POPOVIĆ

Kakav nam je odnos prema kulturi, naciji, identitetu četrnaest godina nakon referenduma? Da li smo učinili dovoljno za stabilizaciju crnogorskog društva, crnogorsku naciju i identitet? Književnik Milorad Popović misli da smo nakon gotovo cjelovjekovnog državnog diskontinuiteta mogli imati bolji plan u zaokruživanju identiteta.

“To je, naime, trebalo da bude prvi i osnovni zadatak nakon 21. maja 2006. godine, kao osnovna pretpostavka za jednu trajnu stabilizaciju crnogorskog društva, s obzirom na to da postoje latentni, već stogodišnji pritisci i negiranja i Crne Gore i crnogorske nacije i crnogorske kulture”, kaže Popović.

U tom smislu nijesu određeni jasni prioriteti, bilo je puno lutanja, kaže Popović, u ideološkom smislu, od dukljanstva do ustavnog patriotizma.

“Kao evidentan odraz toga su i ove aktuelne situacije, napetosti, buđenje jednog agresivnog kleronacionalizma i negiranja, svakodnevnog, vrlo brutalnog, crnogorske nacije, kulture, države, što je jedan nesumnjivi kauzalitet jer bez dovršenja i stabilizovanja crnogorske nacije nema građanske Crne Gore, niti Crne Gore uopšte , pa ni smisla postojanja države Crne Gore”, ističe Popović.

Osvrnuo se i na zbunjujući odnos društva prema crnogorskom jeziku.

“Slična stvar je i sa CPC, dakle religija i jezik su dva ključna elementa svakog nacionalnog identiteta u evropskom smislu. Nešto je napravljano, ne smijemo biti nihilisti, nešto je napravljeno a neke stvari su krenule i u lošem smislu. Nadam se da će ova aktuelna događanja pred 14. godišnjicu od obnove nezavisnosti, da će političku i intelektualnu elitu malo trgnuti, da će se zapitati šta je dobro a šta nije dobro urađeno”, kaže Popović.

On napominje da treba da činimo više, generacije koje dolaze poslije nas kako ne bi živjele u stalnoj napetosti i dokazivnju elementarnih ljudskih prava. A to su, podsjeća Popović, prava na nacionalnost, jezik, kulturu.

Anka Radović, RTCG

Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 2006. „Odlukom građana Crne Gore obnovljena je nezavisna Crna Gora“, rekao je u ranim jutarnjim satima lider bloka za nezavisnost, crnogorski premijer Milo Đukanović u slavljeničkoj atmosferi pred brojnim pristalicama u zgradi Vlade, nakon prebrojanih 99 odsto glasova na referendumu održanom dan ranije. „Imamo državu i nikada više nećemo dozvoliti da je izgubimo“, poručio je tom prilikom Đukanović. Đukanović je čestitao nezavisnost i državi Srbiji, s kojom je Crna Gora od 1992. do referenduma bila u državnoj zajednici, i izrazio uvjerenje da će i ona doprinijeti opštoj regionalnoj stabinosti i brzoj i kvalitetnoj evropskoj i evroatlantskoj integraciji čitavog Zapadnog Balkana. Istoga dana s izaslanikom visokog predstavnika EU Miroslavom Lajčakom sastala su se četiri lidera unionista Andrija Mandić, Predrag Bulatović, Predrag Popović i Ranko Kadić koji su, ne mireći se s neuspjehom, zatražili provjeru preliminarnih rezultata referenduma i ponovno brojanje glasačkih listića na svim izbornim mjestima. Prvu čestitku povodom izglasavanja nezavisnosti Crne Gore na referendumu, održanom 21. maja, predsjedniku Filipu  Vujanoviću uputio je predsjednik Republike Hrvatske Stjepan Mesić.

Ostali datumi: 1016. godine, tokom boravka u Prespi kod makedonskog cara Vladislava, ubijen je na prevaru dukljanski knez Vladimir. Vladao je Dukljom – Zetom do 998. kada ga je zarobio makedonski car Samuilo. Dok je tamnovao, u Vladimira se zagledala careva kćerka Kosara. Samuilo je uslišio želju svoje kćeri da se uda za dukljanskog kneza Vladimira i vratio mu upravu nad njegovom zemljom, kojom je vladao iz Ostrosa u Krajini. Poslije Vladimirove smrti 1016, Kosara je njegove posmrtne ostatke pohranila u  zadužbinu crkvu Bogorodice Krajinske, odakle ih je albanski velikaš Karlo Topija prenio u manastir Svetog Jovana Krstitelja, podignut 1380. kod Elbasana. Ljubav Vladimira i Kosare ovjekovječena je u poznatoj legendi, a na dan Vladimirove smrti pripadnici sve tri konfesije u Crnoj Gori iznosili su svake godine Vladimirov krst na vrh Rumije kod Bara, sve do 2005. kada je taj običaj prekinut zbog postavljanja metalne crkvice Srpske parvoslavne crkve u Crnoj Gori, na to mjesto.

1805 – Rođen je istaknuti italijanski bibliotekar, istoričar i bibliograf,  Đuzepe Valentineli, prvi koji je uradio bibliografski popis knjiga o Crnoj Gori, onda kad je ona za evropsku nauku i kulturu bila nepoznata zemlja. Tokom putovanja po Dalmaciji i Crnoj Gori 1839. Valentineli je napisao svoje najznačajnije djelo “Bibliografski ogled o Dalmaciji i Crnoj Gori”, koje je nekoliko puta dorađivano. Bibliografija  sadrži 168 naslova posvećenih Crnoj Gori. 

