500 GODINA OD SMRTI

Impozantna izložba remek-djela renesansnog umjetnika Rafaela Santija ponovno će biti otvorena 2. juna u u rimskom Kvirinalu, na dan kada je trebalo da bude zatvorena.

Izložba je prvobitno otvorena 6.marta, ali je samo tri dana poslije toga Italija zbog širenja virusa morala da donese oštrije mjere, te je i ova grandiozna izložba morala da bude zatvorena.

Organizatori su danas saopštili da ljubitelji umjetnosti mogu od 2. juna do 30. avgusta da vide oko 200 slika, crteža i drugih radova u rimskom Kvirinalu (Scuderie del Quirinale).

Djela za ovu izložbu pozajmili su i muzeji Luvr, Prado, Nacionalna galerija iz Vašingtona, londonska Nacionalna galerija, i naravno Galerija Ufici iz Firence, koja je organizator ove spektakularne postavke.

Mnoga djela su po prvi put od umjetnikove smrti ponovo u Rimu.

Izložba Rafaelovih djela, koja je organizovana u okviru obilježavanja 500 godina od smrti jednog od najvećih umjetnika italijanske renesanse, biće otvorena do kasno u noć kako bi se smanjili rizici od stvaranja gužvi.

Sa postepenim ublažavanjem mjera zatvaranja zbog Kovida-19, Italijani će od 3. juna moći da putovanje između regiona.

Turizam je ključna privredna grana i najveći izvor prihoda u Italiji pa su njeni zvaničnici izrazili nadu da će druge zemlje dozvoliti svojim građanima uskoro da putuju.

Italija je prva evropska zemlja u kojoj se pojavio korona virus i jedna od najteže pogođenih zemalja na svijetu.

OD VEČERAS

Serijal kratkih video prikaza crnogorskih gradova kroz vrijeme, od večeras se emituje, prije drugog Dnevnika na Prvom programu Televizije Crne Gore. Ciklus, koji je uradila Crnogorska kinoteka, sastoji se od odabranih rijetko viđenih crno bijelih i kolor kadrova, nastalih tokom nekoliko decenija, uz instrumentale crnogorskih bendova koji stvaraju autorsku, alternativnu muziku.

Crnogorska kinoteka je u proteklo vrijeme, na svom jutjub kanalu, počela da objavljuje stare snimke desetak crnogorskih gradova. Prve reakcije i veliki broj pregleda, kako kaže direktor Crnogorske kinoteke Andro Martinović, uvjerili su ih, da je ovo neobično putovanje kroz prošlost, izazvalo pažnju gledalaca i probudilo uspomene. Ideja je pojašnjava Martinović da slikama iz prošlosti damo novi život.

Obuhvaćene su nekolike decenije od kraja 50 do kraja osamdesetih godina. Gledali su, napominje Martinović da prodju ne samo kroz vrijeme, nego i različita godišnja doba. Nekadašnji Titograd koji se razvijao u moderan grad, Cetinje sa zimskim snimcima, brdo snijega je sve do krovova, more, fabrike i ljudi.

Ovo je proces koji se ne završava, i dalje pretražuju arhivu, i nadaju se da će prikupiti još mnogo toga. Saradnja sa našom kućom se nastavlja, kao i protekla dva mjeseca kada, je crnogorska kinoteka dala izuzetan doprinos filmskom programu, koji je emitovan svake večeri na našem Drugom programu.

Ana Ašanin, TVCG

ZBOG PANDEMIJE

Bijenale arhitekture u Veneciji, planirano da bude održano od 29. avgusta do 29. novembra ove godine, odloženo je za maj 2021. godine zbog pandemije korona virusa, najavili su danas organizatori.

“Odluka o pomjeranju Bijenala arhitekture na maj 2021. je donijeta zbog nemogućnosti realizovanja tako složene izložbe na svjetskom nivou u potrebnom roku”, dodaje se u saopštenju.

Sedamnaesto izdanje Bijenala arhitekture u Veneciji, pod nazivom “Kako ćemo živjeti zajedno?”, biće održano od 22. maja do 21. novembra 2021. godine.

“Posljednjih dana je jasna stvarnost sa kojom smo suočeni”, izjavio je direktor Bijenala arhitekture Roberto Čikuto.

“Uz najveće poštovanje za rad koji su uložili svi, za investicije koje su uložili učesnici i imajući u vidu teškoće koje imaju sve zemlje (…) odlučili smo da ih saslušamo, a većina je zatražila odlaganje Bijenala arhitekture”, dodao je Čikuto.

Venecija je domaćin i Bijenala savremene umjetnosti, a dvije izložbe se smjenjuju pa je Bijenale arhitekture parnim godinama, dok je izložba savremene umjetnosti neparnim godinama. Zbog pomjeranja izložbe arhitekture, ovaj raspored izložbi će biti izmijenjen pa će Bijenale savremene umjetnosti biti organizovano 2022. godine.

Bijenale arhitekture u Veneciji se smatra jednom od najprestižnijih izložbi u Evropi i svijetu.

Međunarodni filmski festival u Veneciji, međutim, imaće 77. izdanje u septembru uprkos pandemiji korona virusa koja je dovela do otkazivanja ili odlaganja mnogih festivala.

