POSLIJE USPJEHA SPEJSEKSA

Rusija je danas, povodom uspješnog lansiranja američke rakete “Spejseks” (Space X) ka Međunarodnoj svemirskoj stanici (ISS) u orbiti Zemlje, obećala da će ove godine isprobati dvije nove rakete i potom nastaviti svoj program za putovanje na Mjesec.

U subotu je iz Svemirskog centra “Kenedi”, na Floridi, u SAD, poletjela rakete privatne kompanije “Spejseks” – prva s posadom, koja je dvojicu američkih astronauta ponijela do ISS, čime je okončan devetogodišnji ruski monopol na letove ljudi u svemir.

Šef “Roskosmosa”, Dmitri Rogozin rekao je da Rusija na jesen planira probno lansiranje teške rakete “Angara” koja bi trebalo da zamijeni stare “Protone”.

Takođe je rekao da Rusija ubrzava razvoj interkontinentalne balističke rakete “Sarmat” koja bi trebalo da nadmaši sposobnosti svih vrsta raketnih odbrambenih sistema.

Od 2011. godine i završetka američkog svemirskog programa letjelicama “Spejs šatl” (Svemirski autobus), slanje američkih astronauta na ISS moglo je da se obavlja samo ruskim letjelicama “Sojuz”.

Po mišljenju stručnjaka, pošto je Roskosmos lansiranje naplaćivao po 80 miliona dolara, sada je zbog obnavljanja američkih letova nastao značajan pad prihoda ruske svemirske agencije s godišnjim budžetom od oko dvije milijarde dolara.

Roskosmos je međutim danas rekao da je Rusija i dalje potrebna Sjedinjenim Državama: “Zaista je važno imati bar dvije mogućnosti za dolazak do ISS, jer nikad se ne zna…” – rekao je portparol Roskosmosa Vladimir Ustimienko.

Izvor ogromnog ponosa u sovjetska vremena, ruski svemirski sektor u ozbiljnim je teškoćama od raspada SSSR-a 1991. godine. Proteklih godina bilo je nekoliko korupcijskih skandala i niz neuspjelih lansiranja, uključujući i jedno s posadom, srećom bez posljedica za dva astronauta koji su se spasli posebnim pomoćnim sistemom.

“Trambolina radi!”

Ilon Mask, osnivač “Spejseksa” koji je u subotu s Floride svojom raketom poslao dvojicu astronauta u svemir, odgovorio je šefu ruske svemirske agencije koji je prije šest godina ismijevao nesposobnost Amerike za svemirske letove s posadom.

U vrijeme napetosti između dvije zemlje, kada je Moskva prijetila da će prekinuti svemirsku saradnju s Vašingtonom, Dmitri Rogozin je 2014. godine rekao da će američkim astronautima možda biti potrebna “trambolina” da bi stigli do ISS.

“Trambolina radi!”, odgovorio mu je danas Ilon Musk na konferenciji za štampu uz direktora NASA-e Džima Brajdenstina, poslije uspješnog uzlijetanja rakete njegove kompanije.

“To je šala među nama”, dodao je 48-godišnji preduzetnik dok su se njih dvojica smijejala.

Ta izjava je “zapalila” ruske društvene mreže, uz ismijevanje Dmitrija Rogozina. Ime šefa ruske svemirske agencije je čak postalo “trendi” na “Tviteru” u Rusiji.

Zato je šef ruske svemirske agencije prekinuo ćutanje o američkom poduhvatu. “Zapravo ne razumijemo histeriju izazvanu uspješnim lansiranjem kapsule ‘Kru Dragon’ (na juče lansirane vrhu američke rakete)”, izjavio je portaprol Roskosmosa Vladimir Ustimenko.

“Jer desilo se samo ono što je trebalo da se odavno desi”, dodao je on.

Uspješno lansiranje rakete “Spejseks” može se posmatrati kao udarac Rusiji koja je godinama, sve do subote, jedina mogla da šalje ljude na ISS još od 2011. godine i ukidanja američkog programa “Spejs šatla”.

USPJEŠAN PODUHVAT

Svemirska letjelica koju je projektovala i izgradila privatna kompanija Spejseks (SpaceX) stigla je danas s dvojicom astronauta američke svemirske agencije NASA na Međunarodnu svemirsku stanicu (MSS) u orbiti Zemlje.

