VIRTUELNA IZLOŽBA

Crnogorski karikaturista Darko Drljević predstavio je kroz karikature 11 pregovaračkih poglavlja, u okviru virtuelne izložbe koja je dio projekta EU4ME.

Kako navode iz Generalnog sekretarijata Vlade, virutelna izložba “Pristupanje Crne Gore EU – pogled kroz karikature”, nastala je kroz projekat EU4ME, koji finansira Evropska unija, tokom epidemije korona virusa i sprovođenja mjera Nacionalnog koordinacionog tijela za zarazne bolesti.

“Cilj virtuelne izložbe je da građane, kroz ilustracije protkane humorom i metaforom, podstaknu da društvenu stvarnost sagledaju iz drugog ugla, kao i da ih, u vremenu globalne pandemije podsjetimo na vrijednosti koje upravo čine temelje Evropske unije, kao što su zajedništvo i solidarnost”, navodi se u saopštenju.

Proslavljeni karikaturista Darko Drljević je, svojim karikaturama predstavio zahtjevna pregovaračka poglavlja i obaveze koje Crna Gora ispunjava prema članstvu u EU. On je poručio da se raduje članstvu Crne Gore u EU – zbog integracija, putovanja, zajedničke valute.

“To su za mene sve vrijednosti koje su veoma bitne za nas. Inače, kad god pođem negdje po svijetu dosadim ljudima pričajući o Crnoj Gori i hvaleći se kako mi imamo valutu euro, dok neke članice, kao što su Bugarska, Rumunija i Hrvatska, još nemaju. Pozivam ljude da dođu u Crnu Goru jer je puno ljepše i jeftinije i imamo istu valutu”, naveo je Drljević.

Prema njegovim riječima, sa aspekta struke, članstvo Crne Gore u EU bi mu mnogo značilo.

“Recimo, puno sam toga propustio zbog toga što nijesmo članica EU. Konkretno, skoro je bio seminar velikih karikaturista EU, a iako važim za jednog od deset najboljih u svijetu, nisam bio tamo pozvan iz razloga što nijesmo u EU. Bile su moje kolege iz Hrvatske. To je bilo u Strazburu”, rekao je Drljević.

Virtuelna izložba dostupna je linku http://www.karikature.eu.me/, sa kog se mogu i preuzeti karikature.

Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1396. u okršaju s vojskom Đurđa II Stracimirovića Balšića, poginuo je Radič Crnojević. Taj sukob su uzrokovale stare nesuglasice Crnojevića i Balšića i pretenzije Radiča Crnojevića na posjede Balšića.

1786 – U zatvoru u Amsterdamu izvršio je samoubistvo pustolov i pisac, konte Stefan Zanović. Rođen je u Budvi 1751. Osnovnu i srednju školu završio je u Veneciji, a studirao je u Padovi. Pisao je pjesme, drame, istorijsko-političke spise, epistolarnu prozu. Pored najpoznatijeg djela „Turska pisma“, napisao je i ostvarenja istoriografskog karaktera „Veliki Kastriot Albanije“ i „Šćepan Mali“, kao i drame „Dinona“, „Atrej“, i „Turska svadba“.  Pisao je na francuskom i italijanskom jeziku. Predstavljao se kao crnogorski i albanski knez.

1828 – Rođen je crnogorski knjaz Danilo Petrović, prvi svjetovni gospodar Crne Gore iz dinastije Petrović – Njegoš. Na zahtjev knjaza Danila, crnogorski Senat donio je akt o proglašenju Crne Gore za knjaževinu, što je priznala Rusija, a prećutno  i  Austrija. Tim činom knjaz Danilo je izvršio političku sekularizaciju – odvojivši crkvenu, odnosno duhovnu vlast od svjetovne. U namjeri da Crnu Goru modernizuje, izvršio je niz reformi, reorganizovao vojsku, donio Zakonik kojim je definisao unutrašnji život knjaževine, odupro se Prvom pohodu Omer-paše Latasa na Crnu Goru, izvojevao pobjedu na Grahovcu  kojom je doprinio jačanju ugleda  Crne Gore u Evropi i potvrđivanju njenog suvereniteta i nezavisnosti. Knjaz Danilo ubijen je u Kotoru 13. avgusta 1860. godine.

1892 – Dvadeset peti maj zvanični je datum rođenja bivšeg predsjednika SFR Jugoslavije Josipa Broza Tita i za vrijeme njegove vladavine slavljen je kao Dan mladosti. Prema nekim podacima datum Titovog rođenja je 7. maj.

1897 – U Lugovima kod Kolašina rođen je Radosav Medenica, germanista, književni kritičar, prevodilac i pisac udžbenika i jedan od pokretača časopisa “Istorijski zapisi”.  S njemačkog je preveo Gezemanovo djelo “Čojstvo i junaštvo starih Crnogoraca”. Radosav Medenica umro je u Beogradu 29. oktobra 1987.

1908 – Počeo je sudski proces 49-orici optuženih za namjeru likvidacije crnogorskog knjaza Nikole, ministara i članova porodice Petrović – Njegoš, te pokušaja državnog puča u Crnoj Gori. Proces poznat kao suđenje učesnicima  “bombaške afere” vođen je na Cetinju i trajao je do 13. juna iste godine.