Mostra će biti održana od 2. do 12. septembra, pod vođstvom umjetničkog direktora festivala Alberta Barbere.

POSLJEDICE PANDEMIJE

Kvartovske knjižare u Francuskoj preživjele su prvo televiziju, a kasnije i pojavu internet prodavnica. Ipak, ni približno ih ništa nije ugrozilo kao dvomjesečno zatvaranje zbog pandemije i mnogima je zbog toga ugrožen opstanak.

Francuske knjižare, zatvorene 17. marta, počele su s radom prošle sedmice, jer vlada pokušava naći ravnotežu između potrebe da oživi ekonomiju i rizika da se pandemija ponovo razbukta.

U knjižari ICI u pariskom drugom arondismanu nošenje maske je obvezno, a dezinficijensi za ruke nalaze ispred ulaza i na nekoliko mjesta u knjižari kako bi posetioci mogli da uzmu i prelistaju svaku knjigu čiji ih naslov zainteresuje.

“Ljudi paze da ne diraju previše knjige. Mi im kažemo da mogu, ali da svaki put moraju upotrijebiti dezinficijens”, rekla je suvlasnica knjižare Anne-Laure Vial.

Knjižara je zatražila dva manja kredita kako bi prebrodila krizno razdoblje. Niko od njezinih 12 zaposlenih nije dobio otkaz. Francuska je raj za bibliofile. Naravno, postoje lanci velikih knjižara, ali one male i nezavisne posebnost su pariskih četvrti.

U njima se vreva i užurbanost glavnog grada pretvaraju u spokojno i polagano pregledavanje knjiga.

Francuska ljubomorno čuva svoj kulturni život i institucije. Francuski pojam ‘l’exception culturelle’ znači više od kulturne posebnosti – ukazuje na uvjerenje da nacionalna kultura mora biti zaštićena od prisile slobodnog tržišta.

Subvencije, kvote i poreske olakšice uvedene su da bi podsticale francusku muziku, film i književnost. Kako bi se zaštitili pisci, Francuska ima i zakon koji knjižarama zabranjuje rušenje cijena.

“Problemi nastaju kad nemamo dovoljno posla da pokrijemo troškove”, kaže zabrinuta Vial.

“Moramo izdržati nekoliko mjeseci, to se neće skoro promijeniti”, dodaje.

Vlada je svjesna problema.

“Imaju male marže, malu dobit, pa bi mogli imati problema pri vraćanju zajmova”, rekao je ministar kulture Bruno Le Mer tokom posjete jednoj knjižari.

“Mogli bismo imati niz bankrotiranih knjižara, a otvaranjem smo upravo to hteli izbeći”, kazao je.

U međuvremenu, šestogodišnji Marsel di Nikola pregledava niz stripova među 60.000 ICI-jevih naslova. Karantin je, kaže, njegova majka Florans, bila retka prilika da se dječak fokusira na čitanje.

NOVOVIĆ

Sa temom Muzeji za jednakost: raznolikost i inkluzija, Međunarodni dan muzeja 2020. godine treba da bude povod okupljanja kako bi se proslavile raznolikosti perspektiva koje čine zajednice i osoblje muzeja, te najbolji alati za prepoznavanje i prevazilaženje pristrasnosti u onome što muzeji prikazuju i priča koje pričaju posjetiocima, kazao je predsjednik skupštinskog Odbora za prosvjetu, nauku, kulturu i sport Radule Novović.

Obilježava se Međunarodni dan muzeja. Tema ovogodišnje manifestacije “Muzeji za jednakost: raznolikost i inkluzija”.

Predsjednik Odbora za prosvjetu, nauku, kulturu i sport Skupštine Crne Gore Radule Novović kazao je da svjesni činjenice da se Međunarodni dan muzeja, 2020. godine, obilježava u vanredno teškim uslovima zbog pandemije Kovid-19, Međunarodna mreža muzeja je dala smjernice da se ovogodišnji program manifestacije, ipak, preseli u virtuelni svijet, iako su, nedavno, muzeji počeli otvarati svoja vrata za posjetioce.

Takođe, kako je kazao, preporuke ICOM-a su da se organizovanjem kreativnih događaja i aktivnosti organizatori manifestacije, naročito, zalažu za ukazivanje na ključnu ulogu muzeja u društvu, osnaživanje raznolikosti i inkluzije u našim kulturnim institucijama, promociju kulturne razmjene kao katalizatora mira među ljudima, primjenu Ciljeva održivog razvoja Ujedinjenih nacija.

“Evidentno je da su nove tehnologije i potrebe posjetilaca postavile pred muzeje i nove zahtjeve, pa više nije dovoljno da muzeji čuvaju i izlažu predmete, već pored toga posjetiocima moraju pružiti i mogućnost za obrazovanje i istraživanje putem edukativnih programa i prezentacija, kao i mogućnost za razvoj identiteta i vrednovanje istorijskog i umjetničkog nasljeđa u socio-kulturnim i edukativnim okvirima. Uz pomoć tehnologije muzeji su našli put da, na razne zabavne načine, dopru do različitih djelova društva. Izašli su izvan svojih krugova i ušli u mnogobrojne domove, a njihov sadržaj je, kroz virtuelni svijet, postao dostupan svakom građaninu”, navodi se u saopštenju.

