VRIJEDNA 90 MILIONA

Vjetroelektrana Mozura, druga po velicini u Crnoj Gori, pocela je da radi. Ministarka ekonomije Dragica Sekulic i ministar energetike i vodosnabdijevanja Malte Dzo Mici pustili su popodne u rad vjetroelektranu Mozura snage 46 MW i vrijednosti 90 miliona eura i ocijenili da ovaj cin predstavlja dokaz dobre saradnje dviju drzava i nagovjestava jos tjesnju saradnju.

“Cinjenica da je, vecinski drzavna energetska kompanija, iz zemlje clanice evropske unije, prepoznala potencijal projekta, ujedno ocjenjujuci Crnu Goru kao atraktivnu i pouzdanu investicionu destonaciju, najbolja su potvrda ambijenta koji smo kreirali. Kada tradicionalno oprezni investitori dodu u Crnu Goru, druga promocija skoro da nije ni potrebna. Slicnost po velicini nasih ekonomija, otvorenost za strana ulaganja i partnerstva, najbolji su garant da ovaj projekat moze doprinijeti i potrebnom transferu znanja i iskustava”, rekla je Sekulic na svecanosti.

Njen malteski kolega je rekao da je Vlada Malte, prije pet godina, prepoznala energetski sektor kao jedan od kljucnih stubova ekonomije i ocijenio da je prvi uspjesan projekat drzavne elektroenergetske kompanije Malte u kontinentaloj Evropi dao Vladi za pravo i da moze predstavljati primjer za druge clanice EU.

,,Izgradnja ovog megaprojekta trajala je tri godine. Projekat se proteze na 8,5 km novoizgradenih puteva. Izazovi izgradnje i pustanja u pogon 23 vjetrogeneratora bili su brojni, ali uspjeli smo da ih savladamo. Ovaj projekat nas je spojio, priblizio je nase zemlje koje su slicne i u broju stanovnika i po rastu BDP-a tj nastojanju vlada Malte i Crne Gore da budu uspjesne”, rekao je Mici.

Oboje ministara istakli su poseban znacaj cinjenice da je rijec o zelenoj odnosno tzv. cistoj energiji. Crnogorska ministarka je rekla da je Mozura potvrda da je dalji razvoj u pravcu zelene energije moguc i zapravo najizgledniji.

,,U danima kada crnogorska energetika po drugi put u istoj godini potvrdjuje da je sposobna da svu svoju potrosnju zadovlji proizvodnjom energije bez emisija gasova sa efektom staklene baste, vjetroelektrana Mozura nam uliva dodatni optimizam. Za crnogorsku energetiku i ekonomiju uopste, posebno je vazno da je, poslije visegodisnje stagnacije, projekat dobio na ubrzanju i u veoma kratkom roku zavrsen ukljucenjem malteske Enemalte”, rekla je ministarka ekonomije Crne Gore.

Sekulic je pozeljela investitorima uspjesan rad i dobar vjetar.

,,I molim vas da nam dobro cuvate i odrzavate ove 23 vjetroelektrane, koje cete po isteku perioda zakupa predati u trajno vlasnistvo crnogorskom narodu”, rekla je Sekulic.

GOLUBOVIC U BECU

Predsjednik Privredne komore Crne Gore Vlastimir Golubovic, govoreci na otvaranju Beckog ekonomskog foruma pozvao je investitore da ulazu u crnogorsku ekonomiju isticuci da je u posljednje tri godine, ukupan priliv direktnih stranih investicija iznosio 1,5 milijardi eura.

Becki ekonomski forum je prestizni dogadaj koji se bavi promocijom saradnje i aktuelnim ekonomskim pitanjima u zemljama koje gravitiraju Jadranskom i Crnom moru.

Golubovic je istakao da Crna Gora posljednjih godina ostvaruje dinamican ekonomski rast.

“Rijec je o trendu koji je zapoceo obnovom nezavisnosti 2006. godine, od kada je u crnogorsku ekonomiju investirano blizu 10 milijardi eura u bruto iznosu, iz vise od 125 zemalja. U poslednje tri godine, ukupan priliv direktnih stranih investicija iznosio je 1,5 milijardi eura”, naveo je Golubovic.