1930 – U Podgorici je  iz štampe izašao prvi broj nedjeljnika “Zeta”,  izuzetno značajnog glasila u Crnoj Gori između dva svjetska rata. Koncepcijski je bio okrenut interesima radničkog pokreta i otvoren za pripadnike i simpatizere političkih stranaka ukinutih šestojanuarskom diktaturom Aleksandra Karađorđevića. Osnivač lista bio je je Jovan-Jozo Vukčević s braćom Mitrom i Stevanom. Osnivač, direktor i glavni urednik „Zete“, Jovan Vukčević djelovao je i izvan svoga lista i bio dopisnik  „Glasa Crne Gore, „Junajted Presa“ i član redakcije beogradskog dnevnika „Pravda“. Zahvaljujući njegovoj svestranoj ličnosti (novinar, sportista, pozorišni kritičar, publicista), ali i slobodoumnosti u uslovima ondašnje režimske diktature i obespravljenosti Crne Gore, nedjeljnik „Zeta“ bio je reprezentativan izraz domaćih i inostarnih zbivanja. Bavio se, takođe, crnogorskom prošlošću, ideološkim pitanjima crnogorske međuratne književnosti i, po cijenu oštrih kritika i zabrana, podvrgavao provjeri odluke nelegalne Podgoričke skupštine 1918. Crnogorski istoričar Branislav Kovačević zapisao je da je „onovremena „Zeta“ značajno uticala na oživljavanje narodne svijesti o dostojanstvu vlastite kulture, nacionalnog identiteta i državnog suvereniteta“. List je prestao da izlazi 6. aprila 1941, a Jovan-Jozo Vukčević priključio se narodnooslobodilačkom pokretu i Trinaestojulskom ustanku. U septembru iste godine, svoju je štampariju ustupio Glavnom štabu partizanskih snaga u Crnoj Gori. Kao rodoljub i učesnik NOB-a, zatvaran je i mučen u podgoričkim zatvorima, a 6.juna 1942. s 56 drugova antifašista strijeljan na Kućama Rakića, na desnoj obali Cijevne. Jovan Vukčević bio je najmlađi sin Periše Vukčevića, osnivača i vlasnika štamparije, knjižare, knjigoveznice i pečatoreznice „Zeta“ (1928), „prvog novinsko-štamparskog preduzeća u Crnoj Gori s najsavremenijom opremom“, zabilježio je dr Niko S. Martinović.

1972 – U Službenom listu Socijalističke republike Crne Gore objavljen je ukaz o proglašenju Zakona o osnivanju  Pravnog fakulteta u Titogradu.  Zakon je usvojen na sjednicama republičke Skupštine 27, odnosno 28. aprila iste godine. Nastava  na  Pravnom fakultetu počela je školske 1972 /73, kada je i konstituisan Fakultet. Pravni fakultet članica je, i jedan od konstituenata Univerziteta Crne Gore.

1980 – U  Titogradu je otvoren Sportsko rekreacioni centar Morača s univerzalnom sportskom dvoranom, teretanom, bazenom i saunom. Prvi sportski susret organizovan u sportskom centru “Morača” bio je utakmica košarkaške reprezentacije Jugoslavije i američkog tima “Vičita”.

1993 – Savjet bezbjednosti UN usvojio je rezoluciju 827. o osnivanju Međunarodnog suda za ratne zločine počinjene na tlu bivše Jugoslavije sa sjedištem u Hagu. Bio je to prvi takav sud poslije sudova u Nirnbergu 1945/46. i Tokiju 1946/48. Godine 1994. osnovan je i Međunarodni krivični sud za Ruandu sa sjedištem u tanzanijskom gradu Aruši.

2006 – Povodom odugovlačenja vlasti u Beogradu da prizna rezultat referenduma i izglasavanje nezavisnosti Crne Gore, ambasador Sjedinjenih Američkih Država u Srbiji i Crnoj Gori Majkl Polt izjavio je da bi Srbija trebalo brzo da uspostavi konstruktivan odnos s Crnom Gorom pošto je referendumom u Crnoj Gori izglasan kraj državne zajednice. Istoga dana hrvatska Vlada usvojila je posebnu izjavu o referendumu u Crnoj Gori, u kojoj je istaknuto: “Crnogorska nezavisnost i samostalnost doprinijeće daljem učvršćivanju mira, stabilnosti i saradnje između naroda i država Jugoistočne Evrope”.

2011 – Američki predsjednik Barak Obama izjavio je da američki i evropski lideri moraju pogurati demokratske reforme u sjevernoj Africi i na Bliskom Istoku i prevazići sumnje u namjere Zapada u tom regionu. Obama je predstavio plan mogućih odgovora na pobune „arapskog proljeća“ i postao prvi američki predsjednik koji je održao govor pred oba doma britanskog parlamenta u istorijskoj Vestminsterskoj palati.

2011 – Predstavnici rukometnih saveza Hrvatske, Crne Gore, Srbije, Bosne i Hercegovine, Makedonije i Slovačke osnovali su u Zagrebu Reginalnu rukometnu ligu za područje jugoistočne Evrope (SEHA) i potpisali ugovor o početku takmičenja 10. septembra. SEHA liga ima dvanaest klubova – tri iz Bosne i Hercegovine, po dva iz Hrvatske, Srbije, Crne Gore i Makedonije, kao i jedan iz Slovačke.

2012 – Pored velikog bazena bečićkog hotela „Splendid“ svečano je otvorena dvodnevna konferencija zvaničnika Jugoistočne Evrope. Na konferenciji je učestvovalo 300 zvaničnika iz tridesetak država regiona, Evrope i SAD-a. Konferenciju je otvorio šef crnogorskog parlamenta Ranko Krivokapić, a organizovale su je Skupština Crne Gore i Vlada, uz logističku podršku DPS-a.

2012 – Uhapšen je sobar pape Benedikta XVI Paolo Gabrijel, optužen zbog curenja povjerljivih dokumenata iz Vatikana, uključujući i one o korupciji. Taj skandal, poznatiji kao „Vatiliks“, proizvelo je curenje povjerljivih dokumenata u italijanske medije u januaru i februaru, uključujući i lična papina pisma.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1803 – Rođen je američki pjesnik, esejista i duhovni vođa transcendentalista Ralf Valdo Emerson. Poznata Emersonova djela: “Priroda”, “Ogledi”, “Društvo i usamljenost”.

1889 – Rođen je ruski inžinjer avijacije Igor Ivanovič Sikorski. Izumio je helikopter 1908 . i avion sa više motora 1913.

1944 – Nijemci su u Drugom svjetskom ratu počeli vazdušni desant na Drvar gdje je bio smješten Vrhovni štab jugoslovenskih partizana.

1959 – Prijateljskim susretom košarkaša Budućnosti  i ivangradskog Radničkog, u Titogradu (današnja Podgorica) otvoren je košarkaški stadion u Njegoševom parku na obali Morače. Izgradnju stadiona pomogli su članovi KK Budućnost.

1991 – Završena je dvodnevna akcija tokom koje su Izraelci vazdušnim mostom” prebacili 15.000 etiopskih Jevreja iz Adis Abebe u Izrael.

1994 – Ruski književnik Aleksandar Solženjicin vratio se u Rusiju nakon 20 godina izgnanstva.

