Izbor i priprema: Č. Đurđić
Na današnji dan 1417. u povelji o poklonu manastiru Moračniku, Balša III potpisao se kao: “U Hrista boga blagovjerni gospodin Balša, milostju božjom gospodin Zeti”, dok se u drugim poveljama potpisivao kao gospodar Zete i po milosti božjoj “duka veliki i gospodar zemlji Zetskoj i svemu zapadnome primorju”.
1845 – Počela je gradnja Njegoševe kapele na Lovćenu, koju je vladika Rade posvetio svom stricu Svetom Petru Cetinjskom i namijenio za mjesto svog vječnog počinka. Sagrađena je na Jezerskom vrhu u duhu hrišćanske graditeljske tradicije okruglih crkava i grobnica. Bratu Peru i senatorima, Njegoš je pred smrt izrazio želju da ga sahrane pored nove kapele: „Još vi preporučujem i amanet predajem kad umrem kopajte me na Lovćen kod nove Crkve“. Nakon smrti 31. oktobra 1851. Njegoš je privremeno bio sahranjen u crkvi Blagovještenja u Cetinjskom manastiru, da bi nakon četiri godine (1855) njegovi posmrtni ostaci bili preneseni u kapelu Svetog Petra na Lovćenu, koja tek tada postaje grobna Njegoševa crkva. U Prvom svjetskom ratu oštetili su je Austrijanci topovskom granatom, ali ne i srušili, i nakon okupacije Crne Gore 1916. naredili ekshumaciju Njegoševih kostiju iz grobnice, ponudivši crnogorskom mitropolitu Mitrofanu Banu da obnove oštećenu kapelu. Mitropolit je prihvatio samo ekshumaciju i nakon obavljenog obreda, kovčeg je s Njegoševim kostima pohranjen u Riznicu Cetinjskog manastira. Kako bi učvrstio prisajediniteljsku ideologiju nelegalne i nelegitimne Podgoričke skupštine i podigao ugled dinastije Karađorđevića u Crnoj Gori, kralj jugoslovenske kraljevine Aleksandar Karađorđević odlučio je u julu 1925. da izgradi novu kapelu i na Lovćen vrati Njegoševe kosti. Iako je stara oštećena kapela mogla biti obnovljena, ipak je srušena, a nova je podignuta za dva mjeseca, tako da su 21. septembra 1925. na Lovćen bile prenesene Njegoševe kosti i položene u mermerni sarkofag. „Nad ulazom u kapelu bio je ugraviran zlatni natpis kralja Aleksandra, ktitora, a iznad njega ugrađena je u niši, reljefna ikona „Sveti Đorđe ubija aždaju“. Tako je prvobitna posveta Svetom Petru Cetinjskom bila preinačena u posvetu Svetom Đorđu. Drugačija od prethodne, kapela se našla i na drugom mjestu, jer je prvobitno moralo biti sniženo da bi se mogla postaviti trostruko veća konstrukcija nove kapele od one Njegoševe.
1876 – U Veneciji je potpisan tajni ugovor između Crne Gore i Srbije protiv Otomanskog carstva. Bio je to izraz težnji za oslobođenjem porobljenih balkanskih naroda od otomanske vlasti, a prije svega bosansko-hercegovačkih ustanika, koji su računali na crnogorsko-srpsku pomoć.
1929 – U Pragu je umro poznati srpski naučnik Ljubomir Stojanović. Opisao je stare knjige-spomenike koje su se nalazile u Narodnoj biblioteci u Beogradu i biblioteci Srpske kraljevske akademije. Zahvaljujući Stojanoviću znamo da se u biblioteci koja je stradala tokom bombardovanja Beograda u Drugom svjetskom ratu, nalazilo devet primjeraka Oktoiha provoglasnika iz 1494. i četiri primjerka Psaltira s posledovanjem iz 1495, te odlomci crnogorskog Oktoiha petoglasnika i Molitvenika iz 1495. godine.
1944 – Na Visu je u Drugom svjetskom ratu sklopljen sporazum Tito-Šubašić o odnosima Narodnooslobodilačkog pokreta i jugoslovenske vlade u emigraciji.
1958 – Obješen je Imre Nađ, mađarski premijer u vrijeme antikomunističke pobune u Mađarskoj 1956. koju su ugušile sovjetske trupe. Nađ je tada uhapšen i na montiranom procesu osuđen na smrt zbog izdaje. Na isti dan 1989. pola miliona Mađara prisustvovalo je u Budimpešti njegovoj ponovnoj sahrani uz državne počasti.
1963 – Sovjetski Savez lansirao je vasionski brod “Vastok 6” s Valentinom Terješkovom, prvom ženom kosmonautom.
1996 – Međunarodni komitet Crvenog krsta saopštio je da je na prostoru bivše Jugoslavije za vrijeme ratnih sukoba 1991-1995. nestalo oko 20 hiljada ljudi, od kojih oko 12 hiljada u Bosni i Hercegovini.
2005 – Predstavnici teatara i teatarskih festivala Albanije, Bosne i Hercegovine, Bugarske, Hrvatske, Makedonije, Rumunije, Rusije, Slovenije, Srbije, Turske i Crne Gore potpisali su u Crnogorskom narodnom pozorištu u Podgorici Deklaraciju Nove evropske teatarske akcije – NETA. Cilj Nove teatarske akcije, čije se sjedište nalazi u Sloveniji, jeste uspostavljanje i obogaćivanje pozorišne i kulturne saradnje među zemljama članicama NETE.
2006 – Šefovi država i vlada Evropske unije odustali su na samitu u Briselu od ideje da “kapacitet apsorpcije” bude kriterijum za prijem novih članica. Dvadesetpetorica su donijeli i odluku da do 2008. odlože konačno razrješenje pitanja evropskog ustava, blokiranog neuspjehom na referendumima u Francuskoj i Holandiji 2005.