Prema njegovim rijecima, stopa rasta BDP-a u 2018. od 5,1 odsto, zasnovana prvenstveno na investicijama, Crnu Goru pozicionira u sam vrh evropskih zemalja kada je u pitanju taj makroekonomski pokazatelj.

“Clanstvom Crne Gore u NATO, nas poslovni ambijent je postao dodatno atraktivan za ulaganja. To potvrduje podatak da su ukupne direktne strane investicije u 2018. porasle 27,9 odsto u odnosu na prethodnu godinu, dok je iz zemalja clanica Alijanse investirano 64 odsto vise u odnosu na posmatrani period”, kazao je predsjednik Komore.

Kada su u pitanju evrointegracije, nasa zemlja je lider regiona, dodaje on. Otvorena su 32 pregovaracka poglavlja, a do kraja godine ocekuje se i otvaranje posljednjeg, koje se odnosi na oblast konkurencije.

“Crna Gora nema alternativu kada je u pitanju ovaj proces i sigurno ce biti prva sljedeca clanica EU porodice”, naglasio je on.

Dodaje da rast ekonomske aktivnosti prate i pozitivni trendovi na trzistu rada. Otvoreno je 30.000 radnih mjesta, a stopa nezaposlenosti je smanjena za osam odsto. Svjetska banka, u oktobarskom izvjestaju za Zapadni Balkan, ocjenjuje da je nezaposlenost u Crnoj Gori pala na istorijski minimum.

“Od januara ove godine, zainteresovani strani investitori mogu dobiti crnogorsko drzavljanstvo, ulaganjem u razvojne projekte. Ekonomsko drzavljanstvo bice dostupno za najvise 2.000 investitora, a program preko kojeg se moze ostvariti trajace tri godine”, rekao je Golubovic.

Izrazio je uvjerenje da ce 16. Becki ekonomski forum doprinijeti otvaranju novih perspektiva privredne saradnje zemalja ovog podrucja, cije intenziviranje u buducem periodu mora biti prioritet svih aktera ekonomskog razvoja.

Podsjetimo da u posljednje vrijeme medunarodne finansijske institucije i ekonomisti, medu njima i Nouriel Roubini, predvidaju da ce svijet 2020. pogoditi nova, jaca ekonomska kriza.

Ima, medutim, i misljenja da nece biti krize poput 2008. ali da ce biti usporavanja ekonomskog rasta.

Fabris smatra da samo u jednom slucaju moze doci do ozbiljne krize.

“Po mom misljenju, jedini scenario u kojem bi moglo doci do ozbiljnije krize je u slucaju velikog politickog i ekonomskog zaostravanja izmedu velikih sila”, kaze viceguverner.

Svakako, posljedice trenutnih negativnih kretanja u privredama sirom svijeta nikako, upozorava Fabris, ne treba potcjenjivati.

“Ne treba ih potcijeniti tim prije sto su uzroci nepredvidive politicke odluke u odnosima velikih politickih i ekonomskih sila. Narocito zabrinjava usporavanje eurozone i najvece usporavanje njemacke privrede jos od 2009. godine. S druge strane, ukoliko bi doslo do trgovinskog sporazuma izmedu Amerike i Kine, ekonomska situacija bi mogla da se stabilizuje”, objasnjava Fabris.

Nazalost, kaze viceguverner, u ekonomskoj teoriji i politici jos nije razvijen nijedan model koji bi mogao pouzdano da prognozira pojavu krize.

“Ono sto pouzdano znamo to je da je kriza bilo u proslosti, da ce ih biti u buducnosti i da kada se pojave, nose znacajne troskove. Stoga sve najave ovakve vrste su u domenu ekspertskog misljenja pojedinaca, koja mogu nositi veci ili manji stepen pouzdanosti. Takode bih podsjetio da se u posljednjih deset godina stalno javljaju pojedinci koji najavljuju veliku krizu za sljedecu godinu,” istice Fabris.

Ukoliko pogledamo kretanje kljucnih makroekonomskih indikatora na globalnom nivou, kao i prognoze emitentnih institucija poput MMF-a, Svjetske banke, Evropske komisije, primijeticemo da svi oni, sa malim razlikama u prognozama, najavljuju samo usporavanje ekonomskog rasta.

“To je posljedica ozivljavanja geopolitickih napetosti, trgovinskog protekcionizma, odnosno pogorsanih uslova trgovine, Bregzita i generalno nedovoljne radne mobilnosti, cak i razvijenih drustava”, precizira viceguverner.