2001 – Deset godina nakon raspada SFR Jugoslavije, predstavnici novonastalih džava parafirali su u Beču Sporazum o podjeli imovine bivše zajedničke zemlje.

2008 – U Budvi je završeno trodnevno svjetsko takmičenje glisera u kome je pobijedio šampionski dvojac Ujedinjenih Arapskih Emirata Viktor I  Muhamed al Mari i Nadir bin Hendi. Mononautički spektakl Powerboot Class I „Hypo group montenegrin Gran prix“ posmatralo je više od 30.000 ljudi koji su u Budvu specijalno doputovali da bi prisustvovali šampionatu. Gliseri (dugački 14 metara i teški 5 tona)  na trkama budvanskim zalivom dostizali su brzinu preko 200 kilometara na sat, nošeni motorima od 1.800 konjskih snaga. Za titulu se takmičilo devet ekipa iz Ujedinjenih Arapskih Emirata, Velike Britanije, Italije, Norveške i Katara. Trke glisera datiraju od prije pola vijeka.

2009 – Žiri 62. filmskog festivala u Kanu dodijelio je Zlatnu palmu filmu austrijskog reditelja Mihaela Hanekea “Bijela traka”, dok je Gran pri dodijeljen francuskom reditelju Žaku Odijaru za film “Prorok”.

2013 – Savladavši Borusiju 2:1, Bajern iz Minhena peti put je u svojoj istoriji osvojio Ligu šampiona i postao prvak Evrope.

U PRODUKCIJI RTCG

Drama “Naod”, priča o teškoj dijagnozi-demenciji, laganom brisanju sjećanja sa kojim nestaje i sve ono što jedan život i ličnost čini posebnim univerzumom, počeće, od sjutra, da dobija svoj vizuelni oblik.

Ekipa RTCG, u čijoj produkciji se oživljava tekst Gojka Kastratovića, nalazi se u Ublima i spremna je da u svemu isprati zahtjeve reditelja Slobodana Šćepanovića.

Šćepanović vjeruje da je podjelom uloga – Dejan Đonović (Naod) i Ivona Čović Jaćimović (Janica) i Željko Radunović kojem je u projektu pripala epizoda, izabrao pobjednički tim u kojem su i izvršni producent Predrag Vukčević, direktor Produkcije RTCG Dragan Tomašević i urednik KUP-a Televizije Crne Gore Vlatko Simunović.

Težak zadatak očekuje glavnog glumca Dejana Đonovića jer se karakter kojem treba da udahne život bori sa dijagnozom koja se može posmatrati i kao presuda. Sa demencijom se, kaže Đonović, gubi veza sa sobom i stvarnošću.

“I onaj ko vas više ne prepoznaje i zaboravlja naučeno nije više za vas ono što je bio nekada. Mi u drugima tražimo potvrdu sebe. Bez nje ni mi nijesmo cjeloviti. Ni naš život nema istu vrijednost. U početku to doživljavamo kao nečiji povratak u djetinjstvo. Samo što tada više nije moguće učiti i vezivati se. Kao da se desi implozija ličnosti koja nestaje pred našim očima. Dovoljno je to za dramu”, rekao je Đonović

Đonović misli da je interesantnije posmatrati ovaj lik kroz simboliku koja nosi njegovo stanje.

“Da li smo mi svi u stvari na neki način dementni i nezaštićeni? Da li se čitava civilizacija gubi u vremenu i prostoru kao i neuroni koji umiru? Postajemo li stanovnici poznatih prostora koje više ne prepoznajemo? Da li izgovaramo riječi koje ne razumijemo i ne vjerujemo u njih i njihovu vrijednost? Ko smo sebi i ko su nam drugi? I na kraju, da li je možda previše drsko tvrditi da sama podsvijest ljudska gasi svoje biće preopterećena beskrajno teškim teretom osjećanja krivice? Ili samo ovako napušteni napuštamo i sami sebe? To je bio mamac za mene kao glumca. Znaću koliko sam pogrešno igrao ovu ulogu kada i sam uđem u prostor i vrijeme čovjeka koji napušta sebe. Ali, možda će tada biti kasno, jer televizija nije pozorište. Ispravke nijesu moguće. Ali, izazov je izazov. Teško mu je odoljeti”, dodaje Đonović.

Čović Jaćimović ističe da je uloga Janice poseban izazov u njenoj glumačkoj karijeri.

“Janica je kompleksna,jaka, stabilna žena kakve samo Crnogorke mogu ga budu. Breme života koje ona hrabro nosi na svojim leđima, vjerujem da su posljedica njenih životnih izbora, koji u mnogome naše živote čine sretnim ili nesretnim. Nijesam neko ko vjeruje u sudbine, vjerujem u naše odluke, izbore i karmu koje treba sami da proživimo. Tako je i sa mojom Janicom, ženom velikog srca, koja snosi kompletnu odgovornost za svoj predjašnji izbor. Koji je izbor u pitanju, ostavićemo publici da sama vidi. U suštini, u kojem god vremenu žena bitisala i stvarala, ona je iznutra jedan krhki cvijet koji je neophodno nalivati ljubavlju i poštovanjem, u tom konceptu svi oko nje su zadovoljni i srećni. Koji je Janicin koncept, ostaje da vidimo”, kaže Čović Jaćimović.

Drama “Naod” samo je jedan u nizu projekata Kulturno/umjetničkog programa TVCG, ali kao igrani program, svakako, spada u zahtjevnije forme televizijskog stvaralaštva.

To je prvi je igrani projekat Kulturno umjetničkog programa TVCG u 2020. KUP TV Crne Gore u toj kategoriji iza sebe u proteklih nekoliko godina ima zapažene rezultate. Zato ne govorimo o novom početku, govorimo o novom zamahu koji je posljedica razumijevanju za ovu vrstu programa i podrške Savjeta RTCG, menadžmenta i uredništva TVCG.

Gojko Kastratoviće je ostavio dubok trag u crnogorskoj kulturi. Bio je svestran. U sjeni kapitalnih projekata koje je realizovao ostao je njegov dramski opus i ovaj projekat TVCG, između ostalog, osvjetljava taj segment njegove impresivne zaostavštine.