1813 – Rođen je njemački kompozitor Rihard Vagner, uz Verdija najznačajniji romantičarski operski kompozitor 19. vijeka, tvorac njemačke muzičke drame, reformator opere i orkestra. Stvarao je muzičke drame epskih razmjera, proširio Betovenov simfonizam u operskoj partituri i postigao prožimanje dramske radnje i muzike. Za muzičke drame pretežno iz njemačke mitologije, pored sopstvenih simboličkih i filozofskih gledišta, kao i uticaja  Šopenhauerove i Ničeove filozofije, sam je pisao tekst i muziku i tako stvorio „jedinstveno muzičko djelo“ u kome su sjedinjeni tekst, muzika, igra, slika i inscenacija. Poznata djela:” Ukleti Holanđanin”, “Tristan i Izolda”, “Prsten Nibelunga”, “Parsifal”.

1885 – Umro je francuski književnik Viktor Igo, uz Balzaka najznačajnija ličnost u francuskoj književnosti, priznati rodonačelnik francuskog romantizma i preteča svih francuskih pjesničkih škola 19. vijeka. Počeo je da piše u tradicionalnoj formi, kao ubijeđeni monarhist, ali je postepeno pristupao romantizmu, politički evoluirao prema ljevici i postao republikanac. Pod Lujem Filipom postao je per Francuske i član Francuske akademije, a 1848. bio je izabran za republikanskog poslanika u ustavotvornoj skupštini. Zalagao se za slobodu štampe, ukidanje smrtne kazne i za socijalne reforme. Nakon državnog udara Napoleona Bonaparte, odlazi u devetnaestogodišnje izgnanstvo. Pisao je pjesme, pozorišne komade, romane, eseje, pamflete i dr. Poznata djela: romani “Jadnici”  “Zvonar Bogorodične crkve”, pozorišni komadi „Ernani“, „Lukrecija Bordžija“, političko-satirična zbirka pjesama protiv Napoleona III „Kazne“, pamflet „Napoleon mali“.

1905 – Rođen je profesor Vukoman Džaković, istoričar književnosti. Još kao student počeo je da skuplja narodne pjesme, u prvom redu tužbalice, da bi 1954. objavio antologiju “Nove crnogorske tužbalice”. Priredio je i zbirku “Crnogorske narodne junačke pjesme”, antologiju lirskih pjesama kralja Nikole i raspravu “Kralj Nikola u svom dobu”. Vukoman Džaković umro je 1991. godine.

1993 – Osnovana je na Cetinju Matica Crnogorska, nezavisna organizacija koja se zalaže za integraciju demokratske  Crne Gore  u mediteranski i evropski kulturni prostor, te za uspostavljanje univerzalnih kriterijuma i standarda u svim oblastima. U izdanju Matice, objavljen je krajem devedesetih program “Crna Gora pred izazovima budućnosti “, koji sadrži suštinska pitanja za razvoj Crne Gore. Od 2000. u izdanju Matice izlazi istoimeni časopis za društvena pitanja, nauku i kulturu. Prvi predsjednik Matice Crnogorske bio je akademik Božina Ivanović, a potpredsjednik, akademik Svetlana-Kana Radević.

2011 – Bivši američki predsjednik Bil Klinton posjetio je Crnu Goru. U razgovoru s crnogorskim zvaničnicima Igorom Lukšićem, Milom Đukanovićem i Svetozarom Marovićem, Klinton je ocijenio da je Crna Gora na dobrom putu ostvarenja zacrtanih ciljeva i nazvao je zemljom velikih potencijala i prirodnih ljepota. Tokom boravka u Crnoj Gori, Klinton je održao predavanje na konferenciji „Balkanska inicijativa za jačanje društava Jugoistočne Evrope“ u Budvi, kao i predavanje na Fakultetu za turizam u Baru, gdje mu je predsjednik Atlas grupe Duško Knežević uručio titulu počasnog doktora nauka Univerziteta Mediteran. „Treba da nastavite s integracijama regiona, kako u Evropsku uniju, tako i u NATO, ali treba da radite i na internim integracijama“, kazao je Klinton obraćajući se balkanskim liderima na konferenciji u „Splendidu“, na kojoj su učestvovali i bivši predsjednici Slovenije i Hrvatske Milan Kučan i Stjepan Mesić. Boravak bivšeg američkog predsjednik Bila Klintona na Crnogorskom primorju bio je u bezbjednosnom smislu jedan od najbolje organizovanih događaja u Crnoj Gori.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

337 – Umro je rimski car Konstantin I Veliki, prvi rimski car  koji je prihvatio hrišćanstvo u Rimskom carstvu. Godine 325. sazvao je prvi hrišćanski koncil u Nikeji.

1859 – Rođen je engleski pisac Artur Konan Dojl, proslavljeni autor kriminalističkih romana u kojima su glavni junaci detektiv Šerlok Holms i njegov prijatelj doktor Votson.

1907 – Rođen je engleski pozorišni i filmski glumac, režiser i producent Lorens Olivije, jedan od  najboljih tumača Šekspirovih likova. Lorens Olivije dobitnik je Oskara za film “Hamlet”,  a 1970. dobio je i plemićku titulu.

1918 – Njemački avioni bombardovali su Pariz u Prvom svjetskom ratu.