Spejseksova kapsula Dregon (Dragon – zmaj) sletjela je automatski – što je novina za letove s posadom, dok su astronauti Dag Harli i Bob Benken bili u pripravnosti da preuzmu kontrolu.

Jučerašnje lansiranje iz Svemirskog centra “Kenedi” u Kejp Kanaveralu, na Floridi, u SAD, smatra se istorijskim pošto je prvo koje je izvela privatna firma. Ista lansirna rampa korišćena je i prilikom polijetanja misija “Apolo” na Mjesec, prije pola vijeka.

Kapsula s Harlijem i Benkenom ušla je u orbitu Zemlje nedugo pošto je raketa “Falkon 9” koja ju je ponijela lansirana u 15.22 po lokalnom vremenu (21.22 po centralnoevropskom).

Taj poduhvat je tim revolucionarniji jer se veći, prvi stepen “Falkona 9”, namijenjen za višekratnu upotrebu čime letovi pojeftinjuju, sam automatski vratio na Zemlju i uspravno – kako je i poletio, uz pomoć svojih motora sletio na palubu posebno izgrađenog “broda-drona” “Spejseksa”, nazvanog “Of Course I Still Love You” (Naravno da te još volim).

Do Međunarodne svemirske stanice dvojica astronauta su putovala 19 sati.

Osnivač i glavni vlasnik kompanije “Spejseks” je američki inženjer, preduzetnik i inovator Ilon Mask, jedan od najbogatijih ljudi na svijetu.

Lansiranje iz Kejp Kanaverala juče su pratili i predsjednik i potpredsjednik SAD, Donald Tramp i Majk Pens.

Brojni građani takođe su se okupili da bi posmatrali lansiranje rakete.

Poslije pola vijeka, intenzivna svemirska aktivnost SAD je bila obustavljena iz niza razloga, te je jučerašnji let astronauta NASA u orbitu Zemlje prvi s teritorije SAD poslije skoro čitave decenije prekida. Letjelica s astronautima NASA posljednji put je lansirana iz Kejp Kanaverala u julu 2011. godine.

NASA se od tada oslanjala na ruske rakete lansirane s kosmodroma Bajkonur u Kazahstanu, odakle su njeni astronauti polijetali ka Međunarodnoj svemirskoj stanici.

Astronaute su u svemir do sada slale samo Rusija, SAD i Kina, ali nikada do sada to nije učinila privatna kompanija.

NASA je posljednji put lansirala astronaute u svemir u novoj letjelici pre 40 godina.

TREĆA SREĆA

Svemirska letjelica koju je dizajnirala i izgradila privatna kompanija Spejseks lansirana je danas u orbitu s dvojicom astronauta američke svemirske agencije NASA.

Riječ je o istorijskom lansiranju iz Svemirskog centra Kenedi u Kejp Kanaveralu, prvom koje je izvela privatna firma. Ista lansirna rampa korišćena je i prilikom polijetanja misija Apolo na Mjesec, prije pola vijeka.

Letjelica s astronautima NASA, Dagom Harlijem i Bobom Benkenom, ušla je u orbitu nedugo pošto je lansirana u 15.22 po lokalnom vremenu (21.22 po centralnoevropskom).

“Hajde da zapalimo ovu svijeću”, rekao je Harli neposredno prije lansiranja.

Harli i Benken treba da stignu na Međunarodnu svemirsku stanicu do koje let traje 19 sati.

Današnji odlazak astronauta NASA u orbitu prvi je sa teritorije SAD u gotovo 10 godina. Letjelica s astronautima NASA posljednji put je lansirana iz Kejp Kanaverala u julu 2011. godine.

NASA se od tada oslanjala na ruske rakete lansirane s kosmodroma Bajkonur u Kazahstanu, odakle su njeni astronauti polijetali ka Međunarodnoj svemirskoj stanici.

Harli i Benken je trebalo da polete u srijedu, ali je lansiranje otkazano 17 minuta prije planiranog vremena zbog mogućih munja.

I danas je bilo neizvkesno da li će oni poletketi Spejseksovom raketom Falkon 9 pošto su meteorolozi predviđali mogućnost novih oluja.