“Za televizijsku adaptaciju drame ‘Naod’ odlučili smo se je jer se radi o potentnom tekstu koji je valjana osnova za prvorazredno ostvarenje u kategoriji TV drama. S prepoznatljivim rediteljskim rukopisom nove kreativne faze reditelja Slobodana Boba Šćepanovića biće to djelo koje se prati s pažnjom i užitkom, ali i pokreće neka univerzalna pitanja. Ponosni smo, jer kompletan projekat realizujemo angažovanjem ljudstva iz RJ Produkcija TVCG i tehnoloških kapaciteta naše kuće koji danas mogu biti odgovarajuća podrška i najsloženijim igranim projektima”, zaključio je Simunović.

U PRODUKCIJI RTCG

Drama “Naod”, priča o teškoj dijagnozi-demenciji, laganom brisanju sjećanja sa kojim nestaje i sve ono što jedan život i ličnost čini posebnim univerzumom, počeće, od sjutra, da dobija svoj vizuelni oblik.

Ekipa RTCG, u čijoj produkciji se oživljava tekst Gojka Kastratovića, nalazi se u Ublima i spremna je da u svemu isprati zahtjeve reditelja Slobodana Šćepanovića.

Šćepanović vjeruje da je podjelom uloga – Dejan Đonović (Naod) i Ivona Čović Jaćimović (Janica) i Željko Radunović kojem je u projektu pripala epizoda, izabrao pobjednički tim u kojem su i izvršni producent Predrag Vukčević, direktor Produkcije RTCG Dragan Tomašević i urednik KUP-a Televizije Crne Gore Vlatko Simunović.

Težak zadatak očekuje glavnog glumca Dejana Đonovića jer se karakter kojem treba da udahne život bori sa dijagnozom koja se može posmatrati i kao presuda. Sa demencijom se, kaže Đonović, gubi veza sa sobom i stvarnošću.

“I onaj ko vas više ne prepoznaje i zaboravlja naučeno nije više za vas ono što je bio nekada. Mi u drugima tražimo potvrdu sebe. Bez nje ni mi nijesmo cjeloviti. Ni naš život nema istu vrijednost. U početku to doživljavamo kao nečiji povratak u djetinjstvo. Samo što tada više nije moguće učiti i vezivati se. Kao da se desi implozija ličnosti koja nestaje pred našim očima. Dovoljno je to za dramu”, rekao je Đonović

Đonović misli da je interesantnije posmatrati ovaj lik kroz simboliku koja nosi njegovo stanje.

“Da li smo mi svi u stvari na neki način dementni i nezaštićeni? Da li se čitava civilizacija gubi u vremenu i prostoru kao i neuroni koji umiru? Postajemo li stanovnici poznatih prostora koje više ne prepoznajemo? Da li izgovaramo riječi koje ne razumijemo i ne vjerujemo u njih i njihovu vrijednost? Ko smo sebi i ko su nam drugi? I na kraju, da li je možda previše drsko tvrditi da sama podsvijest ljudska gasi svoje biće preopterećena beskrajno teškim teretom osjećanja krivice? Ili samo ovako napušteni napuštamo i sami sebe? To je bio mamac za mene kao glumca. Znaću koliko sam pogrešno igrao ovu ulogu kada i sam uđem u prostor i vrijeme čovjeka koji napušta sebe. Ali, možda će tada biti kasno, jer televizija nije pozorište. Ispravke nijesu moguće. Ali, izazov je izazov. Teško mu je odoljeti”, dodaje Đonović.

Čović Jaćimović ističe da je uloga Janice poseban izazov u njenoj glumačkoj karijeri.

“Janica je kompleksna,jaka, stabilna žena kakve samo Crnogorke mogu ga budu. Breme života koje ona hrabro nosi na svojim leđima, vjerujem da su posljedica njenih životnih izbora, koji u mnogome naše živote čine sretnim ili nesretnim. Nijesam neko ko vjeruje u sudbine, vjerujem u naše odluke, izbore i karmu koje treba sami da proživimo. Tako je i sa mojom Janicom, ženom velikog srca, koja snosi kompletnu odgovornost za svoj predjašnji izbor. Koji je izbor u pitanju, ostavićemo publici da sama vidi. U suštini, u kojem god vremenu žena bitisala i stvarala, ona je iznutra jedan krhki cvijet koji je neophodno nalivati ljubavlju i poštovanjem, u tom konceptu svi oko nje su zadovoljni i srećni. Koji je Janicin koncept, ostaje da vidimo”, kaže Čović Jaćimović.

Drama “Naod” samo je jedan u nizu projekata Kulturno/umjetničkog programa TVCG, ali kao igrani program, svakako, spada u zahtjevnije forme televizijskog stvaralaštva.

To je prvi je igrani projekat Kulturno umjetničkog programa TVCG u 2020. KUP TV Crne Gore u toj kategoriji iza sebe u proteklih nekoliko godina ima zapažene rezultate. Zato ne govorimo o novom početku, govorimo o novom zamahu koji je posljedica razumijevanju za ovu vrstu programa i podrške Savjeta RTCG, menadžmenta i uredništva TVCG.

Gojko Kastratoviće je ostavio dubok trag u crnogorskoj kulturi. Bio je svestran. U sjeni kapitalnih projekata koje je realizovao ostao je njegov dramski opus i ovaj projekat TVCG, između ostalog, osvjetljava taj segment njegove impresivne zaostavštine.

“Za televizijsku adaptaciju drame ‘Naod’ odlučili smo se je jer se radi o potentnom tekstu koji je valjana osnova za prvorazredno ostvarenje u kategoriji TV drama. S prepoznatljivim rediteljskim rukopisom nove kreativne faze reditelja Slobodana Boba Šćepanovića biće to djelo koje se prati s pažnjom i užitkom, ali i pokreće neka univerzalna pitanja. Ponosni smo, jer kompletan projekat realizujemo angažovanjem ljudstva iz RJ Produkcija TVCG i tehnoloških kapaciteta naše kuće koji danas mogu biti odgovarajuća podrška i najsloženijim igranim projektima”, zaključio je Simunović.

Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1543. umro je poljski astronom Nikola Kopernik, tvorac heliocentričnog sistema i osnivač moderne astronomije, autor djela “Kruženje nebeskih tijela”. Svojim naučnim djelom, koje predstavlja jednu od najvećih prekretnica u istoriji nauke, Kopernik je stvorio osnov za velika otrkića Johanesa Keplera i Isaka Njutna.