1939 – Hitler i Musolini potpisali su “Čelični pakt”  o desetogodišnjem vojnom i političkom savezu Njemačke i Italije.

1943 – U Moskvi je saopšteno da je raspuštena Komunistička internacionala – Kominterna. Smatra se da je to bio Staljinov gest dobre volje prema zapadnim saveznicima u Drugom svjetskom ratu.

1970 – Umro je jugoslovenski reditelj i scenograf  Bojan Stupica. Od 1949. bio je reditelj i jedan od glavnih organizatora u Jugoslovenskom dramskom pozorištu u Beogradu, a od 1957. režirao je u beogradskom “Ateljeu 212” i u “Narodnom pozorištu”.

1972 – Predsjednik SAD Ričard Nikson susreo se u Moskvi s predsjednikom Vrhovnog Sovjeta Sovjetskog Saveza Leonidom Brežnjevom, kao prvi američki predsjednik koji je posjetio Sovjetski Savez.

1992 – Generalna Skupština Ujedinjenih  nacija primila je u punopravno članstvo tri bivše jugoslovenske republike Sloveniju, Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu.

2004 – Na 57. međunarodnom filmskom festivalu u Kanu “Zlatnu palmu” dobio je Majkl Mur za dokumentarni film “Farenhajt 9/11”, koji duhovito i žestoko kritikuje politiku američkog predsjednika Džordža Buša.

2004 – Na zvaničnoj ceremoniji u indijskoj predsjedničkoj palati, novi premijer Monmohan Sing položio je zakletvu. Sing je za premijera Indije imenovan nakon što je lider Kongresa Sonja Gandi ( nasljednik dinastije Nehru-Gandi) odustala od te funkcije poslije napada hindu nacionalista zbog njenog italijanskog porijekla.

2008 – U Bariju je otvoren Bijenale mladih umjetnika Evrope i Mediterana na kome su Crnu Goru predstavljali Milena Jovićević-Popović i Željko Reljić.

Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 2006. godine održan je u  Crnoj Gori referendum o njenom državno-pravnom statusu. Na pitanje: „Želite li da Republika Crna Gora bude nezavisna država sa punim međunarodno-pravnim subjektivitetom“, imalo je pravo da odgovori, sa Da ili Ne,  484.718 građana, na 1.120 glasačkih mjesta, u dvadeset jednoj crnogorskoj opštini. Na referendumu je, od 8 do 21 sat,  glasalo 419.240 građana, odnosno 86,5 odsto ukupno upisanih birača. Od tog broja 230.661 građanin, ili 55,5 odsto od broja važećih glasova, odgovorilo je sa Da, a 185 hiljada i 2 građanina, odnosno 44,5 odsto, sa Ne. Tako je od Evropske unije nametnuti uslov – da 55 odsto od broja izašlih birača glasa za nezavisnost,  premašen pola procenta. Referendum o državno-pravnom statusu Crne Gore pratilo je oko 3.400 domaćih i stranih posmatrača, kao i 670 novinara iz Srbije, Crne Gore i inostranstva. Crna Gora je peta republika SFRJ u kojoj su se građani izjasnili o državnom statusu, čime joj je poslije 88 godina povraćena državna samostalnost i puni međunarodno-pravni subjektivitet.  

Ostali datumi: 1471. rođen je njemački slikar i graver Albreht Direr, jedan od najvećih renesansnih majstora. Po dubokom interesovanju za prirodu i čovjeka sličan je Leonardu da Vinčiju. Obdaren velikom maštom, realizam i misticizam idu kod njega, ponekad, uporedo. Izradio je portrete velike umjetničke i dokumentarne vrijednosti i izvanredne gravire u drvetu i bakru, koje odlikuje precizan crtež. Poznata Direrova djela: “Apokalipsa, “Velika muka”, “Bogorodičin život”.

1471– U londonskom zatvoru Tauer ubijen je engleski kralj Henri VI , posljednji monarh iz dinastije Lankaster, svrgnut u dinastičkim borbama “Rat dviju ruža”. Njegov je  lik inspirisao  Šekspira za dramu Henri VI. Nakon smrti Henrija VI prijesto je preuzeo Edvard IV.

1503 – Venecija je s Portom potpisala mirovni ugovor. Tim ugovorom sultanu su po pravu osvajanja pripale zemlje Đurđa Crnojevića.

1639 – Umro je italijanski filozof, dominikanac Tomazo Kampanela, zastupnik utopijske filozofije. Optužen da širi jeretičku nauku, osuđen je 1599. na doživotni zatvor. Oslobođen je nakon 27 godina na intervenciju pape Urbana VIII. Svoj ideal države Kampanela je opisao u djelu “Grad sunca”, koji je postao udžbenik utopijske filozofije. Djelo je napisano pod uticajem Platona i Tomasa Mora i izražava shvatanje o idealnom društvenom uređenju kao i nekoj vrsti platonističke komunističke republike.

1760 – Emisar ruske carice Jelisavete u Crnoj Gori Pučkov podnio je službeni izvještaj kolegiju inostranih djela o svom boravku u Crnoj Gori. U tom izvještaju Pučkov je pod uticajem protivnika vladike Vasilija opisao prilike u vladikatu, na način koji je bio daleko od stvarnog stanja stvari.