Astronaute su u svemir do sada slale tri države, Rusija, SAD i Kina, ali to nikada nije učinila privatna kompanija.

NASA je posljednji put lansirala astronaute u svemir u novoj letjelici prije 40 godina.

Vlasnik kompanije Spejseks je američki preduzetnik i inovator Ilon Mask.

ODLAGALI ZBOG LOŠEG VREMENA

Američka kompanija SpaceX danas će ponovo pokušati da lansira kapsulu “Crew Dragon” u kojoj će biti astronauti svemirske agencije NASA, prenosi BBC.

Prvi pokušaj lansiranja u srijedu nije realizovan zbog lošeg vremena, tako da je putovanje astronauta na Međunarodnu svemirsku stanicu (IS S) odloženo za danas, mada ni sada vremenska prognoza nije idealna.

Ova misija je važna, jer SAD šalju astronaute na IS S prvi put od završetka NASA programa Spejs šatl 2011. godine.

NASA će prvi put u istoriji iskoristiti privatnu kompaniju za transport posade u orbitu.

Ako lansiranje bude uspješno, let do IS S će trajati 19 sati. Planirano je da astronauti na svemirskoj stanici ostanu najduže četiri mjeseca.

SpaceX je potpisao ugovor sa NASA-om vrijedan 2,6 milijardi dolara, koji podrazumijeva šest letova na IS S.

BOLJE PERFORMANSE

Naučnici su razvili vještačko oko koje može da oponaša ljudsko i pruži bolje performanse.

Vještačko oko ima strukturu sličnu ljudskom oku, osjetljivo je na svjetlost, ali ima bržu reakciju. Takođe, ovaj elektronski uređaj ima potencijal za oštriji vid u odnosu na ljudsko oko, piše ScienceNews.

“U budućnosti ga možemo koristiti za bolje vizuelne proteze i humanoidnu robotiku”, rekao je inžinjer i naučnik Zijong Fan s Univerziteta za nauku i tehnologiju u Hong Kongu.

Ljudsko oko duguje svoje široko vidno polje i vid visoke rezolucije zahvaljujući mrežnjači u obliku kupole, a to je područje u stražnjem dijelu očne jabučice koje je prekriveno ćelijama osjetljivim na svjetlo.

Fan i njegove kolege su iskoristili zakrivljenu membranu od aluminij-oksida opremljenu senzorima napravljenim od materijala osjetljivog na svjetlo pod nazivom perovskit kako bi oponašali tu strukturu u svojoj sintetičkoj očnoj jabučici. Žice spojene s umjetnom mrežnjačom šalju očitanja senzora na obradu, baš kao što to čine nervna vlakna koja prenose signale iz prave očne jabučice do mozga.

Vještačka očna jabučica registruje promjene osvjetljenja brže nego ljudsko oko, otprilike za 30 do 40 milisekundi u odnosu na 40 do 150 milisekundi. Uređaj može smanjiti svjetlo kao i ljudsko oko, ali njegovo vidno polje iznosi 100 stepeni u odnosu na 150 stepeni u slučaju ljudskog oka. Ipak, to je bolje u odnosu na obične pljosnate senzore s vidnim poljem od 70 stepeni.

U teoriji, sintetičko oko je sposobno za mnogo veću rezoluciju u odnosu na ljudsko jer umjetna mrežnjača sadrži oko 460 miliona senzora za svjetlo po kvadratnom centimetru, dok taj broj u slučaju prave retine iznosi oko 10 miliona.

NOVA OPCIJA

YouTube obiluje raznovrnim videozapisima i zbog toga je popularan među korisnicima koji često izgube pojam o vremenu kada ih gledaju i kasno idu na spavanje te budu iscrpljeni i pospani. Da bi se to izbjeglo tim iz YouTube-a odlučio je da uvede novu opciju na telefonima koja podsjeća ljude kada je vrijeme spavanja.

BBC piše da YouTube zapravo promoviše “digitalni wellnes” i riječ je o jednoj vrsti podsjetnika koji se aktivira tokom korištenja YouTube-a i automatski prekida video s obaviještenjem da je vrijeme za spavanje.

Ova opcija je napravljena za Android telefone, a kako biste je aktivirali, morate otići u postavke na YouTube-u i uključite opciju “remind me when it’s time for bed” (podsjeti me kada je vrijeme spavanja).