1544 – Rođen je engleski ljekar i fizičar  Vilijam Gilbert, istraživač magnetizma i elektriciteta. Dokazao je da je Zemlja veliki loptasti magnet i da se igla na kompasu ne upravlja prema nebu, kako se do tada vjerovalo, nego prema magnetnim polovima planete. Njegovo klasično djelo „De magnete“(1600) predstavlja prvo veliko naučno ostvarenje objavljeno u Engleskoj.

1743 – Rođen je francuski ljekar i novinar Žan Pol Mara, jedan od glavnih vođa francuske revolucije, predvodnik montanjara i jedan od organizatora ustanka u maju 1793. kojim je bila zbačena vladavina žirondinaca. U julu iste godine ubila ga je Šarlota Kordej koja je četiri dana kasnije giljotinirana.

1814 – Neposredno pred sklapanje Pariskog mira, ruski car Aleksandar I saopštio je Petru I Petroviću da je Boka Kotorska uz saglasnost Rusije i odlukom drugih velikih sila pripala Austriji.

1819 – Rođena je britanska princeza Aleksandrina Viktorija, kraljica Viktorija I od 1837. do 1901. Tokom njene duge vladavine Britanija je doživjela privredni i kulturni uspon i postala kolonijalna sila. Knjaz Nikola i kraljica Viktorija sasatali su se u Londonu 1898. prilikom knjaževe posjete Velikoj Britaniji. Iako je posjeta imala, prevashodno, privatni karakter, Knjaz je nastojao da za Knjaževinu Crnu Goru dobije zajam, odnosno osnuje kompaniju za izgradnju luke u zalivu Valdanos.

1879 – Počela je izgradnja prvog kolskog puta od austrijske granice do Cetinja, koja je trajala dvije godine. Izgradnja je realizovana u skladu s planovima državne politike razvoja Crne Gore nakon njenog međunarodnog priznanja na Berlinskom kongresu. Odmah nakog toga počela je i izgradnja puta Cetinje-Rijeka Crnojevića.

2010 – U Bečićima je otvorena dvodnevna Međunarodna konferencija o istraživačkom novinarstvu. Konferenciju je otvorio generalni sekretar medijske organizacije Jugoistočne i Centralne Evrope Oliver Vujović.

2010 – Britanski list „Gardijan“ objavio je dokumente, sa kojih je vlada Južnoafričke Republike skinula oznaku „strogo povjerljivo“ u kojima se navodi da je Izrael bivšem aparthejdskom režimu u toj zemlji nudio na prodaju nuklearne bojeve glave. Iako je Izrael demantovao pisanje „Gardijana“, to je prvi zvanični dokaz da ta zemlja zaista posjeduje atomsko oružje.

2011 – Izrael je spreman na „bolne kompromise“ u cilju sklapanja mira s Palestincima, uključujući predaju teritorije na kojoj žele da osnuju državu, kazao je izraelski premijer Benjamin Netanjahu u Američkom kongresu. Netanjahu je istakao i uslove za sklapanje mira među kojima su palestinsko priznavanje Izraela kao domovine jevrejskog naroda i odustajanje od sporazuma o jedinstvu koji je palestinski predsjednik Mahmud Abas postigao s islamističkim pokretom Hamas.

2011 – Zamjenik srpskog premijera Ivica Dačić izjavio je da Srbija polako gubi Kosovo i Metohiju i da bi se to preduprijedilo predložio razgraničenje teritorija na kojima žive Srbi i Albanci.

2012 – Crnogorska Vlada usvojila je predlog valorizacije Lipske pećine, koja se nalazi u Dobrskom selu na prevoju Belveder na Cetinju. Lipska pećina je, prema pisanim dokumentima, dugačka oko tri i po kilometra, od čega je istraženo samo kilometar i po. Prvi put je istraživana sredinom 19. vijeka. Poznati putopisac i istraživač Pavle Rovinski je, nakon spuštanja na 450 metara dubine, zapisao 1887. da u njoj ima stalaktita i drugih ukrasa koji se ne mogu naći ni u jednoj drugoj pećini. Organizovane posjete Lipskoj pećini počele su nakon 1929, mada posljednjih decenija nije bilo većih turističkih prezentacija i posjeta.

2012 – Na petom građanskom protestu u Podgorici, na kome je, prema nezvaničnoj policijskoj procjeni, učestvovalo preko sedam hiljada građana iz cijele države, tražena je ostavka Vlade i poručeno da je konačan cilj protesta „slobodna Crna Gora i odbijanje plaćanja novih državnih nameta“.

2013 – Svjetska filmska zvijezda, nekadašnji Džejms Bond, slavni irski glumac Pirs Brosnan prošetao je Cetinjem u društvu čuvenog crnogorskog slikara Dimitrija Popovića. Osim s gradonačelnikom crnogorske prijestonice Aleksandrom Bogdanovićem, Brosnan koji je prethodno na Crnogorskom primorju snimao film „The November Man“, u režiji Rodžera Donaldsona, susreo se i s ministrom kulture Crne Gore Branislavom Mićunovićem. Tokom boravka na Cetinju, Brosnan je obišao Njegoševu biljardu u kojoj je razgledao izložbu Dimitrija Popovića „Misterijum Luče mikrokozma“, nastalu povodom 200-godišnjice rođenja Petra II Petrovića Njegoša. Britanski glumac je inače obožavalac djela Dimitrija Popovića, a u Herceg Novom, u kome su snimljene prve scene akcionog filma „The November Man“, posjetio je i barda crnogorske likovne umjetnosti Voja Stanića u njegovom domu na Škveru. Brosnan se inače pored glume bavi i slikarstvom. Najveću filmsku slavu stekao je tumačeći ulogu Džejmsa Bonda u četiri nastavka priče o agentu 007.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1686 – Rođen je njemački fizičar Gabrijel Danijel Farenhajt, koji je 1726. napravio prvi termometar sa živom i skalu za mjerenje temperature od 180 stepeni, nazvanu njegovim imenom.

1844 – Pronalazač telegrafa Semjuel Morze poslao je prvu telegrafsku poruku na udaljenost od 65 kilometara  iz Vašingtona u Baltimor, koja je glasila “Šta je Bog uradio ?”