1806 – Vođene su borbe Crnogoraca i Francuza koje su predvodili Petar I i francuski general Loriston. U tim borbama Francuzi su bili potisnuti do samih zidina Dubrovnika. Uprkos prvim pobjedama, ruski car Aleksandar I naredio je kasnije da se Boka preda Austrijancima, koji su nakon pada Mletačke republike 1797. dobili pravo da njom upravljaju.

1844 – Rođen je francuski slikar-samouk Anri Ruso, zvani Carinik, prvi slikar naivac čije su slike ušle u Luvr. Odlikuje se naivnošću osjećanja i jednostavnošću slikarske fakture. Veoma je uticao na moderno slikarstvo i stvorio škole „naivnih slikara“ u zemljama Evrope i Amerike. Njegova pojava fascinirala je dvojicu najautentičnijih instinktivaca u modernom slikarstvu Morisa Vlamenka (jednog od osnivača fovizma) i Andrea Dinoajea de Segonzaka (ilustratora Vergilijevih „Georgika“ i Floberovog „Sentimentalnog vaspitanja“). U slučaju Rusoa –Carinika riječ je o nadmoći prirodnosti duha koji je nosio u svom umjetničkom karakteru. Poznata djela: „Svadba“, „Šetnja“, „San“, „Zavodnica zmije“.

1862 – Tokom drugog pohoda Omer-paše Latasa na Crnu Goru, od aprila do avgusta, turska vojska pod komandom Mahmut-Beja napala je Medun. Branioci tog utvrđenja pružili su snažan otpor i odbili udar turske vojske. Odredom Kuča komandovao je Marko Miljanov.

1900 –  Na Cetinju je položen kamen temeljac za zgradu Doma ruske carske misije u Crnoj Gori, budućeg ruskog poslanstva.

1921 – Rođen je ruski nuklearni fizičar Andrej Saharov, borac za političke slobode i ljudska prava, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1975. Zalagao se za zabranu eksperimenata nuklearnim oružjem i popuštanje međunarodne zategnutosti.  Kao nepomirljivi protivnik režima izgnan je iz Moskve u Gorki 1980, gdje je ostao do 1986. godine.

1992 – Američki Senat donio je zakon kojim je Saveznoj Republici  Jugoslaviji uskraćena svaka pomoć Sjedinjenih Američkih Država zbog umiješanosti u sukobe u bivšim jugoslovenskim republikama.

2008 – U čast obilježavanja 150-godišnjice čuvene bitke na Grahovcu otkriven je spomenik – obelisk od kamena, visok 10 metara, rad vajara Pavla Pejovića. Spomenik je otkrio ministar odbrane Crne Gore Boro Vučinić.

2011 – U Vladinom domu na Cetinju premijer Igor Lukšić priredio je povodom petogodišnjice obnavljanja državnosti Crne Gore prijem. Prijemu je, kako je zabilježeno, prisustvovao veliki broj zvanica, a premijer Lukšić je, pozdravljajući goste, rekao da su nakon pet godina od obnavljanja crnogorske države bez argumenta oni koji su 2006. sumnjali da će Crna Gora odgovoriti izazovu do tada najzahtjevnijih uslova za sprovođenje referenduma i istovremeno sačuvati temelje građanskog društva. Istoga dana u podgoričkom dnevnom listu „Vijesti“ objavljeni su podaci Agencije „Defacto“, koji su pokazali da je raspoloženje građana o nezavisnosti Crne Gore nakon pet godina isto kao i na dan referenduma 2006, odnosno  56 odsto za nezavisnu državu i 44 odsto protiv. Istaknuto je takođe da  među pristalicama nezavisnosti ima mnogo onih koji misle da vlast ne upravlja državom na pravi način.

2012 – U Podgorici je održana Konstitutivna sjednica političkog kluba Pravedna Crna Gora. Za predsjednika Izvršnog odbora novoformiranog političkog kluba izabran je Rade Bojović, a za kopredsjednike Branko Lukovac i Ilija Vujošević.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1502 – Portugalci  su otkrili nenastanjeno ostrvo Sveta Jelena u južnom Atlantiku.

1860 – Rođen je holandski ljekar Viljem Ejnthoven, osnivač elektrokardiografije, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1924. godine.

1904 – U Parizu je osnovana svjetska fudbalska federacija – FIFA.

1927 –  Američki pilot Čarls Linberg postao je prvi čovjek koji je preletio Atlantik. Let od Njujorka do Pariza trajao je 33 sata i 29 minuta.  Na isti dan 1932. i prva žena Amelija Erhart preletjela je Atlantski okean.

1935 – Umro je holandski botaničar Hugo de Fris, osnivač eksperimentalne genetike.

1997 – Poljska i Ukrajina potpisale su sporazum o pomirenju, te  i formalno okončale vjekovna neprijateljstva.

2005 – Zlatna Palma 58. filmskog festivala u Kanu dodijeljena je filmu francuskih autora, braće Žan Pjera i Luka Dardena, “Dijete”, sa oskarovcima Morganom Frimenom i Hilari Svonk u glavnim ulogama.

AKADEMIJA RAZMATRA

Akademija za filmsku umjetnost i nauku razmatra odlaganje dodjele Oskara, koje je zakazano za februar 2021.

Oskar će vjerovatno biti odgođen, piše Variety, a novi datum još nije formalno predložen.

Kada su u aprilu najavljene nove privremene izmjene pravila za održavanje Oskara zbog pandemije korona virusa, predsjednik akademije Dejvid Rubin kazao je da je prerano znati kako bi se televizijski prenos Oskara 2021. mogao promijeniti nakon pandemije.