KOSTIC SMATRA

Ekonomski analiticar Vasilije Kostic smatra da je Vlada Crne Gore ispravno postupila sto je stala u ocuvanje nacionalnog avio-prevoznika Montenegroerlajnza (MA) i predlogom budzeta za narednu godinu predvidjela 21 milion eura za konsolidaciju te kompanije.

Znacaj MA i njegova profitabilnost, kako je rekao Dnevnim novinama, ne mogu se posmatrati samo kroz zavrsni racun tog preduzeca.

“Mislim da je Vlada postupila ispravno sto je, uprkos svim hipotekama koje opterecuju poslovanje ove kompanije, stala u njeno ocuvanje. MA je kompanija od nacionalnog znacaja sa uticajem na ukupan ekonomski razvoj zemlje i u tom kontekstu je treba posmatrati”, istakao je Kostic.

Ministar finansija Darko Radunovic kazao je da MA, nakon finansijske pomoci drzave, ima sansu da bude odrziv.

Na pitanje da li ce budzet za 2020. biti otporan na ekonomska kretanja u medunarodnoj ekonomiji, Kostic odgovara da budzet mora biti izraz buducih projekcija, te da stopa ekonomskog rasta djeluje realno.

“On se temelji na njima, ali odrazava i ono sto je potreba u predstojecem periodu. Temeljna pretpostavka na kojoj projekcija budzeta pociva stopa ekonomskog rasta za iducu godinu djeluje realno, pa budzetu daje temeljni okvir vjerodostojnosti, odnosno realnosti u pristupu”, kazao je Kostic.

On vjeruje da ce Crna Gora naredne godine ostvariti planirani ekonomski rast od 3,4 odsto koji, kako ukazuje, odreduje ostale pozicije u budzetu.

Kostic navodi i da je jedan od ciljeva fiskalne politike smanjivanje deficita, te da opredjeljenje Vlade u tom smislu mora biti cvrsto.

“Prvenstveno zbog finansijske konsolidacije javnih finansija koja je neophodna. Nije stvar u tome hoce li budzetska sredstva biti dovoljna u iznosu u kojem su planirana, vec da li ce u situaciji ako se desi potreba za dodatnim trosenjem Vlada biti istrajna na opredjeljenju u odrzanju planiranih velicina”, rekao je Kostic.

Predlogom budzeta nijesu predvidena sredstva za Komisiju za dodjelu stambenih kredita, vec je Vlada odlucila da radi na novom modelu za rjesavanje stambenih potreba. Kostic smatra da u kriterijume za dodjelu stanova treba ukljuciti koliko Vlada uspjesno sluzi interesima njenih gradana.

“Na taj nacin bi se moglo reci da je neko dobio stan, jer je zasluzio, prije ostalih. Modaliteta ima mnogo, ali kada je o ovom slucaju rijec, sve mora biti transparentno i bez misterija, Ipak su to pare gradana, a transparentnost vas tjera da odluke budu utemeljene na cinjenicama, a ne na arbitriranju”, zakljucio je Kostic.

OD DANAS

Vjetroelektrana Mozura, druga po velicini u Crnoj Gori, danas ce zvanicno poceti sa radom.

Kako je najavljeno iz Vlade, elektranu ce pustiti u rad ministarka ekonomije Dragica Sekulic i ministar energetike i vodosnabdijevanja Malte Dzo Mici, a svecanosti ce prisustvovati i premijeri dvije drzave, Dusko Markovic i Dzozef Muskat.

Vjetroelektrana Mozura je proizvodni objekat snage 46 megavata (MW), koji se sastoji od 23 pojedinacne vjetrenjace, snage od po dva MW.

Investiciju realizuju malteska drzavna kompanija Enemalta i kompanina Malta Montenegro Wind Park, cije je sjediste takode na Malti.

“Druga po velicini vjetroelektrana u Crnoj Gori godisnje ce proizvoditi oko 120 GWH energije, supstituisuci uvoz energije u vrijednosti oko sest miliona eura”, kazali su iz Vlade.