1903 – “Glas Crnogorca” zabilježio je da je na početku turističke sezone, tokom druge polovine maja, Crnu Goru posjetilo 200 inostranih turista.

1941 – Rođen je američki pjevač i kompozitor Robert Cimerman, poznat kao Bob Dilan, jedan od najpopularnijih muzičara 20. vijeka.

1993 – Eritreja je stekla nezavisnost od Etiopije poslije 30 godina građanskog rata.

2000 – Hrvatska je postala 26. članica programa NATO-a “Partnerstvo za mir”.

2008 – Na Velikoj sceni Crnogorskog narodnog pozorišta premijerno je izvedena Šekspirova drama „San ljetnje noći“ u režiji Paola Mađelija i  Ane Vukotić. Uloge su tumačili Simo Trebješanin, Ana Vujošević, Zoran Vujović, Srđan Grahovac, Dejan Ivanić, Žaklina Oštir i drugi.

2009 – Izraelski premijer Benjamin Netanjahu odbacio je poziv SAD da obustavi izgradnju jevrejskih naselja na okupiranoj Zapadnoj obali i kazao da neće prihvatiti ograničenja na izgradnju jevrejskih enklava unutar Jerusalima.

2012 – Italijanski ljekari spasili su život 16-mjesečnom dječaku tako što su mu ugradili najmanje vještačko srce na svijetu i održavali ga u životu sve dok se nije pronašao donator za transplantaciju.

OD LONDONA

Grčka je danas ponovo zatražila od Velike Britanije da joj vrati mermerni friz sa Partenona koji je izložen u Britanskom muzeju, koristeći sve veće međunarodno interesovanje za otvaranje te antičke lokacije, zatvorene tokom epidemije korona virusa.

Bitanski diplomata, lord Elgin je 1803, uz dozvolu Otomanskog carstva pod čijom je vlašću tada bila teritorija Grčke, djelove friza s Partenona odnio u London i prodao Britanskom muzeju gdje su sada izloženi i predstavljaju jedan od ključnih eksponata te kulturne ustanove.

Velika Britanija je ranije odbijala da vrati te skulpture Grčkoj navodeći da su donijeti na britansko tlo uz dozvolu tadašnjih vlasti.

“Ponovno otvaranje arheoloških lokacija predstavlja priliku za međunarodne organizacije koje podržavaju povratak friza sa Partenona da još jednom potvrde svoj i zahtjev grčke vlade o konačnom vraćanju tih mermernih skulptura”, rekla je grčka ministarka kulture Lina Mendoni.

Prema njenim riječima, Grčka neće nikad prihvatiti da je Britanski muzej vlasnik friza, koji je “opljačkan”.

Grčka traži povratak friza od 1983, kada je kampanju otpočela glumica, zatim ministarka kulture Melina Merkuri.

Partenon, hram zaštitnice grada Atine, nastao između 447. i 432. prije Nove ere, jedan je od najviših arhitektonskih simbola zapadne civilizacije i spomenik na koji su Grci veoma ponosni.

Iako su hrišćani svojevremeno demolirali dostupne skulpture na Akropolju, a drevni hramovi potom služili kao izvor građevinskog materijala, friz Partenona je bio gotovo netaknut do 1687. godine kada ga je, tokom opsade, pogodio mletački top.

BALETIĆ

Tokom 14 godiona od obnove nezavisnosti i dalje je identitet nešto na čemu se i dalje mora raditi, a majka svih identiteta je kultura, kaže za TVCG reditelj Branko Baletić. Direktor Crnogorskog narodnog pozorišta (CNP) Željko Sošić smatra da se, u postreferendusmkom periodu, nije dovoljno vodilo računa o poziciji crnogorske u evropskoj kulturi i da u narednom periodu to treba biti jedan od fokusa.

Anka Radović, TVCG

SJUTRA

Pobjeda sjutra uz svaki primjerak lista poklanja čitaocima i knjigu.

“Poklanjamo samo neka od izdanja: “Od Cetinja do Vindzora”, autora Roberta J. Kenedija,  “Promenada kroz narodnu leksiku”, “Tiha voda” i  “Iz narodnih govora” – koje su djela autora Milana Miša Brajevića; “Crnogorski dvoboj” autora  Svetislava Marinovića, kao i “Čuvare zdravlja” – dr Angela Trenevskog”, saopšteno je iz Pobjede.

Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1691. u Progonovićima kod Podgorice vođena je bitka između Crnogoraca i turske vojske u kojoj su Crnogorci odnijeli pobjedu. U tom boju, opjevanom u “Gorskom vijencu”, učestvovao je i lješanski vojvoda Radun Radunović čija je kula izgorjela u borbi. Obnova tog znamenitog istorijskog spomenika, koju je finansirala podgorička Opština, završena je 13. jula 2001.

1707 – Rođen je švedski  prirodnjak Karl fon Line, osnivač i prvi predsjednik Švedske akademije nauka i Prirodnjačkog muzeja. Uveo je binarnu (dvojnu) nomenklaturu biljaka, po kojoj svaka biljka i životinja imaju naziv, rod i vrstu. Osnovao je sistematiku – biološku disciplinu. Sve je biljke i životinje svrstao u kategorije po sličnostima: vrsta – rod – porodica –red –klasa – kolo. Lineova „sistematika biljaka“ prema polnim organima važeća je i danas.

1797 – Sazvana je Druga skupština predstavnika bokeljskih opština na kojoj je odlučeno da se ne prihvati nova profrancuska patriotska vlada uspostavljena u Veneciji nakon pada mletačke aristokratske vlasti, te da se spriječi mogući dolazak Francuza u Boku i tim povodom u pomoć pozove crnogorski vladika Petar I.

1886 – Umro je njemački istoričar Leopold fon Ranke, profesor Berlinskog univerziteta i član Pruske akademije nauka. Bavio se uglavnom istorijom zapadne Evrope. Modernoj istoriografiji dao je tri načela: treba pisati „onako kao što se dogodilo“; osnova rada je u arhivskim istraživanjima; istoriografija nije samo nauka nego i umjetnost. Poznata djela: „Istorija Francuske“, „Istorija Engleske“, „Rimske pape“, „Njemačka istorija za vrijeme reformacije“, „Srpska revolucija“ (istorija I srpskog ustanka) napisana prema podacima dobijenim od Vuka Karadžića.

