnost da je proces Đukanovićeve difamacije započeo onda kad je proklamovao suverenističke stavove upućuju na takav zaključak.

“Na to nas upućuju, uostalom, i istorijska iskustva s početka XX vijeka. Glavna Đukanovićeva krivica u očima predvodnika litija ne ogleda se u evidentnim slabostima ovoga društva kao što su partitokratija, nepotizam, kontroverzne privatizacije i sl., već upravo u onome što su nesporne zasluge Đukanovićeve politike: izmicanje sa stranputice 90-ih, obnova državnosti, ulazak u NATO, put ka EU, vjerska tolerancija, građansko društvo, promocija antifašizma. Lažni borci za bolji životni standard i za uvezenu tuđu tradiciju idolopoklonski bi se, kao nekad, odnosili prema Đukanoviću da je on predśednik srpske Crne Gore, makar ona bila i gladna i bijedna i korumpirana i pod sankcijama”, zaključuje Radoman.