Kako su naveli, zahvaljujuci izmjenama uredbe o nacinu podsticanja obnovljivih izvora energije, koje je Vlada donijela u maju, ulazak elektrane u pogon nece negativno uticati na racune za utrosenu elektricnu energiju krajnjih potrosaca u Crnog Gori.

Ugovorom o dugorocnom zakupu zemljista, utvrdeno je da ce elektrana, po isteku perioda zakupa, potpuno revitalizovana preci u trajno vlasnistvo drzave 2035. godine.

CENTRALNA BANKA CG

Vrijednost realizovanog platnog prometa za 23 radna dana u oktobru iznosila je 1,33 milijarde eura, sto je 15,8 odsto manje nego u septembru, pokazuju podaci Centralne banke (CBCG).

Od toga je 94,05 odsto realizovano u Real Time Gross Settlement (RTGS) sistemu, a ostatak u Deferred Net Settlement (DNS) sistemu.

U RTGS sistemu se obavljaju pojedinacne platne transakcije izmedu ucesnika po bruto principu u realnom vremenu, a u DNS sistemu medubankarske platne transakcije po neto principu u odlozenom vremenu.

“U oktobru je za 23 radna dana realizovano oko 1,02 miliona naloga, od cega 39,51 odsto u RTGS sistemu, a ostatak u DNS sistemu”, navodi se u izvjestaju CBCG.

Prosjecni dnevni obim realizovanog platnog prometa u RTGS i DNS sistemu, izrazen preko broja naloga, iznosio je 44,5 hiljada, dok je prosjecna dnevna vrijednost platnog prometa iznosila 57,88 miliona eura.

U oktobru za 11,79 hiljade minuta produkcije nije bilo zastoja u radu sistema, pa je njegova raspolozivost bila 100 odsto.

RAZGOVORI I SA EK

Ministarstvo saobracaja sa Montenegro erlajnsom radi na izradi elaborata o konsolidaciji nacionalne avio kompanije, o cemu ce razgovarati sa predstavnicima Evropske komisije, saopsteno je TVCG iz Ministarstva saobracaja.

Kako porucuju iz tog resora, to ce biti put za spas MA, koji je od izuzetnog znacaja za crnogorsku ekonomiju.

Podsjetimo ministar finansija Darko Radunovic saopstio je da je budzetom za 2020. za izmirivanje obaveza MA opredijeljen 21 milion eura.

ISTRAZIVANJE PODMORJA

Na proljece bi trebalo i definitivno da se zna da li ima nafte u crnogorskom podmorju.

Tada je planirana prva istrazna busotina, a kompanije koje su uradile seizmicka i geodetska istrazivanja obraduju prikupljene obimne podatke.

Ukoliko se potvrdi da je crnogorsko podmorje bogato naftom, drzava bi godisnje dobijala 65 odsto profita od eksploatacije nafte i gasa.

“Nadamo se da ce nafte biti, a to ne mozemo znati prije sredine sljedece godine, kada ce se zavrsiti to prvo istrazno busenje”, kaze direktor Uprave za ugljovodonike Vladan Dubljevic.

Dubljevic pojasnjava i sta bi pronalazak nafte znacio za prihode Crne Gore.

“Od ukupnog profita koji se zaradi od te nafte, 62 do 68 odsto pripada Crnoj Gori. Ako je profit milijardu, 620 do 680 miliona ce pripasti Crnoj Gori”, kaze Dubljevic.

Grcka naftna kompanija Energrean, koja je u prvu fazu istraznih busenja krenula sama na dva bloka povrsine 338 kvadratnih kilometara kao i italijanski Eni i ruski Novatek, koji istrazuju blokove povrsine 1228 kvadtarnih kilometara, prikupili su geoloske i seizmoloske podatke.

“Kompanije Eni i Novatek, treba da obrade oko 60 terabajta podataka”, navodi Dubljevic.

Prvo svrdlo, prvu istraznu busotinu mozemo ocekivati pred pocetak ljetnje sezone, pojasnjava Dubljevic.

“Tada bi trebalo da pocne istrazno busenje. I ono bi trebalo da traje tri ili cetiri mjeseca”, kazao je Dubljevic.

Prva istrazna busotina bice van teritorijalnih voda Crne Gore, na oko 22 kilometra od obale. Prva istrazivanja pocela su prije godinu, sve na osnovu koncesionog Ugovora koje je Vlada Crne Gore potpisala sa kompanijama Eni i Novatek i Energrean.