1906 – Umro je norveški dramski pisac Henrik Ibzen, čije drame predstavljaju izuzetan doprinos svjetskoj književnosti. Prvi uspjeh donijela mu je nacionalna drama „Pretendenti na prijesto“, a svjetsku slavu „Per Gint“ i „Nora“. Analizirao je moralne nedostatke modernog društva i pojedinca, a sumnja u pjesnički poziv i sukob stremljenja i stvarnosti u osnovi su motivi cjelokupnog njegovog stvaralaštva. Gotovo tri decenije proveo je van svoje domovine – u Italiji i Njemačkoj. U posljednjim dramama („Graditelj Sulnes“, „Mali Ejlof“, „Jon Gabrijel Borkman“, „Kad se mrtvi probudimo“) vratio se temi umjetničkog poziva preispitujući na razne načine da li je vrijedno žrtvovati stvarni život radi umjetnosti. Ibzenov dramski opus izuzetno je doprinio razvoju evropske i svjetske građanske klasicističke drame i taj se uticaj osjeća i danas. Njegova je poezija ostala manje zapažena, mada u njoj ima veoma uspjelih stihova.            

1908 – Rođen je američki fizičar Džon Bardin, dvostruki dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1956. i 1972. Prvu nagradu podijelio je s Vilijamom Šoklijem s kojim je izumio tranzistor, a drugu za teoriju o superprovodljivosti.

1914 – Na Cetinju je rođen poznati crnogorski istoričar i bibliograf doktor Niko Simov Martinović. Od 1947. bio je direktor Istorijskog instituta i Centralne biblioteke Crne Gore, dopisni član  Srpske akademije nauka i umjetnosti, redovni član Naučnog društva Crne Gore i član Akademije  nauka Bosne i Hercegovine. Objavio je više knjiga i studija iz oblasti bibliografije, prava, književne istorije i publicistike. U rukopisu mu je ostao “Ogled o Rovinskom”. Niko Simov Martinović umro je u Sarajevu l0. januara 1975.

2006 – Predsjednik Republičke referendumske komisije František Lipka proglasio je preliminarne rezultate referenduma u Crnoj Gori, održanog 21. maja, prema kojima je za obnovu crnogorske nezavisnosti glasalo 55,5 odsto građana. Istoga dana predsjednik Srbije Boris Tadić izjavio je da prihvata preliminarne zvanične rezultate referenduma, a srpski premijer Vojislav Koštunica da će priznati samo konačne rezultate. Čestitke povodom uspješno sprovedenog referenduma i izglasavanja nezavisnosti Crne Gore uputile su Evropska unija, Sjedinjene Američke Države i Rusija, uz napomenu da vlasti u Beogradu i Podgorici što prije pristupe direktnom i konstruktivnom  dijalogu o budućim odnosima dvije države.

2007 – Sudsko vijeće specijalnog suda u Beogradu osudilo je dvanaestoricu optuženih za ubistvo srpskog premijera Zorana Đinđića 12. marta 2003. na ukupno 378 godina zatvora. Na po 40 godina zatvora osuđeni su nekadašnji komandant za Specijalne operacije (JSO) Milorad Ulemek-Legija za organizovanje ubistva i nekadašnji pomoćnik komandanta Zvezdan Jovanović za ubistvo premijera.

2008 – U Pekingu su se sastali predsjednici Kine i Rusije Hu Đintao i Dmitrij Medvedev. Dva lidera su osudila planove SAD o uspostavljanju sistema za raketnu odbranu u istočnoj Evropi, ocjenjujući da to škodi jačanju povjerenja među zemljama. Dvodnevna posjeta predsjednika Rusije Kini prekinula je tradiciju prema kojoj su ruski predsjednici nakon imenovanja prvo putovali u neku evropsku zemlju. Istoga dana, dogovorom 12 južnoameričkih država osnovana je  u Braziliji (glavnom gradu Brazila) Južnoamerička unija (UNASUR). Cilj osnivanja unije, koja se smatra regionalnom verzijom Evropske unije, jeste da pomogne u rješavanju pitanja odbrane Južne Amerike i doprinese razvoju kontinenta.

2010 – Nakon dvomjesečnog izuzetno napornog pohoda na Himalaje, članovi nikšićkog Planinarsko-smučarskog kluba „Javorak“: alpinisti Đorđije Vujičić, Drago Vujović i Marko Blečić osvojili su Mont Everest (8.500 m) i na najviši svjetski vrh postavili crnogorsku zastavu. Bilo je to prvo osvajanje krova svijeta od strane nekog crnogorskog planinarskog kluba.

2013 – U Lajpcigu je formirana progresivna alijansa, u okviru proslave 150 godina postojanja socijaldemokratije u Njemačkoj. Novoformiranu međunarodnu organizaciju partija lijeve orijentacije predvodila je socijaldemokratska partija Njemačke i njen lider Zigmar Gabrijel koji se oštro sukobio s bivšim grčkim premijerom Jorgosom Papandreuom, liderom socijalističke Internacionale. Demokratska partija socijalista i Socijaldemokratska partija Crne Gore nijesu se priključile novoformiranoj Progresivnoj alijansi, koju su kao alternativu socijalističkoj Internacionali formirale najuticajnije lijevo orijentisane strane svijeta.

2013 – Arhijerejski sabor srpske pravoslavne crkve preinačio je odluku donijetu dan ranije i povukao iz procedure inicijativu za kanonizaciju crnogorskog vladike i pjesnika Petra II Petrovića Njegoša. Njegoševu kanonizaciju predložio je mitropolit Srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori Amfilohije koji ga je na nivou Mitropolije crnogorsko-primorske proglasio svecem. Vjerski analitičar Mirko Đorđević Amfilohijevu inicijativu ocijenio je ishitrenom.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1430 – Zarobljena je Jovanka Orleanka i predata Englezima, koji su je potom izveli na crkveni sud i 1431. osudili na smrt i spalili na lomači.

1498 – Na lomači je spaljen italijanski dominikanski kaluđer Đirolamo Savonarola, politički i vjerski reformator.