Kao veoma značajno, Novović navodi da je povodom obilježavanja Međunarodnog dana muzeja, ove godine, iz Narodnog muzeja Crne Gore, najavljeno da će virtuelno biti predstavljeni najatraktivniji i najznačajniji eksponati koji se čuvaju u ovoj instituciji, kao i da će se sa takvom praksom nastaviti i nakon završetka mjera preduzetih povodom sprečavanja širenja epidemije.

“Neophodno je istaći da je, u okviru kampanje ‘Živimo kulturu #ostani doma’ koju je pokrenulo Ministarstvo kulture Crne Gore sa ciljem da se, u vremenu neophodnosti pridržavanja propisanih mjera socijalne distance, građanima omogući praćenje umjetničkih i kulturnih sadržaja putem kanala komunikacije koji su im dostupni unutar njihovih domova, Narodni muzej Crne Gore omogućio virtuelnu posjetu stalnih postavki organizacionih jedinica koje čine ovu instituciju. Takođe, Narodni muzej Crne Gore je pružio značajan doprinos pomenutoj kampanji omogućivši onlajn prikazivanje aktuelnih izložbi u televizijskom formatu, koje zainteresovani građani mogu pogledati na YouTube kanalu i društvenim mrežama”, navodi se u saopštenju.

Na kraju, dodaje Novović, može se zaključiti da je potencijal muzeja da kreiraju značajna iskustva za ljude različitog porijekla središnji dio njihove društvene vrijednosti.

“Sve veće očekivanje javnosti usmjerilo je razgovor o potencijalima muzeja ka društvenom dobru u obliku održavanja izložbi, konferencija, performansa, obrazovnih programa i inicijativa. Muzeji treba da pokažu svoju važnost tako što će se konstruktivno uključiti u političku, društvenu i kulturnu stvarnost modernog društva”, kazao je Novović.

Svake godine, u subotu koja je najbliža 18. maju, u okviru Međunarodnog dana muzeja, obilježava se tradicionalna manifestacija „Noć muzeja“.

“Inicijativa je pokrenuta u koordinaciji Francuske muzejske direkcije i organizuje se u evropskim muzejima od 2005. godine, pod pokroviteljstvom Savjeta Evrope i UNESCO-a. Crna Gora se ovoj inicijativi pridružila 2007. godine. Ove godine, zbog situacije izazvane pandemijom Kovid-19, održavanje manifestacije ‘Noć muzeja’ je odgođeno za 14. 11. 2020. godine”, zaključio je Novović.

U NARODNOM MUZEJU

Muzeji u Crnoj Gori otvorili su vrata za posjetioce, ali kako obavještavaju iz Narodnog muzeja Crne Gore, obilježavanje 18. maja – Međunarodnog dana muzeja, pomjereno je za novembar, zbog pandemije izazvane virusom Kovid-19. Ovaj značajan datum, u NMCG obilježiće prezentacijom kratkog filma u kojem će prikazati identitetske repere viševjekovne crnogorske kulture.

“Narodni muzej Crne Gore, shodno datim okolnostima, obilježava Međunarodni dan muzeja, podsjećanjem na najznačajnije identitetske eksponate koje čuva pod svojim okriljem”, ističe se u saopštenju NMCG.

“Virtuelni obilazak” muzejskih jedinica, kroz desetominutni film, predstavlja “Oktoih prvoglasnik”, prvu štampanu knjigu kod Južnih Slovena, štampanu 4. januara 1494. godine, koji se čuva u Dvorskoj biblioteci Muzeja kralja Nikole.

Predstaviće u filmu, kako naglašavaju i originalni rukopis Njegoševog “Gorskog vijenca” u Biljardi.

“Iz bogatih zbirki Etnografskog muzeja predstavlja se kolekcija ćemera – neizostavnog ukrasnog elementa ženske svečane narodne nošnje. Iz Umjetničkog muzeja, koji posjeduje veliki broj značajnih djela jugoslovenske umjetnosti, ikone, kopije fresaka i najveću kolekciju djela likovnih umjetnosti Crne Gore, podsjećamo na amblematično djelo barda crnogorske Moderne, Petra Lubarde – Noć u Crnoj Gori. U stalnoj postavci Istorijskog muzeja nalazi se Krstaš barjak iz bitke na Vučjem dolu, sa impozantnim brojem puščanih proboja na njoj. Na kraju filma predstavlja se jedna od najvrjednijih hrišćanskih relikvija u svijetu – Ikona Bogorodice Filermose, koja se nalazi u Plavoj kapeli u Vladinom domu na Cetinju”, navode u saopštenju.

Kako su dodali, film se od ponedjeljka, 18. maja, može pogledati na YouTube kanalu i društvenim mrežama Narodnog muzeja Crne Gore.

Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1799. umro je francuski dramski pisac, vjesnik revolucije Pjer Bomarše, koji je oštro kritikovao podmitljivost sudija, pokvarenost društva i korupciju. Autor je komedija “Seviljski berberin” i “Figarova ženidba” koje su inspirisale Đoakina  Rosinija i Volfganga Amadeusa Mocarta da komponuju istoimene opere.