Nakon toga se nudi još jedna mogućnost, a to je da osoba može izabrati u koliko sati želi da je YouTube obavijesti, možda dok gleda video ili ipak nakon što se završi.

Isto kao i kod alarma, podsjetnik se može odgoditi (snooze), ali će se nastaviti aktivirati u jednakim vremenskim periodima nakon toga.

Iz YouTube-a su naveli da su ovu opciju osmislili kako bi omogućili ljudima kvalitetan san i upozorili ih kada pretjeruju s korištenjem njihove aplikacije.

CUKERBERG ZA BBC

Izvršni direktor Fejsbuka Mark Cukerberg priznao je danas da je ta društvena mreža kasnila u reagovanju na miješanje u američke predsjedničke izbore 2016. godine i izrazio uvjerenje da će biti moguće “zaštititi integritet” narednih izbora u SAD.

Fejsbuk je poput Tvitera žestoko kritikovan zbog propusta u velikim kampanjama dezinformisanja 2016. godine, uključujući i američku predsjedničku kampanju.

Priznajući da je Fejsbuk kaskao tokom posljednje predsjedničke kampanje u SAD, Zakerberg je u intervjuu za BBC istakao da sprečavanje miješanja u izbore predstavlja “trku u naoružanju” protiv zemalja kao što su Rusija, Iran ili Kina.

“Zemlje će nastaviti da pokušavaju da se miješaju i imaćemo ovakve probleme, ali mnogo toga smo naučili od 2016. i uvjeren sam da ćemo moći da zaštitimo integritet narednih izbora”, koji će biti održani 3. novembra, rekao je on.

Cukerberg je u istom intervjuu rekao da je Fejsbuk tokom pandemije korona virusa radio na uklanjanju lažnih vijesti, omogućio ljudima da budu u kontaktu sa bližnjima i pomogao malim preduzećima.

IZAZIVA KARCINOM?

Nakon godina pariničenja američka kompanija “Džonson i Džonson” povukla je iz prodaje bebi puder. Naime, 16.000 potrošača tužilo je kompaniju, tvrdeći da je njihov puder za bebe uzrokovao da djeca obole od karcionoma.

Kompanija je zaustavila prodaju bebi pudera u Sjedinjenim Američkim Državama i Kanadi.

Odluka je stigla poslije godina parničenja, a kompaniji je određeno da plati milijarde dolara odštete.

Iz kompanije su uporno tvrdili da je proizvod bezbjedan.

Odlučeno je da će prodaja proizvoda koji čini 0,5 odsto njihovog poslovanja u SAD biti stopirana, ali da će trgovci moći da trguju s postojećim inventarom.

Kompaniju je tužilo 16.000 potrošača koji tvrde da bebi puder sadrži azbest za koji se zna da je kancerogen.

Saopšteno je da je potražnja za Džonsonovim puderom za bebe u Sjevernoj Americi opala “usljed čega su se u velikoj mjeri desile promjene navika potrošača, podstaknute dezinformacijama oko bezbjednosti njihovih proizvoda”.

U saopštenju piše da se kompanija konstantno suočava sa advokatima koji nude klijentima da ih tuže.

“Mi i dalje tvrdimo sa sigurnošću da je bebi puder bezbjedan. Nezavisne naučne studije medicinskih stručnjaka širom svijeta su to potvrdile”, navodi se u saopštenju.

Dodaju da je provjera njihovih proizvoda ponovo pokrenuta zbog pandemije korona virusa.

Prošlog oktobra je saopšteno da je prilikom testiranja, koji je sprovela američka Uprava za hranu i ljekove u bebi puderu u tragovima pronađen azbest.

“Džonson i Džonson” je podnio žalbu 2018. godine na tužbu od 4,7 milijarde dolara koju su protiv njih podnijele 22 žene tvrdeći da su od njihovih proizvoda razvile rak jajnika.

FAZA PROMJENE

Sunce koje pruža pravu količinu svjetlosti i toplote za život na planeti Zemlji, prolazi kroz faze i promjene, a sada je u fazi manje aktivnosti koja se naziva “solarni minimum”.