2008 – Predsjednik Hrvatske Stjepan Mesić odlikovao je povodom dana državnosti svoje zemlje, 25. juna, uglednog Kotoranina dr Miloša Miloševića hrvatskom državnom nagradom Red Danice Hrvatske s lentom i likom Katarine Zrinjske. Dobitnik nagrade Miloš Milošević bio je doživotni admiral Bokeljske mornarice, istoričar, pravnik, poliglota, arhivista, pjesnik i dobar poznavalac istorije umjetnosti. Slovio je za čovjeka čiji su naučno istraživački rad i pisana riječ iz istorije pomorstva afirmisali Boku Kotorsku.
2010 – Jedan od najpoznatijih glumaca SFR Jugoslavije Bekim Fehmiu, samoubistvom je okončao život u 74. godini, u Beogradu. Fehmiu je tokom duge i bogate glumačke karijere ostvario brojne uloge, među kojima najpoznatije u filmovima „Skupljači perja“, „Specijalno vaspitanje“,“Partizanska eskadrila“. Glumom je prestao da se bavi 1987. u znak protesta zbog tadašnje antialbanske histerije u Srbiji.
2011 – Žiri za dodjelu Trinaestojulske nagrade donio je odluku da se to najviše državno priznanje u Crnoj Gori u 2011. dodijeli kompozitoru Žarku Mirkoviću, istoričaru Šerbu Rastoderu i pozorišnom reditelju Slobodanu Milatoviću.
2012 – Liderka mjanmarske opozicije Aung San Su Ći primila je u Oslu Nobelovu nagradu za mir koja joj je dodijeljena dok je bila u kućnom pritvoru 21 godinu ranije. San Su Ći provela je u kućnom pritvoru više od 17 godina.
2013 – Turski premijer Redžep Tajip Erdogan obratio se stotinama hiljada svojih pristalica u Istanbulu, dok je policija nekoliko kilometara dalje ispaljivala suzavac kako bi razbila antivladine demonstracije na trgu Taksim. Erdogan je izjavio da su dvoneđeljnim protestima manipulisali „teroristi“ i da je njegova „dužnost da naredi istjerivanje demonstranata“. Protesti na trgu Taksim počeli su zbog odluke vlasti da preuredi park Gezi pored trga Taksim i posije oko šeststo stabala i izgradi tržni centar i džamiju.
2013 – Nakon susreta s britanskim premijerom Dejvidom Kameronom, ruski predsjednik Vladimir Putin kazao je na konferenciji za novinare da su za krvoproliće u Siriji krivi i vlada te zemlje i pobunjenici. Putin je istovremeno postavio i pitanje zašto zapadne zemlje žele da naoružavaju pobunjenike, koji kako je kazao, jedu ljudske organe. Putin je naglasio da se taj plan kosi s osnovnim ljudskim vrijednostima.
2013 – Pobijedivši reprezentaciju Sjedinjenih Američkih Država 13:11 nakon peteraca, crnogorski vaterpolisti ostvarili su treće mjesto u Svjetskoj ligi i osvojili bronzanu medalju na turniru u Čeljabinsku, u Rusiji.
Na današnji dan dogodilo se i sljedeće:
1826 – Nakon što je ugušio pobunu janičara, turski sultan Mehmed II ukinuo je janičarsku vojsku i uveo nizam (redovna vojska). Janičare je 1330. od otete i poturčene djece hrišćanskih podanika osnovao sultan Orhan.
1858 – Rođen je švedski kralj Gustav V, koji je tokom vladavine od 1907. do smrti 1950. osigurao neutralan status Švedske u oba svjetska rata.
1914 – Na Cetinju je izašao prvi broj biltena “Dnevne novosti”. Urednik je bio Mihajlo Rajnvan. “Dnevne novosti” prenosile su vijesti Korespondens biroa. List je zbog sukoba s policijom zabranjen.
1916 – Austrijska vojna uprava u Crnoj Gori izdala je perperske uputnice, kao prelazno monetarno rješenje. Odnos je bio jedan perper – jedna kruna.
1920 – U Londonu je održana prva sjednica Društva naroda.
1992 – Predsjednici SAD i Rusije Džordž Buš i Boris Jeljcin postigli su u Vašingtonu dogovor o smanjivanju arsenala dalekometnih nuklearnih raketa za dvije trećine do 2003. godine.
2008 – Evropski komesar Oli Ren i visoki predstavnik EU Havijer Solana saopštili su da neće biti zastoja u proširivanju EU za nove članice na Zapadnom Balkanu uprkos problemima oko preustrojstva Unije poslije odbacivanja Ugovora iz Lisabona na referendumu u Irskoj.
2009 – Tunel Sozina, četiri godine nakon otvaranja, dobio je upotrebnu dozvolu, čime su stvoreni uslovi za ukidanje pojedinih ograničenja na toj dionici.
2009 – Najviše zakonodavno tijelo u Iranu isključilo je mogućnost poništavanja predsjedničkih izbora koji su izazvali najveće ulične proteste od islamske revolucije u toj zemlji 1979.
2009 – Utakmicom između vaterpolo reprezentacija Crne Gore i Južne Afrike, u Podgorici je počeo finalni turnir Svjetske lige u vaterpolu. “Crvene ajkule” pobijedile su reprezentaciju Južne Afrike 18:5.
2012 – Na utakmici u Sportskom centru „Morača“ u Podgorici rukometaši Crne Gore savladali su švedsku reprezentaciju 20:18 i izborili plasman na Svjetsko prvenstvo.
Serbian
Albanian
English
French
German
Russian
Turkish