1832 – U Kotoru je umro Vuko Vukolaj Radonjić, posljednji crnogorski guvernandur. Za guvernadura je izabran 1802. nakon smrti svoga oca Jovana-Joka Radonjića. Poslije sukoba s Petrom I 1818. zvanje guvernadura mu je oduzeto, ali i vraćeno dvije godine kasnije. Zbog Radonjićevih tajnih veza s austrijskim vlastima, Njegoš i crnogorski glavari iznova su ga lišili toga čina 1830. da bi godinu dana kasnije Vuko i njegov brat Marko bili protjerani iz Crne Gore.

1868 – Rođen je ruski car Nikolaj drugi Aleksandrovič Romanov, posljednji monarh Rusije, najstariji sin Aleksandra III.  Zbačen je s prijestola u Oktobarskoj revoluciji 1917. a pogubljen je naredne godine s članovima porodice.

1870 – U Progonovićima u Lješanskoj nahiji rođen je crnogorski književnik i prosvjetni radnik Jovan Roganović. Bavio se leksikografijom, folkloristikom i prevodilaštvom. U saradnji s Đurom Popovićem napisao je dva udžbenika “Bukvar” i “Zemljopis Crne Gore”. Jovan Roganović ostavio je niz značajnih djela iz istorije, etnografije i politike, a upamćen je i po poznatoj polemici o autorstvu spjeva “Smrt Smail-age Čengića”. Umro je 26. jula 1920.

1872 – Rođen je britanski filozof i matematičar Bertrand Rasel, osnivač i predsjednik Međunarodnog suda za utvrđivanje ratnih zločina u Vijetnamu. Bio je angažovan i u borbi za mir i razoružanje zbog čega je dva puta hapšen. Dobitnik je Nobelove nagrade za književnost 1950. Jedan je od rodonačelnika analitičke filozofije, a s Alfredom Vajthedom autor „Principa matematike“, djela u kojem je matematika izvedena iz logike. Ogledao se u raznovrsnim oblicima filozofskog istraživanja, publicističkog rada, političkog i moralnog angažovanja.

1883 – Rođen je njemački arhitekta Valter Adolf Gropijus, jedan od začetnika moderne arhitekture, koji je 1919. u Vajmaru osnovao prestižnu arhitektonsku školu “Bauhaus”, odakle je uticao na ostvarenje moderne arhitekture na bazi funkcionalizma. Pored zgrade Bauhausa u Njemačkoj, osnivač je škola i stambenih blokova u Sjedinjenim Američkim Državama, gdje je od 1938. bio profesor Harvardskog univerziteta. Napisao je značajno djelo “Sinteza u arhitekturi“.  

1903 – Na osnovu ugovora između crnogorske vlade i italijanskog “Anonimnog društva” formiran je monopol duvana, uz italijansku investiciju od dva miliona i 500 hiljada lira. Za monopol je ustanovljen naziv Crnogorsko anonimno  društvo. Do tada u Crnoj Gori nije postojao monopol duvana, već se duvan tretirao kao i svaka druga roba. Novoosnovani monopol obuhvatio je, kako je  u ugovoru stajalo, prodaju “svijeh vrsta domaćeg duvana, gajenje i preradu za pušenje ili za šmrkanje”, te pravo na njegov izvoz u inostranstvo.

1911 – Umro je poznoromantičarski  austrijski kompozitor i dirigent Gustav Maler, direktor Bečke opere koja je pod njegovom upravom doživjela zlatno doba. Pod Betovenovim i Vagnerovim uticajem stvorio je kompozicije izrazitog dramskog temperamenta i snažnih emocija. Poznata djela: deset simfonija, ciklusi solo-pjesme za glas i orkestar „Pjesma o zemlji“, „Pjesme mladića – putnika“, „Dječakov čudotvorni rog“, „Pjesme o mrtvoj djeci“.

1992 – Visoki komesarijat Ujedinjenih nacija za izbjeglice saopštio je da je zbog rata iz Jugoslavije izbjeglo milion i 300 hiljada ljudi, što je stvorilo najveću izbjegličku krizu u Evropi od Drugog svjetskog rata.

1994  – U San Francisku je osnovano Udruženje Crnogoraca Amerike koje okuplja Crnogorce i prijatelje Crne Gore, bez obzira na njihove etničke, religijske ili političke razlike, kako bi širili saznanje o duhovnom i istorijskom nasljeđu i savremenim društvenim tokovima u Crnoj Gori, te pospješili njen razvoj u smjeru nezavisne, demokratske, humanističke i ekonomski razvijene države  – otvorene ka susjedima i svijetu. Za prvog predsjednika Udruženja Crnogoraca Amerike izabran je Blažo Sredanović.

2008 – U Sportskom centru “Morača”, pred tri hiljade gledalaca, odigrana je utakmica ženske rukometne reprezentacije Crne Gore i selekcije Evrope, kojom se jedna od najboljih  crnogorskih rukometašica Maja Bulatović oprostila od rukometa, četiri godine nakon završetka karijere. Maja Bulatović ostaće upamćena kao neponovljivi kapiten „Budućnosti“ i jedna od najboljih igračica u istoriji podgoričkog kluba. 