“Nemoguće je znati kakve će se promjene desiti. Znamo da želimo da proslavimo film, ali ne znamo tačno u kakvom će to obliku biti”, kazao je.

Prema uobičajenim pravilima, film mora imati sedmodnevno pozorišno izdanje u okrugu Los Anđelesa da bi se kvalifikovao za dodjelu Oscara. Ali za ovu godinu se filmovi, digitalno objavljeni, mogu kvalificirati ukoliko je studio prvenstveno planirao pozorišno izdanje.

“Mislim da svi suosjećamo sa situacijom filmaša i mi smo tu da podržimo naše članove i filmsku zajednicu”, rekao je Rubin.

Nejasno je hoće li odlaganje Oskara značiti i da će Akademija omogućiti filmovima koji su objavljeni nakon krajnjeg roka da se kvalificiraju za Oskara 2021. godine.

STIHOVI CRNOGORSKIH PJESNIKA

Crnogorsko narodno pozorište se prvi put odlučilo da producira i organizuje poetski teatar, kroz tri epizode serijala “Poetika Montenegrina”. Glumci nacionalnog tetra kazuju izabrane stihove crnogorskih pjesnika iz antologije 20. vijeka, koju je sačinio Bogić Rakočević. U saradnji sa RTCG, biće prikazano nekoliko video pozorišnih epizoda, kao poklon i antologija Crnogorskog nacionalnog tetra državi i publici.

Ana Ašanin, TVCG

NAGRAĐENA IDEJNA RJEŠENJA

Međunarodni konkurs za inovativno idejno rješenje revitalizacije kulturne baštine – Tvrđave Španjola u Herceg Novom, završen je i nagrađena su tri rada.

Kako ističu u Ministarstvu kulture, cilj takmičenja koje je organizovano u saradnji za UNDP-om, bio je da se dođe do savremenih arhitektonsko-urbanističkih rješenja za preuređenje i prenamjenu ove tvrđave u kreativni hab.

Ukupan nagradni fond iznosio je 24.000 američkih dolara, a prvu nagradu u vrijednosti od 15.000 dolara, osvojio je tim arhitekata pod šifrom 3003 koji čine: Nikola Novaković, Marija Novaković, Bogdan Kušević, Đina Prnjat, Nikoleta Savić, Saša Radojković, Nemaja Mitrović i Katarina Pašić iz Crne Gore.

Drugu nagradu u iznosu od 6.000 dolara osvojilo je rješenje pod šifrom URBSH0808, čija autorka je arhitektica Ana Radovanović iz Crne Gore, a treću od 3.000 dolara tim pod šifrom 85340, koji čine arhitekte Marko Aracki, Srećko Andrijanić i Kristina Nikolić iz Srbije.

“Koncept pobjedničkog rješenja, zasniva se na preklapanju i stalnoj interakciji između budućnosti i prošlosti i konačnom susretu dva vremenska perioda. Istovremeno, rješenje vodi računa o energetskoj efikasnosti i principima održivosti”, ističe se u saopštenju Ministarstva.

Konkurs je realizovan u okviru programa “Kreativna Crna Gora – ekonomska valorizacija i kreativne industrije”, koji zajednički sprovode Ministarstvo kulture i UNDP.

“Jedan od osnovnih ciljeva ovog programa je da se uspostavi mreža kreativnih centara u Crnoj Gori, a jedan od tih centara, sa međunarodnim karakterom je i Tvrđava Španjola. Ključno je sačuvati objekat i njegovu zaštićenu cjelinu, da se u budućnosti ovo utvrđenje rekonstruiše uz primjenu svih konzervatorskih mjera i principa, uz neophodna preliminarna arheološka i arhitektonska istraživanja, te da se objekat revalorizuje sa jasnom namjenom, u cilju održivog korišćenja. Održivo korišćenje moguće je upravo kroz uvođenje kulturnih i kreativnih sadržaja koji će obezbijediti i ekonomski razvoj. Shodno planiranim kulturnim i kreativnim djelatnostima unutar kompleksa Tvrđave Španjole i njene rezidencijalne namjene, te internacionalizacije djelovanja, hab će obezbijediti i međunarodne aktere kulturne scene”, zaključuje se u saopštenju Minstarstva kulture.

IAKO JE U FEBRUARU

Mada je 93. izdanje Oskara zakazano tek u februaru 2021, Akademija za filmsku umjetnost i nauku razmatra odlaganje ove velike noći, pišu svjetski mediji.

Oskar će vjerovatno biti odgođen, piše Variety, a novi datum još nije formalno predložen.

Kada su u aprilu najavljene nove privremene izmjene pravila za održavanje Oskara zbog pandemije koronavirusa, predsjednik akademije David Rubin kazao je da je prerano znati kako bi se televizijski prijenos 2021. mogao promijeniti nakon pandemije.

“Nemoguće je znati kakve će se promjene desiti. Znamo da želimo da proslavimo film, ali ne znamo tačno u kakvom će to obliku biti”, kazao je.

Prema uobičajenim pravilima, film mora imati sedmodnevno pozorišno izdanje u okrugu Los Angelesa da bi se kvalifikovao za dodjelu Oskara. Ali za ovu godinu se filmovi, digitalno objavljeni, mogu kvalifkovati ukoliko je studio prvenstveno planirao pozorišno izdanje.

“Mislim da svi suosjećamo sa situacijom filmaša i mi smo tu da podržimo naše članove i filmsku zajednicu”, rekao je Rubin.