1920 – Osnovana je Komunistička partija Indonezije, prva takva politička organiazcija u Aziji.

1923 – U Nikšiću je osnovan prvi šahovski klub u Crnoj Gori. Šahovski klub “Nikšić”član je prve lige, a njegovi članovi ostvarili su značajne uspjehe na domaćoj i međunarodnoj  šahovskoj sceni.

1945 – Njemački nacistički lider i šef Gestapoa Hajnirih Himler izvršio je samoubistvo, dan nakon što su ga Britanci zarobili. Uhapšen je i Hitlerov nasljednik admiral Karl Denic.

1949 – Osnovana je Savezna Republika Njemačka, a Bon je postao njen glavni grad.

1959 – U titogradskom Narodnom pozorištu premijerno je izvedena predstava prema romanu Oskara Daviča “Pesma”, u dramtizaciji Dimitrija Đurkovića, i režiji Mirka Simića. Uloge su tumačili  Miloš  Jeknić, Dobrica Stefanović, Vera Petrić, Ljubiša  Stojković, Boro Begović i drugi.

1960 – Izraelski agenti uhapsili su u Argentini ratnog zločinca Adolfa Ajhmana. Na suđenju u Jerusalimu Ajhman je osuđen na smrt vješanjem.

2007 – Fudbaleri Milana savladali su u finalu Lige šampiona ekipu Liverpula sa 2:1, i sedmi put osvojili titulu prvaka Evrope u fudbalu.

2009 – U finalu Evro lige, Primorac iz Kotora savladao je Pro Reko 8:7 i postao prvak Evrope, što je najveći klupski uspjeh u istoriji crnogorskog vaterpola.

2009 – Njemačka savezna skupština izabrala je Horsta Kelera za predsjednika te države.

2010 – Zlatna palma 63. kanskog festivala dodijeljena je mističnom tajlandskom filmu „Ujka Bunmi koji može da se sjeti prethodnih života“, u režiji Apičatponga Verasetakula.

2013 –Američki predsjednik Barak Obama najavio je plan ograničavanja upotrebe bespilotnih letjelica u napadima protiv ekstremista na teritorijama izvan SAD, kao i plan preuzimanja inicijative kako bi bili obnovljeni pregovori o zatvaranju vojnog zatvora u zalivu Gvantanamo.

MEĐU UMJETNICIMA SA MEDITERANA

Poezija crnogorske pjesnikinje Dragane Tripković našla se u antologiji “Circle Surface Sun – From Somewhere in the Mediterranean” (Kružna površina Sunca. Odnekud na Mediteranu), u izdanju prestižne austrijske izdavačke kuće “Schlebrügge.Editor” za umjetnost, arhitekturu, dizajn i teoriju.

Kako je saopštio Otvoreni kulturni forum, u knjizi su se našla 22 umjetnika iz Mediteranske regije, a izdanje su priredili Irena Eden i Stjin Lernout. Uvodni tekst za antologiju potpisuje Juan Canela, a među ostalim autorima su Salah Badis (Alžit), Efe Murad Balikҫioğlu (Turska), Najwa Binshatwan (Libija), Valérie Cachard (Liban), Antoine Cassar (Malta), Anat Einhar (Ozrael), Wagdy El-Komy (Egipat), Laura Ferrero (Španija), Anja Golob (Slovenija), Soukaina Habiballah (Maroko), Jazra Khaleed (Grčka), Arian Leka (Albanija), Mazen Maarouf (Palestinska teritorija), Senka Marić (Bosna i Hercegovina), Marwa Melhem (Sirija), Nora Nadjarian (Kipar), Kamel Riahi (Tunis), M.G. Sanchez (Gibraltar), Olja Savičević-Ivančić (Hrvatska), Igiaba Scego (Italija), Thomas Vinau (Francuska).

Autori su pisali formom autobiografskog eseja, komentara, pozije ili filozofskog razmišljanja – a tekstovi artikulišu jednu ili drugu stranu posebnog svjetla koje objedinjuje Mediteransko područje. Publikacija je dizajnirana kao knjiga umjetnika, a predstavlja tekstove na engleskom jeziku i na izvornim jezicima. Fotografska serija Irene Eden i Stijna Lernouta o temama mora i svjetlosti oblikuje atmosfersu teksta i dokumentuje instalativni i ilustrativni način na koji se ovi umjetnici bave tom tematikom.

Ova antologija, kako se navodi, postavlja početnu tačku u kritičkom promišljanju Alberta Kamija o Evropi u njegovo vrijeme i njegovoj mediteranskoj utopiji solidarnosti i jednostavnosti, u kojoj svjetlost i sunce igraju glavnu ulogu. U trenutnim ekonomskim, ekološkim i humanitarnim krizama čini se da je ideja o uključivoj mediteranskoj Evropi utemeljenoj na kulturnoj raznolikosti uništena u korist nacionalističkih interesa, ekonomske izolacije i populističke ideologije koja podstiče mržnju i strah. U ovom podneblju, mogućnost ponavljanja Kamiove “solarne misli” kao “umjetnosti življenja u katastrofalnim vremenima” stekla je novu bitnost hitnost. Tako autori istražuju današnjicu posmatrajući mediteranske obale kao mitološko porijeklo Evrope. “Circle Surface Sun” okuplja glasove iz različitih mjesta i bezbroj perspektiva u pokušaju otvaranja transnacionalnog dijaloga o prelasku granice između zemalja i kontinenata i stvaranja prostora za zajednicu i zajedničko razmišljanje.

Irena Eden, rođena 1974. u Hamburgu, i Stijn Lernout, rođen 1972. u Antverpenu, žive i rade u Beču. Studirali su vajarstvo i projektnu umjetnost na Univerzitetu likovnih umjetnosti i dizajna Muthesius u Kielu, Akademiji likovnih umjetnosti u Sarajevu (BiH) i Umjetničkoj akademiji Weißensee u Berlinu. Njihovi su radovi bili izloženi na samostalnim i kolektivnim izložbama u mnogim evropskim zemljama. U sklopu istraživanja mediteranskih kultura trenutno organizuju izložbu u Kunstverein Konstanz, u okviru koje će biti izvedeni audio snimci tekstova iz ove knjige koje su pročitali glumci Maria Lohn i Jesse Inman.