2011 – Povodom programskog stava Demokratske partije socijalista da u Crnoj Gori treba da postoji jedna pravoslavna crkva reagovao je ministar vjera i dijaspore u Vladi Srbije Srđan Srećković. Srećković je kazao da ne vidi ni jedan razlog da se bilo ko miješa u unutrašnje odnose Srpske pravoslavne crkve. Takođe je rekao da Amfilohije nije zavnično tražio da se Mitropolija crnogorsko-primorska izbriše iz Registra vjerskih zajednica Ministarstva vjera Srbije. Amfilohije je prethodno u intervjuu emisije „Načisto“ TV „Vijesti“ obećao da će to učiniti. Istim povodom oglasio se i portparol DPS-a Rajko Kovačević. Kovačević je rekao da DPS nema ambiciju da se miješa u crkvena pitanja, ali da ne može zatvarati oči pred problemima dvije parvoslavne crkve u Crnoj Gori.

2011 – U crnogorskom parlamentu održana je sjednica Parlamentarnog odbora Skupštine Crne Gore i Evropskog parlamenta za stabilizaciju i pridruživanje. Nakon rasprave usvojena je zajednička Deklaracija u kojoj je konstatovan određeni napredak u oblasti antikorupcije i reforme pravosuđa, uz napomenu da to nije dovoljno. U Deklaraciji je istaknuto obezbjeđivanje nezavisnosti i jačanja kapaciteta za objektivan rad RTCG, kao i povećanje transparentnosti u finansijskom poslovanju javnog servisa. Ukazano je i na posebnu važnost vladavine prava, na jačanje saradnje Vlade i nevladinih organizacija, kao i na značaj pune primjene ustavnih odredbi o službenim jezicima u upotrebi, te istaknuto žaljenje zbog odlaganja Parade ponosa.

2013 – U blizini Njegoševe Biljarde na Cetinju otkrivena je skulptura Dimitrija Popovića „U čast Njegoševe misli“, a u Biljardi otvorena izložba Popovićevih radova „Misterijum Luče mikrokozma“. Popovićevim radovima obilježena je 200-godišnjica rođenja Petra II Petrovića Njegoša i međunarodni praznik „Noć muzeja“.

2013 – U 54. godini umro je ruski reditelj Aleksej Balabanov, koji je svojim filmovima slikao post-sovjetsko društvo, kriminal i rat u Čečeniji. Snimio je šesnaest filmova, od kojih su najveći uspijeh u Rusiji imali „Brat“ i „Brat II“, a među najpoznatijima su „Kargo 200“, „Rat“ i „Morfijum“. 

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1803 – Britanija je objavila rat Francuskoj zbog Napoleonovog uplitanja u unutrašnje stvari u Italiji i Švajcarskoj.

1804 – Napoleon Bonaparta proglašen je carem Francuske, a u decembru je krunisan kao Napoleon I.

1836 – Rođen je austrijski šahovski velemajstor Viljem Štajnic, prvi zvanični svjetski šampion. Titulu svjetskog šahovskog prvaka osvojio je 1886. pobjedom u meču s Johanesom Cukertortom.

1897 – Vjenčali su se crnogorska princeza Ana, kćer kralja Nikole, i knez Franc Josif Batemberg.

1920 – U Poljskoj blizu Prahova, rođen je Karol Vojtila, koji je 1978. postao papa Jovan Pavle II, prvi neitalijanski papa poslije 455 godina.

1944 – Počelo je u Sovjetskom Savezu protjerivanje više od 200 hiljada Tatara sa Krima, pod optužbom da su sarađivali s Nijemcima.

1945 – Stupila je na snagu Evropska konvencija o ljudskim pravima.

1974 – Indija je izvršila prvu nuklearnu probu i postala  šesta zemlja koja je izvela nuklearnu eksploziju.

1988 – Počelo je povlačenje sovjetskih vojnika iz Afganistana.

2009 – Dočekom uz najviše državne počasti, crnogorski predsjednik Filip Vujanović počeo je trodnevnu posjetu Srbiji.

2009 – Američki predsjednik Barak Obama izrazio je podršku stvaranju palestinske države u razgovoru s predsjednikom Izraela Benjaminom Netanjahuom.

2010 – U 80. godini umro je poznati italijanski pisac i prevodilac Eduardo Sangvineti, autor kod nas poznatog romana „Italijanski kapričo“.

FRED VILARD

Fred Vilard, komičar i glumac koji se između ostalog pojavio i u seriji “Svi vole Rejmonda” preminuo je u petak veče, prenosi Huffington Post.

Glumac je umro prirodnom smrću, a vijesti o smrti danas su potvrdili njegovi menadžeri za Rolling Stone i The Hollywood Reporter.

“Moj otac je mirno napustio ovaj svijet, imao je 86 godina. Kretao se, radio i činio nas srećnima do posljednjeg momenta”, rekla je Vilardova kćerka Hope Mulbarger..

Vilard će ostati zapamćen po brojnim ulogama, od kojih se najviše ističu one u filmovima “This Is Spinal Tap” i “Best in Show”.

Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1395. poginuo je Marko Kraljević, najstariji sin i nasljednik kralja Vukašina, najpopularnija ličnost srpskih narodnih pjesama. Prema nepouzdanim podacima poginuo je kao turski vazal u borbi protiv vlaškog vojvode Mirče na Rovinama. U narodnim pjesmama idealizovan je kao uzor junaštva i zaštitnik sirotinje od zuluma i nasilja.