Nova pravila uključuju i dopuštanje pozorišnih predstava koja su kvalifikovana za Oskara u Njujorku, Čikagu, Majamiju, Atlantu I na području Baja, umjesto u Los Anđelesu. Akademija je odbila da komentariše ovu priču.

Nejasno je hoće li odlaganje Oskara značiti i da će Akademija omogućiti filmovima koji su objavljeni nakon krajnjeg roka da se kvalifikuju za Oskara 2021. godine.

Izbor i priprema: Č. Đurđić

Na današnji dan 1714. u Ćeliji piperskoj umro je sveti Stefan Piperski, jedan od pet cnogorskih svetitelja. Oskudni podaci o njegovom životu sadržani su u tri kratka žitija i u narodnom predanju. Rođen je u selu Kuta u Župi nikšićkoj. Zamonašen je u manastiru Morača, rukopoložen za jerođakona i jeromonaha, a potom postao iguman manastira Morača odakle su ga Turci protjerali. Nastanio se u Trmanji, koja se docnije u literaturi javlja pod nazivom Cjelište. Pred novim turskim naletom prešao je u Pipere i sagradio crkvicu u ime roždestva presvete Bogorodice, na mjestu zvanom Gospođina voda gdje je ostao do smrti. Sveti Stefan Piperski svetkuje se 20. maja po starom, odnosno 2. juna  po novom kalendaru.

1799 – Rođen je francuski pisac Onore de Balzak. Kao protagonist realističkog romana, stvorio je opus od stotinak knjiga pod zajedničkim naslovom “Ljudska komedija” u kojem je opisao likove iz najrazličitijih društvenih slojeva. Balzakovi romani imaju vrijednost sociološke studije i duboka su socijalna kritika društva njegova doba. Poznata djela: „Evgenija Grande“, „Čiča Gorio“, „Izgubljene iluzije“, „Golicave priče“ i dr.

1806 – Rođen je engleski filozof i ekonomista Džon Stjuart Mil, jedan od osnivača političke ekonomije i zastupnik utilitarizma u etici. U logici je usavršio istraživanje uzročnih odnosa među pojavama. Poznata djela: “Principi političke ekonomije” , “Sistem logike” i “Utilitarizam”.

1841 – Privedeno je kraju razgraničenje između Crne Gore i Austrije. Potpisani su protokoli (diference) između Crmničana i Paštrovića koje je pisao Vuk Vrčević. Sporove je rješavalo 12 kmetova (šest cnogorskih i šest primorskih) „određenih da razvide i dokončaju sve one zajmodavne privatne diference“ između Paštrovića i Crmnice. Tokom jula riješena su i sporna mjesta s Njegušima.

1848 – Njegoš je uputio proglas Bokeljima i Dubrovčanima u kojem ih je pozvao da budu privrženi svojoj narodnosti, vjerni i poslušni Jelačiću, svome jednoplemenom banu od trojedine kraljevine, koji je “pod krunom ćesarskom”, pisao je crnogorski vladika.

1850 – Njegoš je u Prčanju napisao testament u kojem je odredio svog nasljednika. U Njegoševoj oporuci zapisano je: “Za nasljednika mojega ostavljam Danila, Stankova sina a mojega sinovca. Njemu ostavljam vladičestvo kako je od starine ozakonjeno u Crnu Goru. Istome Danilu, svekoliko dvižimo i nedvižimo što imam u Crnu Goru ostavljam, a preporučujem mojemu bratu Peru da Danila u svačemu kako svojega sina nastavlja doklen se Danil učini sposoban narodom upravljati”.

1936 – Umro je crnogorski istoričar Ilija Jelić. Doktorirao je 1924. na Beogradskom univerzitetu, tema: “Krvna osveta i umir u Crnoj Gori i sjevernoj Albaniji”. Bavio se problemima brakolomstva, obljube i maloljetničke odgovornosti.  Prikupljao je pravnu građu kojom je obogatio našu pravnu literaturu i napisao veći broj pravnih studija.

2008 – Na svečanoj sjednici crnogorskog parlamenta u Vladinom domu na Cetinju, predsjednik Crne Gore Filip Vujanović položio je zakletvu kojom se obavezao na očuvanje nezavisnosti i suvereniteta države i time započeo drugi petogodišnji mandat na funkciji predsjednika. Istoga dana u Budimpešti su se sastali premijeri Mađarske i Crne Gore Ferenc Đurčanj i Milo Đukanović. Đurčanj je tom prilikom izjavio da Mađarska podržava integracije Crne Gore u Evropsku uniju.

2008 – Članovi Senata Univerziteta Crne Gore izabrali su profesora doktora Predraga Miranovića za novog rektora te visokoškolske ustanove. Istoga dana crnogorski  ministar saobraćaja Andrija Lompar i predstavnik Međunarodne finansijske korporacije (IFC) Anđelo del Ati potpisali su ugovor o izgradnji autoputa Bar – Boljare. Dogovoreno je da Međunarodna finansijska korporacija, kao dio grupacije Svjetske banke bude glavni konsultant Ministarstvu saobraćaja pri izboru modela izgradnje autoputa i modela finansiranja kroz partnertstvo države i privatnih investitora.