Uporedo sa istrazivanjima traje i veliki otpor ekoloskih udruzenja koja se protive ovom projektu.

CBCG

Skoro 25.000 gradana Crne Gore optereceni su kao ziranti za kredite fizickih lica u ukupnoj vrijednosti od 428,8 miliona eura, pise Dan.

To su podaci Centralne banke CBCG, koji su preuzeti iz kreditnog registra.

Dan je pitao CBCG koliko ima ziranata u Crnoj Gori, koliko njih otplacuje tudi kredit, a koliko njih ne placa obaveze osobe koja je pozajmila novac. Stigao je odgovor da ne vode registar ziranata, tako da podatke koji se odnose na druga dva pitanja nemaju.

“Kreditni registar Centralne banke Crne Gore vodi registar kreditnih zaduzenja lica kod obveznika. Na osnovu posljednjih azuriranih podataka koje su Kreditnom registru dostavile banke sa stanjem na 30. septembar 2019. godine, evidentirane su 22.832 kreditne partije fizickih lica koje su obezbijedene kolateralom trecih lica (zirant/garant/ suduznik). Po ovim kreditima garantovalo je 24.938 lica, a stanje duga po istim iznosi 428.841.802 eura, sto je 33,9 odsto duga po ukupnim kreditima fizickih lica kod banaka prijavljenih Kreditnom registru”, saopsteno je iz Direkcije za komunikacije CBCG.

U najnovijem izvjestaju Duing biznisa za 2020. godinu, odnosno istrazivanju Svjetske banke koje se odnosi na procjenu kvaliteta biznis okruzenja 190 zemalja, Crna Gora je u pod-indikatoru “dobijanje kredita”, koji ukljucuje i procjenu kvaliteta kreditnog registra Centralne banke Crne Gore, na 15. mjestu.

BASTIOLI ZA TVCG

Podmorski kabl vazan je ne samo za Crnu Goru i Italiju, vec i za Balkan i cijelu Evropu, kazala je u intervjuu za TVCG, predsjednica Upravnog odbora Terne Katja Bastioli. Energetski most izmedu Crne Gore i Italije, kako ocjenjuje, doprinijece i buducim investicijama u nasu zemlju, kao i razvoju obnovljivih izvora energije.

Podmorski kabl koji povezuje Crne Goru i Italiju veliki je korak naprijed za buduce energetske projekte. Iz italijanske Terne, vodeceg realizatora projekta vrijednog oko milijardu eura, porucuju, da su benefiti novog energetskog mosta brojni.

“Elektricna energija moze na razlicite nacine doprinijeti ekonomskom razvoju zemlje. Energetski most izmedu Italije i Crne Gore doprinijece i proizvodnji energije iz obnovljivih izvora, a nas projekat doprinosi jacanju vise grana ekonomije. Inteligentne energetske mreze su buducnost ne samo za Italiju i Crnu Goru vec i za cijelu Evropu”, rekla je Bastioli.

A upravo je Evropski komisija energetsku vezu Italije i Crne Gore jos ranije proglasila projektom javnog interesa. Takav projekat, pojasnjava Bastioli, po svom znacaju prevazilazi granice dvije zemlje.

“Ne moze postojati prava jedinstvena Evropa ukoliko nije energertski ujedinjena i samostalno i koja ne pruza mogucnost povezivanja vise zemalja u energetskoj mrezi. Ovaj projekat je upravo zato vazan, ne samo za nase dvije zemlje vec i za Balkan i cijelu Evropu”, dodala je Bastioli.

Osim sto ce donijeti znacajne prihode, ojacati stabilnost i smanjiti gubitke u mrezi, projekat podmorskog kabla vazan je i za buduce investicije.

“Klimatske promjene s jedne strane donose probleme, ali s druge brojne mogucnosti za industrijski razvoj koji mora biti raznovrsniji i energetski odrziv. Preduzeca koja razmisljaju na taj nacin mogu biti savrsena za Crnu Goru, a cinjenica da imate energetski most sa Italijom koji stabilizuje vas energetski sistem vazna je za bilo koju buducu inicijativu ili investiciju”, zakljucila je Bastioli.

Komercijalna upotreba podmorskog kabla, koji je svecano pusten u rad juce, pocece do kraja godine.