1424 – Sklopljen je ugovor o pokroviteljstvu Venecije nad Paštrovićima, kojim je Venecija nudila Paštrovićima zaštitu i utočište u slučaju napada iz susjedstva. Nalazeći se na granici između Otomanskog carstva i Mletačke Republike, Paštrovići su se u strahu od islamizacije priklonili Veneciji. Odredili su 14 predstavnika koji su pregovarali s admiralom Frančeskom Bembom, vrhovnim zapovjednikom mletačke flote. Tim ugovorom Paštrovići su dobili široku autonomiju i ostali vjerni Mletačkoj Republici do njenog pada 1797. Jedan od potpisnika ugovora, koji je potvrdio i mletački dužd, bio je  i paštrovački plemić  Kanjoš Macedonović. 

1453 – Na zahtjev Stefana Crnojevića i uz angažovanje zetskog mitropolita Josifa, đakon Damjan završio je prepis Vlastareve sintagme – značajnog vizantijskog pravnog zbornika, djela monaha Matije Vlastara. Vlastareva sintagma je iscrpna enciklopedija cjelokupnog vizantijskog, crkvenog i svjetskog prava. Prepis sintagme urađen je u Koporinji, mjestu za koje se pretpostavlja da je postojalo u tadašnjoj Zeti.

1510 – Umro je italijanski slikar Sandro Botičeli. Botičelijeva djela “Proljeće” i “Rođenje Venere” smatraju se ovlapoćenjem renesansnog duha. Djelo mu je prožeto melanholijom i lirskim raspoloženjem. Po narudžbi Lorenca Medičija, Botičeli je prvi među italijanskim slikarima uradio ilustracije za Danteovu “Božanstvenu komediju”.

1838 – Umro je francuski svještenik i političar  Moris de Taljeran Perigor, jedan od najvještijih diplomata u istoriji. Zahvaljujući Taljeranovoj vještini Francuska je, mada poražena strana, na Bečkom kongresu 1814/1815. uspjela da zadrži granice iz 1792.

1853 – Crnogorski knjaz Danilo Petrović izdao je naredbu kojom je, kako je zapisano, pod prijetnjom “žestokim kastigom” bilo zabranjeno stupanje u brak do određenog doba zrelosti, a očevima i majkama onemogućeno je da udaju kćeri, ili žene sinove bez njihovog pristanka.

1949 – Velika Britanija priznala je nezavisnost Republike Irske i potvrdila pripadnost Sjeverne Irske Ujedinjenom kraljevstvu. Istoga dana 2011. britanska kraljica Elizabeta odala je počast Ircima, stradalim u borbi za nezavisnost Republike Irske od Velike Britanije. Kraljičina posjeta, prva od strane nekog britanskog suverena  toj zemlji otkako je 1921. stekla nezavisnost, ocijenjena je istorijskom i snažnim gestom pomirenja.

1973 – Specijalni komitet američkog Senata počeo je istragu o aferi Votergejt u kojoj su pristalice republikanske stranke bile optužene da su pred predsjedničke izbore 1972. radi špijunaže provalile u sjedište Demokratske stranke. Administracija tadašnjeg predsjednika SAD Ričarda Niksona optužena je da ometa istragu pa je pokrenut postupak za opoziv predsjednika. Nikson je u avgustu 1974. dao ostavku, a predsjednički položaj preuzeo je dotadašnji potpredsjednik Džerald Ford.

1988 – Institut za matematiku i fiziku, formiran u Titogradu (današnja Podgorica) 1979, prerastao je u Prirodnomatematički fakultet  s odsjekom za matematiku  i računarske nauke i odsjekom za fiziku. Dvije godine nakon toga na Prirodnomatematičkom fakultetu otvoren je i odsjek za bilogiju.

2007 – U Skupštini Crne Gore usvojen je Zakon o državnim praznicima, kojim je predviđeno da se Dan nezavisnosti – 21. maj i Dan državnosti – 13. jul proslavljaju sa po dva neradna dana.

2007 – Patrijarh Ruske pravoslavne crkve Aleksij Drugi i lider Ruske pravoslavne crkve u rasijanju, mitropolit Lavr, potpisali su u hramu Hrista Spasitelja u Moskvi dokument o ujedinjenu dvije crkve, kojim je nakon osamdeset godina podjela obnovljeno jedinstvo ruske crkve.

2010 –  Teheran je, uz posredovanje Brazila i Turske, pristao da najveći dio obogaćenog uranijuma šalje u Tursku, a da u zamjenu dobija nuklearne cilindre pogodne za korišćenje u reaktoru za medicinska istraživanja. Iran je time oživio nacrt plana Ujedinjenih nacija o razmjeni, ali je jasno stavio do znanja da ne namjerava da suspenduje obogaćivanje uranijuma. Dan kasnije zvaničnici SAD-a  saopštili su da je taj dogovor manevar Irana da odloži dodatne sankcije Ujedinjenih nacija.

2011 – Miropolija crnogorsko-primorska okarakterisala je programsku  inicijativu Demokratske partije socijalista o jedinstvenoj pravoslavnoj crkvi u Crnoj Gori štetnom i deplasiranom.