2009 – U okviru obilježavanja Dana državne nezavisnosti, crnogorski premijer Milo Đukanović otkrio je u Bajicama kod Cetinja spomenik u čast Božićnog ustanka 1919. Ustanak je 6. januara podignut zbog odluka Podgoričke skupšine koju su pobunjenici na čelu s bivšim ministrom Jovanom Plamencem i kraljevskim oficirom Krstom Zrnovim Popovićem smatrali nelegalnom kao i njene odluke da se Crna Gora prisajedini Srbiji i detronizuje vladarska kuća Petrovića. Od Božićnog ustanka 1919. do 1926. poginulo je ili bilo ranjeno na hiljade Crnogoraca, dok je tokom odmazde srpskih vojnih trupa spaljeno  nekoliko hiljada domova.

2009 – U podgoričkoj Modernoj galeriji predstavljen je legat poznatog crnogorskog slikara Nikole Vujoševića, koji je rodnom gradu – Muzejima i galerijama Podgorice, poklonio 72 ostvarenja – sintezu stvaralaštva od 1945. do 2009.

2012 – Na Samitu NATO-a u Čikagu pohvaljen je napredak Crne Gore, uz ohrabrenje da u cilju bržeg približavanja Alijansi nastavi političke, ekonomske i odbrambene reforme. U završnoj deklaraciji Samita istaknut je doprinos Crne Gore bezbjednosti regiona i Zapadnog Balkana, uključujući i „aktivnu ulogu“ u programima regionalne saradnje i učešće u misiji ISAF u Afganistanu. Pozdravljena je i sve veća podrška crnogorske javnosti članstvu u NATO-u i  obećano da će biti nastavljeno pružanje pomoći u tom procesu. „Nastavićemo da aktivno posmatramo napredak Crne Gore ka članstvu“ piše u završnom kominikeu, uz konstataciju da aktivno učešće Crne Gore u procesu MAP-a pokazuje čvrstu posvećenost članstvu u Alijansi. Domaćin skupa, državna sekretarka SAD Hilari Klinton izrazila je uvjerenje da  Samit u Čikagu treba da bude posljednji na kome nije primljena ni jedna nova članica u NATO i najavila je dalju podršku Crnoj Gori upućivanjem savjetnika u Ministarstvo odbrane. Samitu u Čikagu prisustvovala je crnogorska delegacija – premijer Igor Lukšić, šef diplomatije Milan Roćen, ministarka odbrane Milica Pejanović Đurišić i načelnik Generalštaba Vojske, viceadmiral Dragan Samardžić.

2013 – Polaganjem zakletve u prisustvu partijskih kolega iz Vlade i parlamenta, predstavnika sudske vlasti i diplomatkog kora, novoizabrani predsjednik Crne Gore Filip Vujanović počeo je treći madat na toj funkciji. Inauguraciji Vujanovića u Vladinom domu na Cetinju nije prisustvovala većina od 43 poslanika opozicije i SDP-a, koji su osporili njegov legitimitet i legalitet. Predsjednik parlamenta i SDP-a Ranko Krivokapić nije tom prilikom čestitao Vujanoviću, niti je prisustvovao koktelu.

2013 – Na Port Mileni u Ulcinju otvoren je novi most, dug 350m s četiri saobraćajne trake, pješačkim stazama i razdjelnim ostrvom. Most na Port Mileni, vrijedan 14 miliona eura, otvorili su crnogorski premijer Milo Đukanović, predsjenik ulcinjske Opštine Nazif Cungu i ministar pomorstva i saobraćaja u Vladi Crne Gore Ivan Brajović.

Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:

1498 –  Portugalski morepolovac Vasko da Gama stigao je u Luku Kalikat, na jugozapadu Indije, otkrivši novi morski put oko Rta dobre nade.

1506 – Umro je italijanski moreplovac Kristofer Kolumbo koji je na svojim putovanjima u Novi svijet otkrio Ameriku.

1899 – Sklopili su brak crnogorski princ Danilo Petrović i princeza Juta, vojvotkinja od Meklenburga.

1902 – Američke trupe napustile su Kubu, nakon što je u toj zemlji uspostavljena republikanska vlast. Prvi predsjednik republike bio je Tomas Estrada Palma.

1912 – Crna Gora je potpisala konvenciju o automobilskom  saobraćaju.

1915 – Rođen je izraelski general i političar Moše Dajan. U arapsko-izraelskom ratu 1948- 49. komandovao je trupama na sirijskom i jerusalimskom frontu, a u anglo-francusko-izraelskom napadu na Egipat 1956. predvodio je izraelske trupe u invaziji na Sinaj. U vrijeme šestodnevnog izraelsko-arapskog rata 1967. bio je ministar odbrane.

1922 – Najmanje 90 ljudi je poginulo kada je britanski brod “Egipat” potonuo nakon sudara u gustoj magli s francuskim brodom “Sena”. Brod je nosio zlato i srebro u vrijednosti od milion funti.

1985 – Film “Otac na službenom putu”, jugoslovenskog režisera Emira Kusturice osvojio je Zlatnu palmu na 38. međunarodnom festivalu u Kanu.

1989 – Skupština Srbije donijela je odluku o raspisivanju zajma za privredni preporod  Srbije. Zajam nikada nije vraćen zajmodavcima, a srpska privreda je  u narednoj deceniji doživjela kolaps.

2006 – Irački parlament izglasao je vladu nacionalnog jedinstva sa Nuri al-Malikijem na čelu, čime je okončana osmomjesečna kriza i strah od izbijanja građanskog rata.