Sunce ima redovne intervale od 11 godina – od vrhunca energetske aktivnosti, s više Sunčevih “pjega” i “baklji”, do minimuma aktivnosti, kada je mnogo mirnije, što znači manje tih pojava i manje isijavanja energije.

Naučnici iz Agencije SAD za svemir, NASA-e, kažu da je Sunce sada u fazi nazvanoj “Veliki solarni minimum”, prenijela je američka TV CNN.

“Veliki solarni minimum” se posljednji put dogodio između 1650. i 1715. godine, a taj period je na Zemljinoj sjevernoj hemisferi nazvan “Malo ledeno doba”. Zime su bile mjesecima duže nego inače i veoma hladne, ljeta kratka i jedva mlaka, padalo je mnogo snijega i kiše, žetve i berbe su bile slabe, a glad i bolesti velike.

“Tada je kombinacija hlađenja izazvanog prašinom u atmosferi Zemlje od aktivnosti vulkana, i niske aktivnosti Sunca, proizvela pad temperature na tlu”, piše u blogu NASA-e o globalnoj promjeni klime.

Ali, sadašnji “solarni minimum” neće izazvati još jedno takvo ledeno doba, kaže NASA, a to je vjerovatno posljedica klimatskih promjena.

“Zagrijavanje atmosfere zagađujućim gasovima od potrošnje fosilnog goriva šest je puta veće od mogućeg višedecenijskog hlađenja od dugotrajnog ‘Velikog solarnog minimuma’ “, kaže NASA.

“Čak i ako bi ‘Veliki solarni minimum’ trajao čitav vijek, temperatura u svijetu bi rasla” kao posljedica takozvanog “efekta staklene bašte”, izazvanog aktivnošću čovjeka.

Naučnici su znali da dolazi sadašnji “solarni minimum” jer je to dio redovnog Sunčevog ciklusa: Sunčeve pjege su bile na vrhuncu 2014. godini, a minimum je, po podacima NASA-e, počeo 2019. godine.

Podatke o aktivnosti Sunca NASA prikuplja i osmatračkom solarnom sondom “Parker” koju je lansirala 2018. godine. Ta sonda se približila Suncu više nego bilo koja druga, i neki od njenih prvih prolazaka pored Sunca donije su niz ranije nepoznatih podataka o njegovoj aktivnosti.

“Parker” će tokom sedmogodišnje misije obletjeti Sunce 21 put i 2024. godine mu se približiti na 6,3 miliona kilometara.

Iako to izgleda kao veoma daleko, istraživači kažu da je to zapravo isto kao kada je na fudbalskom terenu lopta na samo 3,5 metra od gola, zaključuje CNN.

VIRUS KORONA

Američka kompanija Moderna uspjela je da razvije vakcinu protiv virusa korona koja je dala prve pozitivne rezultate na ljudima, javljaju mediji u SAD-u.

Iz Moderne je saopšteno da su pronašli neutralizirajuća tijela kod prvih osam osoba koje su učestvovale u njihovim sigurnosnim ispitivanjima, javlja BBC. Takođe je istaknuto kako je imuni odgovor tih osoba sličan imunom odgovoru kod onih osoba koje su zaražene stvarnim kovidom-19.

Očekuje se da će u julu započeti veća ispitivanja da li ova vakcina zapravo štiti od infekcije.

Ukuoliko buduća istraživanja budu uspješna, vakcina ove kompanije mogla bi biti dostupna javnosti već u januaru, rekao je za CNN glavni ljekar Moderne Tal Zaks.

“Ovo su apsolutno dobre vijesti za koje smatramo da mnogi čekaju već prilično dugo”, kazao je Zaks.

Rezultati istraživanja koje je vodio Nacionalni institut za zdravlje SAD-a nisu još predstavljeni detaljno, osim da vakcina može razviti antitijela protiv korona virusa.

Kompanija Moderna sa sjedištem u Kembridžu jedna je od osam svjetskih kompanija koje rade na kliničkim ispitivanjima vakcina protiv koronavirusa na ljudima, nedavno je saopšila Svjetska zdravstvena organizacija.

Moderna je tokom ispitivanja vakcinisala na desetine ispitanika te je kod osam njih zabilježila pojavu antitijela. Ovakva vakcina bi mogla pružiti određenu zaštitu imunološkom sistemu da se bori protiv virusa kako ljudi ne bi postali bolesni.