2011 – Povodom  predloga Zakona o dinastiji Petrović–Njegoš, predsjednik Crne Gore Filip Vujanović ocijenio je da je zakonska odredba da je dinastija Petrović detronozovana aktom nasilne aneksije države iz 1918. nepotrebna i poručio da se nada da ga Skupština neće dovesti u poziciju da potpiše nešto sa čim se ne slaže. Ja tu normu ne bih stavio u Zakon, kazao je Vujanović. U predlogu zakona o dinastiji Petrović navedeno je da je dinastija detronizovana protivno Ustavu Crne Gore aktom nasilne aneksije države iz 1918. Predsjednik Skupštine Crne Gore Ranko Krivokapić izjavio je prethodno da je termin „nasilna aneksija“ u predlog Zakona unesen na insistiranje Socijaldemokratske partije.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1749 – Rođen je engleski ljekar Edvard Džener, pronalazač vakcine protiv velikih boginja.

1814 – Norveška je proglasila nezavisnost od Švedske i usvojila novi ustav.

2006 – Pobijedivši Arsenal  na finalnoj utakmici Lige šampiona u Parizu  2:1, Barselona je postala evropski prvak u fudbalu. Bila je to druga pobjeda Barselone u klupskoj istoriji, a prva nakon 1992.

2008 – U finalu crnogorske fudbalske lige „Budućnost“ je savladala „Dečić“ 4:0 i osvojila istorijsku titulu – prvo mjesto u crnogorskoj ligi.

2009 – “Tamilski tigrovi” priznali su poraz nakon 25-godišnjeg građanskog rata na Šri Lanki. Istoga dana na parlamentarnim izborima u Kuvajtu, u parlament te zemlje prvi put u istoriji izabrane su i četiri žene, a na Kubi je prvi put održana gej parada koju je ulicama Havane predvodila kćerka Fidela Kastra – Marijela Kastro.

2011 – Predsjednici teniskih saveza Crne Gore i Srbije Dimitrije Rašović i Slobodan Živojinović potpisali su u Podgorici sporazum o poslovno-tehničkoj saradnji.

Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1380. u Kotoru je izbio ustanak pučana zbog zaoštrenih ekonomskih i socijalnih razlika, kao i visokih dažbina koje je kotorsko plemstvo nametalo, naročito stanovništvu u gradskom zaleđu.

1422 – Neuspješno su završeni pregovori Venecije i srpske despotovine koja je tražila povraćaj svih teritorija koje joj je Balša III zavještao.  Venecija je bila spremna da ustupi Bar i Drivast uz proviziju od hiljadu dukata, što srpska despotovina nije prihvatila.

1876 – Potpisana je Vojna konvencija između Crne Gore i Srbije. Na taj čin reagovala je Austrija plašeći se da vojna konvencija ne doprinese razbuktavanju Hercegovačkog ustanka i njegovom širenju na cijeli Balkan, što bi ugrozilo austrijske interese i interese drugih velikih sila. Beč je knjazu Nikoli ponudio mogućnost teritorijalnog proširenja na račun Turske, ukoliko od konvencije odustane. Prema savjetu Rusije, knjaz Nikola  je odbio ponudu i potpisao ugovor kojim se Srbija obavezala da Crnoj Gori uputi 40 hiljada dukata za opremanje vojske, nabavku oružja i municije.

1898 – Rođen je srpski pjesnik, putopisac i diplomata Rastko Petrović. Pripadao je prvoj generaciji srpskih modernista, a njegova zbirka pjesama “Otkrovenja” smatra se  jednim od najznačajnijih djela srpske poezije između dva svjetska rata. Istoga dana rođena je i jedna od najpopularnijih srpskih pjesnikinja Desanka Maksimović. Poznata djela: “Pesnik i zavičaj”, “Tražim pomilovanje”, “Slovo o ljubavi”, “Nemam više vremena”.

1947 – Umro je engleski biohemičar Frederik Gaulend Hopkins, jedan od osnivača nauke o vitaminima. S holandskim ljekarom Kristijanom Ajkmanom dobio je 1929. Nobelovu nagradu za medicinu.

1984 – Umro je američki romansijer, pripovjedač i dramski pisac Irvin Šo. Proslavio se romanom “Mladi lavovi”. Njegova proza odlikuje se izraženom dramatičnošću, osjećanjem za društvenu stvarnost i živim dijalogom. Pored „Mladih lavova“, napisao je „Lusi Kraun“, „Dvije nedjelje u drugom gradu“, „Glasovi ljetnjeg dana“, „Hljeb na vodama“, „Bogataš i siromah“ i druge; zbirke pripovjedaka „Mornar sa Bremena“, „Dobrodošli u grad“, „Ljubav na mračnoj strani ulice“ i drame „Sahranite mrtve“, „Opsada“,  „Povlačenje u zadovoljstvo“, „Sinovi i vojnici“.

2009 – Trijumfom Jadrana CKB nad Budvanskom rivijerom 8:6, u Igalu je završeno prvenstvo Crne Gore u vaterpolu. Jadran je time osvojio prvu titulu prvaka Crne Gore.