2006 – Rukometašice Budućnost Moneta savladale su na utakmici u mađarskom gradu Đeru istoimenu rukometnu ekipu sa 26:23 i time osvojile evropski trofej u Kupu kupova. Za podgorički klub bio je to  treći evropski trofej, a prvi od 1987.

2012 – Lider opozicione desnice i predsjednik Srpske napredne stranke Tomislav Nikolić tijesno je pobijedio u drugom krugu predsjedničkih izbora Borisa Tadića, prethodnog predsjednika Srbije.

ZA ROMAN ”MINISTAR”

Crnogorski dramski pisac Stefan Bošković jedan je od 13 dobitnika Evropske nagrade za književnost za 2020. godinu, koju dodjeljuje Evropska unija posredstvom programa „Kreativna Evropa“. Književno priznanje EU, našem piscu pripalo je za roman „Ministar“.

Ministar kulture Aleksandar Bogdanović čestitao je Boškoviću nagradu i konstatovao da je priznanje EU ujedno dokaz autorovog predanog rada, ali i neupitnog talenta koji je sada prepoznat i na evropskom nivou.

„Uvjeren sam da će vam Evropska nagrada za književnost omogućiti prevođenje djela i njihovo plasiranje na šire tržište, uz saradnju sa referentnim evropskim izdavačkim kućama. Iskreno čestitam što je vaš književni rad dobio ovu značajnu podršku uz uvjerenje da će biti podstrek popularizaciji crnogorske književnosti van granica naše zemlje“, navedeno je u čestitki ministra Bogdanovića.

Osim Boškovića, među ovogodišnjim laureatima su autorke i autori iz Belgije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Kipra, Danske, Estonije, Njemačke, Kosova, Luksemburga, Sjeverne Makedonije, Norveške i Španije.

Nacionalne dobitnike selektuje žiri sačinjen od eminentnih stručnjaka iz oblasti književnosti i izdavaštva, a države iz kojih autori dolaze mijenjaju se po principu rotacije.

Nagrada se dodjeljuje od 2009. godine i do sada je nagrađeno 135 autora iz 41 zemlje učesnice programa „Kreativna Evropa“.

Cilj Evropske nagrade za književnost je podrška izvanrednim mladim talentima iz oblasti književnosti kroz promociju i popularizaciju njihovih originalnih djela širom Evrope.

Osim Stefana Boškovića, dosadašnji dobitnici Evropske nagrade za književnost iz Crne Gore su Aleksandar Bečanović (2017), Ognjen Spahić (2014) i Andrej Nikolaidis (2011).

U HERCEG NOVOM

Jedan od najvećih imena italijanskog stripa, likovni genije, Marko Mastraco novi je potvrđeni gost četrnaestog izdanja Hercegnovskog strip festivala (HSF) koji će se održati od 4. do 9. septembra ove godine, obavještavaju organizatori.

Mastraco, od 2006. godine je u stvaralačkom pogonu devete umjetnosti. Od početka je njegov profesionalni angažman vezan za crtanje naslovnica za Dilan Dog godišnje specijale i američka izdanja istog junaka koja izlaze pod etiketom Epicenter Comics.

“Zbog svog nevjerovatnog talenta i opuštenog životnog stila Mastraco je bio logičan izbor za specijalnog gosta HSF-a, a ako pitate njega i HSF je bio logičan izbor festivala na koji je želio da dođe. Zbog reputacije i imidža cool festivala Hercegnovski Strip Festival je već nekoliko godina u fokusu evropske strip scene, međutim ove godine izaziva posebnu pažnju javnosti naklonjene devetoj umjetnosti, s obzirom na činjenicu da su već otkazane najveće proljećne festivalske smotre kako u Evropi (Rim, Barcelona, Pariz…) tako i u regionu (MAFEST), pa je logično da se pažnja ljubitelja stripa okrenula ka Crnoj Gori kao potencijalnoj corona-free destinaciji, i Herceg Novom kao njenoj prijestonici devete umjetnosti”, ističu u HSF-a.

Tradicionalni datum početka HSF-a, kako su obavijestili, je prvi petak u septembru.

“To nam daje dovoljno vremena da uporedo sa pripremnim aktivnostima temeljno ispratimo i razvoj situacije u pogledu popuštanja mjera i otvaranja evropskih zemalja. Pored sve zvučnijih imena umjetnika koji potvrđuju svoj dolazak u Herceg Novi kao specijalni gosti festivala, našu manifestaciju će ove godine pohoditi i mnogi organizatori najpoznatijih evropskih smotri stripa i njihovi fanovi. Dolazak u Herceg Novi već su najavili direktori kultnih festivala, britanskog N.I.C.E, francuskog Ruboa i ruskog Bum Festa što je jedinstvena prilika za promociju Herceg Novog kao kulturne i turističke destinacije širokom auditorijumu koji posjećuje ove velike evropske festivale”, poručuju organizatori HSF-a.

Kako ističu svjesni su da se jedina crnogorska manifestacija posvećena devetoj umjetnosti, trenutno u svijetu stripa smatra malim kulturološkim čudom, što je dodatni motiv, ali i obaveza da se i ove godine Herceg Novi i Crna Gora predstave u što boljem svjetlu i opravdaju taj epitet.

Iz HSF-a podsjećaju da su do sada uz Mastraca, potvrđeni gosti Britanac PJ Holden, Slovenac Izar Lunaček, Sedat Oezgen iz Njemačke i Artiom Trakanov iz Rusije.