2011 –  Na portalu  „Analitika“ objavljeno je da je novim programom Demokratske partije socijalista predviđena jedna, autokefalna pravoslavna vjerska zajednica u Crnoj Gori. Odredbu o jedinstvenoj crkvi u program je unijela radna grupa na čelu s predsjednikom DPS-a Milom Đukanovićem nakon javne rasprave u toj partiji, u kojoj je učestvovalo više od pet hiljada ljudi. “Pošto su pravoslavni vjernici podijeljeni u Crnoj Gori, prevazilaženju te podijeljenosti najbolje pogoduje jedinstvena i organizaciona samostalnost pravoslavne vjerske zajednice uz puno poštovanje i afirmaciju crnogorskog, državnog i nacionalnog  i kulturnog identiteta i međunacionalnog sklada“, piše u novom programu DPS-a.

2011 – Crnogorska kinematografija prvi put je predstavljena na Kanskom filmskom festivalu, u okviru regionalnog paviljona Jugoistočne Evrope. Na crnogorskom štandu predstavljeni su filmovi Željka Sošića „Mali ljubavni bog“, Branka Baletića „Lokalni vampir“, Nemanje Bečanovića „Posljednje poglavlje“ i Draška Đurovića „As Pik“, kao i filmovi u pretprodukciji – nagrađeni na konkursu Ministarstva kulture Crne Gore.

2013 – Fondacija „Ćano Koprivica“ osnovala je u Nikšiću prvo profesionalno lutkarsko pozorište „Šćućkin“. Prva predstava novog pozorišta bila je „Crvenkapa“, tekst Igora Bojovića, u režiji Gorana Bulajića. Pozorište je ime dobilo po Vasiliju Šćućkinu, direktoru Crnogorskog narodnog pozorišta i glumcu lutkarskog pozorišta u Nikšiću i Podgorici nakon Drugog svjetskog rata.

2013 – LGBT Forum „Progres“ u Podgorici promovisao je prvu crnogorsku LGBT razglednicu, uoči 17.maja međunarodnog dana borbe protiv homofobije i transfobije. Prva LGBT razgledica je inkluzivnog tipa i predstavlja postojanje LGBT zajednice, njen identitet i obilježja, pravo na slobodu i pripadništvo Crnoj Gori. Prva razglednica „Pozdrav iz Podgorice“ ispred LGBT zajednice poslata je predsjedniku Skupštine Crne Gore Ranku Krivokapiću.

2013 – Papa Franjo je pozvao svjetske lidere da okončaju „kult novca“ i pokrenu etičke finansijske reforme. „Ekonomija slobodnog tržišta stvorila je tiraniju, u kojoj se ljudi cijene na osnovu kupovne moći“, kazao je papa obraćajući se diplomatama u Vatikanu u prvom velikom govoru o finansijskoj krizi. 

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1703  – Umro je francuski pisac Šarl Pero, autor čuvene zbirke bajki “Vilinske priče”.

1770 – U Versaju su se vjenčali francuski prestolonasljednik Luj – kasnije Luj 16. i Marija Antoaneta, kćerka austrijske carice Marije Terezije. Nakon Francuske revolucije 1789. osuđeni su na smrt i pogubljeni na giljotini 1793. godine.

1881 – U okolini Berlina pušten je u saobraćaj prvi električni tramvaj.

1929 – U Holivudu su dodijeljene prve nagrade Američke filmske akademije (od 1931. poznate kao Oskar)  filmu “Krila”, glumici Dženet Gejnor i glumcu Emilu Dženingsu.

1969 – Sovjetski vasionski brod “Venera 5” približio se Veneri i izbacio sondu koja će slati podatke o toj planeti.

1972 – Predsjednici SFRJ  i Rumunije  Josip Broz Tito i Nikolae Čaušesku pustili su u rad hidroenergetski sistem “Đerdap” na Dunavu.

1974 – Skupština SFR Jugoslavije proglasila je Josipa Broza Tita za doživotnog predsjednika države.

1975 – Japanka Jumko Tabei postala je prva žena koja se popela na  najviši svjetski vrh  –  Mont Everest.

1992 – Povlačeći se iz Bosne, Jugoslovenska narodna armija digla je u vazduh bihaćki aerodrom pod planinom Plješevicom, vrijedan oko šest milijardi dolara.

2005 – Parlament Kuvajta usvojio je zakon kojim se ženama daje pravo glasa i kandidovanja na izborima.

2007 – Nikola Sarkozi, nasljednik Žaka Širaka na mjestu predsjednika Francuske, zvanično je preuzeo dužnost i u inauguralnom govoru u Jelisejskoj palati obećao eru promjena.

2011 – Bečki dnevni list „Esterajh“ objavio je da je najtraženiji svjetski terorista Osama bin Laden, koga su američki specijalci ubili 1. maja u Pakistanu, tokom 90-ih tajno boravio u Austriji i Bosni i Hercegovini, te da je posjedovao bosansko-hercegovački pasoš, izdat tih godina u Beču. U listu se takođe navodi da je Bin Ladena, čije je djelovanje Zapad tada prihvatao prećutno, 1993. u Sarajevu srela novinarka njemačkog „Špigla“ Renata Flotau, što je u Bosni i Hercegovini negirano.

2011 – Glavni tužilac Međunarodnog krivičnog suda Luis Moreno-Okampo zatražio je da se izda nalog za hapšenje Moamera Gadafija zbog ubistva više hiljada demonstranata koji su se borili protiv njegove 41-godišnje vladavine.